Παραμυθόφωνο

Το «Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς» παρουσιάζει σε συνεργασία με το «Παραμυθόφωνο» το την ιστορία «Ο Άγιος Βασίλειος και η βασιλόπιτα». Όταν κάποτε ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης, πηγαίνοντας σε εκστρατεία, πέρασε από την Καππαδοκία, ζήτησε από τον άγιο Βασίλειο, επίσκοπο της περιοχής, να μαζέψει και να του δώσει έναν μεγάλο θησαυρό, που θα έπαιρνε μαζί του όταν θα επέστρεφε από τον πόλεμο. Ο άγιος μάζεψε από τους κατοίκους ό,τι χρυσαφικά, νομίσματα και πολύτιμα αντικείμενα είχε ο καθένας, όμως ο Ιουλιανός σκοτώθηκε και δεν πήρε ποτέ τον θησαυρό. Τότε ο άγιος Βασίλειος, καθώς δεν ήξερε σε ποιον ανήκε το καθετί, βρήκε έναν πρωτότυπο τρόπο για να μοιράσει τον θησαυρό: έδωσε εντολή να ζυμώσουν ψωμιά και σε κάθε ψωμί έβαλε από ένα νόμισμα ή χρυσαφικό μέσα. Κατόπιν τα μοίρασε στα σπίτια. Τρώγοντας οι κάτοικοι τα ψωμιά όλο και κάτι έβρισκαν μέσα. Έτσι, γεννήθηκε το έθιμο της πίτας που ονομάσθηκε βασιλόπιτα!

Η ιστορία αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας, με σύνθεση, ωστόσο, σε ελεύθερη απόδοση, τμημάτων από διάφορες υπαρκτές θρησκευτικές παραδόσεις και ιστορικά γεγονότα.  ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Αυτή η  θρησκευτική παράδοση παρουσιάζεται με διάφορες παραλλαγές: Έτσι συχνά στη θέση του 'επάρχου' εμφανίζεται κάποιος μεγάλος στρατηγός ή συνηθέστερα ο ίδιος ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης, καθώς υπήρξε μεγάλος διώκτης των χριστιανών.

Λέγεται λοιπόν ότι ο Ιουλιανός διήλθε από την Καισάρεια κατά την εκστρατεία στον πόλεμο εναντίον των Περσών, διέταξε να φορολογήσουν όλη την επαρχία και τα χρήματα αυτά ζήτησε να τα πάρει επιστρέφοντας για την Κωνσταντινούπολη αλλά ο θάνατός του στον πόλεμο έκανε αδύνατη τη συλλογή των "φόρων" που είχαν μαζευτεί.

Πάντως, νεότερες παραλλαγές της παράδοσης, από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, παρουσιάζουν στη θέση του επάρχου έναν εισπράκτορα των φόρων και τον άγιο Βασίλειο να τον κερδίζει σε χαρτοπαίγνιο και στη συνέχεια να ακολουθεί η διανομή των νομισμάτων στους κατοίκους της Καισάρειας, τοποθετημένων σε μικρά ψωμιά ή σε μια μεγάλη πίτα!

Η  θρησκευτική αυτή παράδοση, η οποία δεν φαίνεται να τεκμηριώνεται από ιστορικές πηγές, εδράζεται ωστόσο σε κάποια στοιχεία της προσωπικότητάς του Μ. Βασιλείου και της δράσης του. Έτσι αφενός είναι γνωστό ότι ο άγιος διακρινόταν για το τεράστιο φιλανθρωπικό έργο του (βλ. και Κουννούσιης 2013: 7 κ.α.), αφετέρου, παρόλο που το επεισόδιο με τον Ιουλιανό δεν θα μπορούσε να αληθεύει όπως παραδίδεται (υπάρχει χρονολογικό ανακόλουθο, εφόσον ο Ιουλιανός σκοτώθηκε το 363 μ.Χ. ενώ ο Μ. Βασίλειος χειροτονήθηκε έναν χρόνο αργότερα, το 364 μ.Χ.), πολλά από τα στοιχεία που περιλαμβάνει θα μπορούσαν να είναι ιστορικά ακριβή:

Έτσι οι δύο άντρες προφανώς γνωρίζονταν, όχι μόνο γιατί ήταν σχεδόν συνομήλικοι, είχαν σπουδάσει στα ίδια μεγάλα πνευματικά κέντρα της εποχής (Κωνσταντινούπολη, Αθήνα, Αντιόχεια) και υπήρξαν μαθητές των ίδιων δασκάλων, αλλά κυρίως γιατί είχαν εμπλακεί και οι δύο στη διαμάχη αρειανισμού-χριστιανισμού, υποστηρίζοντας τα αντίπαλα στρατόπεδα (πράγμα που ενδεχομένως αποτέλεσε το έναυσμα για τη δημιουργία της συγκεκριμένης θρησκευτικής παράδοσης). Μάλιστα κάποιες πηγές κάνουν λόγο για την ανταλλαγή δύο πολέμιων επιστολών μεταξύ τους γύρω από αυτό το θέμα (βλ. άρθρο: Απ. Παπαδημητρίου. Οι παράλληλοι βίοι αγίου Βασιλείου και Ιουλιανού).

Αφήγηση: Γιώργος Ευγενικός

Μουσική σύνθεση: Μάρα Καίσαρη

Έρευνα-Επιμέλεια-Κείμενο: Μαρία Βραχιονίδου

Mήπως πιστεύεται κι εσείς όπως ο βιβλιοθηκάριος της ιστορίας μας, πως τίποτα παράξενο δεν μπορεί να συμβεί όταν κλείνει η βιβλιοθήκη, και τα φώτα του χριστουγεννιάτικου δέντρου αναβοσβήνουν ρυθμικά; Μια τέτοια νύχτα, όλα τα υπέροχα, τα μαγικά και τα παράξενα μπορούν να συμβούν.

ΑΦΗΓΗΣΗ: Γιώργος Ευγενικός, Ανθή Θάνου

ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ ΚΕΙΜΕΝΑ: Πηνελόπη Βασιλειάδου

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ: Μάρα Καίσαρη

----------------------------------------

Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), σε συνεργασία με το Παραμυθόφωνο του Κέντρου Μελέτης και Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών, παρουσιάζει, για μικρούς και μεγάλους, δύο χριστουγεννιάτικα podcasts για την μαγεία των Χριστουγέννων.

Το «Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς» παρουσιάζει σε συνεργασία με το «Παραμυθόφωνο» το λαϊκό παραμύθι «Βράσε ένα αβγό, τον καλικάντζαρο να βρω». Πρόκειται για ένα παραμύθι εμπνευσμένο από μια παράδοση του Λεβισίου της Μικράς Ασίας και μια ιστορία της Γερμανίας. Μια γυναίκα είναι τόσο ευτυχισμένη και απασχολημένη με το νεογέννητο μωράκι της που την παραμονή των Χριστουγέννων δεν αφήνει στο τζάκι φαγητά και γλυκά για να φάνε οι καλικάντζαροι. Εκείνοι θυμώνουν και της κάνουν το σπίτι άνω κάτω και όσο η γυναίκα τους διώχνει με το σκουπόξυλο, ένας από αυτούς της αρπάζει το μωρό από την κούνια και της αφήνει ένα καλικαντζαράκι. Η μητέρα βγαίνει απελπισμένη στους δρόμους και ρωτά όλο το χωριό, μέχρι που μια γερόντισσα της δίνει τη λύση. Το να βράζεις ένα αβγό φαίνεται τόσο αστείο στα μάτια των καλικαντζάρων, που ξεκαρδίζονται στα γέλια και κάνουν ότι τους ζητήσεις, αρκεί να κατεβάσεις το αβγό από τη φωτιά.

Οι Γερμανοί Jacob Ludwig Carl Grimm (1785-1863) και Wilhelm Carl Grimm (1786-1859) κατέγραψαν και διέσωσαν έναν πλούτο παραμυθιών της Γερμανίας μέσα από τις αφηγήσεις απλών λαϊκών ανθρώπων. Το σπουδαίο έργο τους εξέδωσαν στη συλλογή με τίτλο “Kinder und Haus Märchen”. Το 1812 εκδόθηκε ο πρώτος τόμος και το 1814 ο δεύτερος, αλλά μέχρι την έβδομη έκδοση που έγινε το 1857, οι Grimm έκαναν τροποποιήσεις και εμπλούτιζαν τον κατάλογο των παραμυθιών. Ο Edgar Taylor (1793-1839) ήταν ο πρώτος που μετέφρασε τα παραμύθια των αδελφών Grimm από τα γερμανικά στα αγγλικά δίνοντας τον τίτλο “German Popular Stories”, και έπειτα ακολούθησαν πολλές ακόμη μεταφράσεις και εκδόσεις με διάφορους τίτλους. Στο έργο των Grimm υπάρχει μια μικρή ιστορία που τα ξωτικά αρπάζουν το μωρό μιας γυναίκας από την κούνια και το ανταλλάσσουν με ένα ξωτικάκι. Η γειτόνισσα συμβουλεύει τη γυναίκα να βράσει νερό μέσα στα τσόφλια ενός αβγού και τα ξωτικά θα παραξενευτούν και θα της φέρουν πίσω το μωρό της. Τα πράγματα εξελίσσονται έτσι ακριβώς. Στο χωριό Λεβίσι της Μικράς Ασίας υπήρχε μια παρόμοια ελληνική παράδοση που λέει πως μπορείς να διώξεις τους καλικαντζάρους από το σπίτι εάν βράσεις νερό μέσα σε ένα κλούβιο αβγό. Σαν αντικρίσουν οι καλικάντζαροι τέτοιο αστείο θέαμα, το διασκεδάζουν και γελούν τόσο πολύ, που κάνουν ότι τους πεις. Η παράδοση διασώθηκε προφορικά και μας μεταφέρθηκε από τον Ιωάννη Ευγενικό (σήμερα ετών 94), όπως την άκουγε στην παιδική του ηλικία από την μητέρα του, Βαρβάρα Μαυρίκου, προσφυγοπούλα στην Ελλάδα από το Λεβίσι της Μικρασίας. Το παραμύθι «Βράσε ένα αβγό, τον καλικάντζαρο να βρω» αναπτύχθηκε από τον Γιώργο Ευγενικό και είναι βασισμένο στο συνδυασμό της γερμανικής ιστορίας και της μικρασιατικής παράδοσης.

Έρευνα, ελεύθερη απόδοση, επιμέλεια, αφήγηση: Γιώργος Ευγενικός

Μουσική σύνθεση: Μάρα Καίσαρη

Το «Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς» παρουσιάζει σε συνεργασία με το «Παραμυθόφωνο» το λαϊκό παραμύθι από σλάβους της Ρωσίας «Οι καλικάντζαροι στη βιβλιοθήκη».

Ένα παλικάρι μελετά ένα βιβλίο μαγείας όταν ο χώρος γύρω του γεμίζει με καλικαντζάρους που δεν τον αφήνουν σε ησυχία και συνεχώς του ζητούν να τους βάλει δουλειά. Το παλικάρι για να τους ξεφορτωθεί τους αναθέτει απίθανες αποστολές, αλλά οι καλικάντζαροι βρίσκουν τρόπο και καταφέρνουν να φέρουν τα καθήκοντα τους εις πέρας με απόλυτη επιτυχία. Όταν πια το παλικάρι δεν ξέρει τι άλλο να κάνει, σκέφτεται μια καλή ιδέα και αποφασίζει να διαβάσει το βιβλίο ανάποδα.

Ο τίτλος του παραμυθιού στα αγγλικά είναι “The book of magic” και βρίσκεται στη συλλογή “Slavonic fairy tales collected and translated from the Russian, Polish, Serbian, and Bohemian” που εξέδωσε ο John Theophilus Naaké (1837-1906) το 1874. Όπως αναφέρει ο J. T. Naaké στην εισαγωγή του, έκανε επιλογή παραμυθιών από παλαιότερες συλλογές σλάβων συγγραφέων από τη Ρωσία, την Πολωνία, τη Σερβία, την Βοημία. Μετέφρασε στα αγγλικά παραμύθια που είχαν καταγράψει οι K. W. Wojcicki, M. Maksimovich, B. Bronnitsuin, E. A. Chudinsky, K. J. Erben, M. Mikssichek, J. K. Z. Radostova, J. K. Tyl, και έτσι διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο ο πλούτος της σλαβικής προφορικής παράδοσης. Σε ελεύθερη απόδοση του παραμυθιού στα ελληνικά, δίνεται ο τίτλος «Οι καλικάντζαροι στη βιβλιοθήκη».

Έρευνα, ελεύθερη απόδοση, επιμέλεια κειμένου: Μαρία Βλαχάκη

Αφήγηση: Γιώργος Ευγενικός

Μουσική σύνθεση: Μάρα Καίσαρη

--Οι Συντελεστές--

ΈΡΕΥΝΑ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Μαρία Βλαχάκη ΑΦΗΓΗΣΗ: Γιώργος Ευγενικός

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: https://paramythofono.blogspot.com

Μια μικρή χιονονιφάδα ονειρεύεται να ζήσει τη μαγεία των Χριστουγέννων. Ταξιδεύει σε μία πόλη και ολα τα υπέροχα, τα μαγικά και τα παράξενα θα της συμβούν.

ΑΦΗΓΗΣΗ: Γιώργος Ευγενικός, Ανθή Θάνου

ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ ΚΕΙΜΕΝΑ: Πηνελόπη Βασιλειάδου

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ: Μάρα Καίσαρη

---------------------------------------------------------

Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), σε συνεργασία με το Παραμυθόφωνο του Κέντρου Μελέτης και Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών, παρουσιάζουν, για μικρούς και μεγάλους, δύο χριστουγεννιάτικα podcasts για την μαγεία των Χριστουγέννων.

Ένας βασιλιάς χάνεται στο δάσος και ο αρχικαλικάντζαρος προσφέρεται να του δείξει τον σωστό δρόμο. Ως ανταμοιβή ζητά να του δώσει το πρώτο ζωντανό πλάσμα που θα συναντήσει όταν φτάσει στο παλάτι. Ο βασιλιάς πρώτα αντικρίζει τον νεογέννητο γιο του και για να τον σώσει τον ανταλλάσει με το μωρό μιας φτωχής οικογένειας. Ο αρχικαλικάντζαρος αρπάζει το κοριτσάκι που βρίσκει στη βασιλική κούνια και το μεγαλώνει σαν κόρη του. Όταν ο πρίγκιπας γίνεται παλικαράκι και μαθαίνει την αλήθεια και τη μεγάλη αδικία, καταστρώνει ένα έξυπνο σχέδιο και κατεβαίνει στον κάτω κόσμο των καλικαντζάρων για να βρει την κοπέλα και να τη φέρει πίσω. Μετά από δύσκολες δοκιμασίες και μια σχέση αγάπης και φροντίδας που δημιουργούν οι δυο τους, τολμούν να δραπετεύσουν με οδηγό το φως της μαγικής μπάλας. Μέχρι να βγουν στην επιφάνεια της γης και να σωθούν από τα δόντια του αρχικαλικάντζαρου αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους και μεταμορφώνονται τρεις φορές σε ομορφιές της φύσης για να ξεφύγουν και να γλυτώσουν. Ακολουθούν αστείες και απολαυστικές σκηνές με τους καλικαντζάρους να ψάχνουν τον πρίγκιπα και την κόρη και να επιστρέφουν άδοξα στον αρχικαλικάντζαρο. Ο έρωτας και η ενότητα, η τόλμη και η γενναιότητα, η ανάγκη για δικαιοσύνη θριαμβεύουν.

Ο τίτλος του παραμυθιού στα αγγλικά είναι “The grateful prince” και βρίσκεται στη συλλογή “The hero of Esthonia and other studies in the romantic literature of that country” που εξέδωσε ο άγγλος William Forsell Kirby το 1895. Ο W. F. Kirby (1844-1912) μετέφρασε πολλές ιστορίες του Εσθονού Friedrich Reinhold Kreutzwald (1803-1882) από τη συλλογή “Eestirahwa eunemuistefed jutud” που εξέδωσε το 1866, μεταξύ των οποίων και τη συγκεκριμένη ιστορία. O Γερμανός Ferdinand Löwe (1809-1889) μετέφρασε στα γερμανικά το έργο του Kreutzwald και το 1869 το εξέδωσε με τον τίτλο “Ehstnische Märchen”. Έτσι τα παραμύθια από την εσθονική προφορική παράδοση διαδόθηκαν ευρύτερα στις γερμανόφωνες χώρες. Το παραμύθι “The grateful prince” περιλαμβάνει και ο Andrew Lang το 1901 στη συλλογή του “The violet fairy book” και ως πηγή του αναφέρει τη συλλογή “Ehstnische Märchen”. Σε ελεύθερη απόδοση του παραμυθιού στα ελληνικά, δίνεται ο τίτλος «Ο αρχικαλικάντζαρος και η μαγική κόκκινη μπάλα» καθώς ο αρχικαλικάντζαρος έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, και μια μαγική κόκκινη μπάλα είναι αυτή που οδηγεί τους δυο νεαρούς ήρωες από το σκοτεινό βασίλειο των καλικαντζάρων στον επάνω κόσμο των ανθρώπων.

Έρευνα, ελεύθερη απόδοση, επιμέλεια: Μαρία Βλαχάκη

Αφήγηση: Γιώργος Ευγενικός

Μουσική σύνθεση: Μάρα Καίσαρη

Παραγωγή: ⁠Παραμυθόφωνο⁠

κέρατα, ουρά δε θα 'χει, μα κουρέλια θα φορεί,

θα το κάνω καρκαντζέλι, όμορφο, γλυκό σαν μέλι,

θα του μάθω σκανδαλιές, διαβολάκι θα γίνει, μη σας μέλλει.

Στον κάτω κόσμο το δέντρο της γης θα πριονίσει,

στον επάνω κόσμο τα Χριστούγεννα θα σεργιανίσει. 

--Οι Συντελεστές--

ΈΡΕΥΝΑ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Μαρία Βλαχάκη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: https://paramythofono.blogspot.com/

Έχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί βάζουμε ασημένιες και χρυσές γιρλάντες στο χριστουγεννιάτικο δέντρο; Πώς ξεκίνησε το έθιμο αυτό και τι σημαίνουν άραγε; Ακούστε αυτήν την τρυφερή ιστορία που μας ταξιδεύει σ’ ένα μικρό φτωχικό σπιτάκι στην άκρη ενός χιονισμένου δάσους στην Ουκρανία.

Αφήγηση: Γιώργος Ευγενικός

Έρευνα - Επιμέλεια κειμένου: Μαρία Ζουράρη

Μουσική σύνθεση:  Μάρα Καίσαρη

Καλλιτεχνική επιμέλεια: Παραμυθόφωνο

Με την υποστήριξη της Novalac