NIVOZ Podcast

In deze eerste aflevering van Onderwijs als Teamsport zijn Annette van Valkengoed en Maria Hartman onze gasten. Beiden brengen vanuit hun ervaring met het opbouwen van en werken in lerarenteams waardevolle inzichten mee over hoe je samenwerking in het onderwijs structureel organiseert.

Maria werkte als docent economie en schoolcoach op het Jordan Montessori Lyceum Utrecht, waar zij nauw betrokken was bij het opbouwen van een sterke verbetercultuur. Als aanjager van het werken in teams weet zij wat er nodig is om samen het onderwijs te versterken.

Annette brengt een schat aan ervaring mee in het bouwen aan krachtige onderwijsteams. Van het primair onderwijs en de oprichting van Laterna Magica tot haar werk in het voortgezet onderwijs — onder andere op het Vathorst College. Inmiddels zet zij haar expertise in als rector-bestuurder bij het Ingenieur Lely Lyceum.

Onderwijs als Teamsport is een podcast van Hanneke de Graaff (NIVOZ) en Rianne Neering (Nieuwe Onderwijsruimte).

Martijn van Ackooij is directeur van Kindcentrum De Stern in Rotterdam – een plek waar onderwijs en opvang samenkomen, van 0 tot 13. Geen gewone school. Een kindcentrum dat de inspiratie van het vrijeschoolonderwijs combineert met de stevigheid van regulier onderwijs, samengebald in drie woorden: hoofd, hart en handen.

In dit gesprek nemen we de lemniscaat als leidraad. Want bij De Stern begint het niet bij methodes, niet bij data, maar bij één fundamentele vraag: wat is de bedoeling van ons onderwijs? Vanuit die intentie is een curriculum gebouwd, een dagindeling, rapporten, oudergesprekken – alles congruent, alles in beweging.

Martijn vertelt hoe hij in anderhalf jaar een team heeft gevormd van mensen met wortels in theater, architectuur en conservatorium. Hoe vertrouwen, compassie, stabiliteit en hoop geen managementjargon zijn, maar de dagelijkse grondstof van goed schoolleiderschap. En waarom hij geen stress heeft van ziekmeldingen op zondagavond.

We praten ook over hoogbegaafdheid vanuit sociaal-emotionele grond, over cultureel responsief onderwijs in een grootstedelijke context, en over het bewuste buiten de deur houden van onderwijshypes die niet passen bij de visie.

Een gesprek over pedagogisch leiderschap dat begint waar het moet beginnen: bij het kind.

De Stern: https://kc-destern.nl/

De lemniscaat: https://nivoz.nl/nl/nro/doe-je-wat-je-belangrijk-vindt-de-lemniscaat-als-instrument-om-te-werken-aan-congruentie-tussen-intentie-ontwerp-en-handelen-in-de-onderwijspraktijk

AI is niet het probleem. AI is de spiegel.

Remco Pijpers en Barend Last zijn het niet altijd eens. Ze botsen soms publiekelijk op LinkedIn over AI in onderwijs. En juist omdat ze dat weten, vroegen ze Jan Jaap Hubeek om hun perspectieven te bevragen, te verdiepen en te verbinden.

In dit gesprek gaat het over inhoudelijke polarisatie, niet als probleem, maar als noodzaak. Want het debat over AI in het onderwijs heeft verscherping nodig.

Barend Last, groep 3-leerkracht en onderwijsdenker, stelt een ongemakkelijke vraag: wat als AI niet het probleem is, maar de spiegel? Door de bril van AI komen weeffouten in het onderwijs aan het licht die er al lang waren: de manier waarop kinderen worden gerangschikt, hoe methoden en lokaalinrichting het onderwijs sturen - maar waar we opvallend weinig over spreken.

Remco Pijpers, mediawijsheidsexpert en promovendus aan de VU, richt de blik op de omgeving waarin scholen opereren. De macht van Big Tech neemt toe. Scholen zijn technisch en systemisch overgenomen door Chromebooks en Microsoft-omgevingen, en het onderwijs geeft daar weinig tegenwicht aan. Remco roept op tot verzet - waarmee hij debat bedoelt, onderzoek en het stellen van kritische vragen. Want techniek is niet neutraal.

Samen vinden ze elkaar in: het onderwijs begint bij visie. Daarna pas de inrichtingsvraag. Wie bij de techniek begint en van daaruit terugredeneert naar doelen, loopt fundamenteel risico.

Barend Last is leraar in het basisonderwijs en onderwijskundig denker. Hij schrijft en spreekt over de pedagogische en didactische uitdagingen van het hedendaagse onderwijs.

Remco Pijpers is expert mediawijsheid bij Kennisnet en doet promotieonderzoek aan de VU naar de rol van technologie in de onderwijspraktijk.

In deze nieuwe serie ontmoeten Hosein Danesh (Dokhuis) en Marco Martens (NIVOZ) initiatieven die zich inzetten voor gelijke grond: een pedagogische ruimte waarin iedereen gelijkwaardig kan instappen.

Deze initiatieven bieden vaak een antwoord op de grote vraagstukken die spelen in onze samenleving en op school. Ze geven ons inzicht in hoe wij in turbulente tijden staande blijven met elkaar, met de voeten op de grond.

In deze eerste aflevering gaan Hosein en Marco in gesprek met Hemmo Bruinenberg en Remy Nyamukabakaba van Common Frames. Voor oprichter Hemmo begon het met workshops op een ISK: 'Film was mijn taal en het bleek een goede taal voor de jongeren, omdat het de gesproken taal overstijgt.'

Tijdens de Nationale Onderwijsfilmmaand keken we in Dokhuis naar hun film We Komen Van Ver. Remy, die zes jaar geleden naar Nederland kwam en meewerkte aan deze film, vertelt hoe de projecten hebben bijgedragen aan het vinden van zijn plek.

MBO4Leisuresports leidt studenten op tot buitensportbegeleider. Een schoolgebouw heeft de opleiding niet; de lessen vinden veelal plaats in buitensportgebieden. De omgeving, vindt directeur Gert-Jan Pruijn, is namelijk een essentieel onderdeel van de leerervaring: ‘Wij vinden dat mensen per definitie deel uitmaken van hun omgeving. Dat geldt ook voor als je een skipiste afgaat, een golf oversurft of een wand op klimt die nat is, bij meer of minder wind. Het gaat om de manier waarop je dat neemt als mens.’

De opleiding draait dan ook niet alleen om de vaardigheden uit het kwalificatiedossier voor een buitensportbegeleider. Relatie en ervaren staan daarnaast centraal. Er is veel aandacht voor wat er gebeurt in de groep en bij de individuele student. Dit zie je terug in het ontwerp van de lessen en in de manier van beoordelen. In deze podcastaflevering vertelt Gert-Jan hoe dat vorm krijgt in de opleidingen en over wat er in de informele ruimte gebeurt.

Friska Nederland, een kleine, Rotterdamse organisatie, ondersteunt adolescenten bij het verbeteren van hun emotieregulatie door middel van extreme sporten. Vaak zijn deze jongeren al op veel plekken weggestuurd. Oprichter Morena Oostburg wil daar niet van weten: 'Je moet toch ergens jezelf kunnen zijn, dus wie zijn wij om te zeggen dat je hier niet thuishoort? Het systeem staat er en de jongere moet daar maar inpassen. Dat werkt niet. En dat werkt zo ook niet bij ons.'

In deze podcastaflevering legt Morena uit hoe Friska jongeren ondersteunt door hun talenten te zien en in te zetten. En natuurlijk worden de jongeren waar nodig aangesproken op hun gedrag, maar dat wil nooit zeggen dat ze niet meer welkom zijn.

Halverwege het gesprek schuiven ook Tyrell en Enes aan. Tyrell werkt ernaartoe om terug naar school te gaan. Enes is dat al gelukt, hij zit nu in de derde. Zijn communicatietalent wordt zelfs beloond in de vorm van een baantje bij Friska; na deze podcastopname tekent hij zijn contract.

Op Nivoz.nl vind je meer podcasts en artikelen en meer informatie over ons nieuwe onderzoeksprogramma 'Stem van Jongeren' waarin we samen met pedagogisch professionals en jongeren onderzoeken we hoe we de stem van jongeren meer recht kunnen doen.

Marion van der Burg, programmamanager inclusie bij Stichting BOOR en ten tijde van opname docent op Mytylschool de Brug, en Kristel Fidder, educatieprogrammeur bij Jeugdtheater Hofplein, schuiven aan bij host Marco Martens (NIVOZ) en vaste tafelgast adviseur Michelle Ouwerkerk (KCR). De Mytylschool de Brug is een school in cluster 3 van het gespecialiseerd onderwijs, waar leerlingen op zitten waar veel óver wordt gepraat, maar te weinig mét. In deze aflevering bespreken we hoe je met theaterlessen de stem van de leerling zelf de ruimte kan geven.

Leerlingen Mik en Elynn trappen de aflevering af met hun eigen ervaringen.

Edit: Femke Bosma

Redactie: Jitze de Vries en Marco Martens

"Je wil dat de school onderdeel wordt van het hele leven dat daarbuiten afspeelt. En dat de leerlingen er heel actief in worden meegenomen, en op een andere manier betekenis kunnen geven aan wat er gebeurt in zo’n wijk."

Marjolein van Hal, coördinator cultuur en burgerschap op De Hef vmbo mavo, en Eline van der Stoep, educatieprogrammeur bij Theater Zuidplein, schuiven aan bij host Marco Martens (NIVOZ) en vaste tafelgast adviseur Michelle Ouwerkerk (KCR). Marjolein en Eline werken al jaren samen, en hebben in die tijd een uitgebreid cultuurprogramma neergezet. Ze vertellen over de visie achter hun leerlijnen, en over hoe ze de leerlingen de wijk in brengen. Wat betekent het om burgerschapsonderwijs in te richten in 'het hart van Zuid'?

Leerlingen Mariam en Mikey openen de aflevering met hun ervaringen in dit project.

Edit: Femke Bosma

Redactie: Jitze de Vries en Marco Martens

Kenniscentrum Cultuuronderwijs Rotterdam en Stichting NIVOZ onderzoeken samen hoe je met cultuuronderwijs vorm kan geven aan burgerschapsonderwijs. Met host Marco Martens (NIVOZ) en vaste tafelgast adviseur Michelle Ouwerkerk (KCR) bespreken we hoe kunst en cultuur leerlingen helpen hun plek te vinden in de diverse metropool Rotterdam. Aan de hand van drie inspirerende projecten gaan we in op thema's als identiteit, de wijk en de stem van de leerling in het primair, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs. En we horen de leerlingen zelf. Hoe helpt cultuuronderwijs hen na te denken over henzelf, de ander en hun omgeving?

In deze aflevering schuiven Coen Göebel, docent en interne cultuurcoördinator op basisschool de Zalmplaatschool in Hoogvliet en Marleen Rozenbrand, senior coördinator educatie bij het Wereldmuseum aan. In hun project "vieren met hoofd, hart en handen" is er samengewerkt aan het thema burgerschap rondom de kapstok ‘vieren’. Wat voor verschillende manieren van vieren komen er voor in zo een diverse klas, en wat zijn overeenkomsten hiertussen? Hoe leren de leerlingen ook reflecteren op minder leuke levensevenementen, zoals de dood? En hoe is deze burgerschapsvisie eigenlijk tot stand gekomen?

Leerling Jehneo Roseval bijt het spits af en vertelt wat dansen voor hem betekent.

Edit: Femke Bosma | Redactie: Jitze de Vries en Marco Martens

In deze aflevering van de Meesterwerk podcast zijn Alette Baartmans (directeur Education Warehouse) en Emily Fernan (hoofd Intern Leermiddelen Fonds bij VOcampus) te gast. Ze spreken over hoe scholen meer regie kunnen krijgen over hun leermiddelen.

Ze bespreken de complexiteit van de leermiddelenmarkt, waar scholen vaak gevangen zitten in contracten met boeteclausules en weinig zicht hebben op het totale aanbod. Baartmans licht toe hoe Education Warehouse een transparante catalogus ontwikkelt die scholen helpt bij het maken van weloverwogen keuzes. Fernand deelt hoe VOcampus door anders aan te besteden directe relaties met uitgevers aangaat, waardoor docenten meer vrijheid krijgen om leermiddelen te kiezen die passen bij hun onderwijsvisie.

Centraal staat de zoektocht naar congruentie: hoe leermiddelen kunnen aansluiten bij de pedagogische visie van scholen, zonder dat budgetten en contracten de doorslag geven. Ook de komst van NEON als coöperatieve aanbieder komt aan bod als belangrijk signaal dat de markt in beweging is.