Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Krzysztof Kamil Baczyński zginął na Placu Teatralnym 4 sierpnia 1944 roku jako żołnierz "Parasola". Fundacja na Rzecz Wielkich Historii zorganizowała konkurs fotograficzny dla młodzieży "Baczyński bez filtra". Miała to być osobista interpretacja wybranego wiersza Kamila Baczyńskiego w artystycznej formie. Napłynęło ponad 1100 zdjęć. Konkurs rozpoczął się 4 sierpnia 2021, w rocznicę śmierci poety. Autorzy prac poprzez zdjęcia mieli pokazać, jak rozumieją jego poezję, jak odbierają dzisiejszy świat. W przeddzień 78. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego i śmierci poety w czwartym dniu Powstania, została otwarta wystawa plenerowa prezentująca najciekawsze prace inspirowane poruszającymi wierszami Baczyńskiego. Konkurs wygrał Nikodem, uczeń liceum plastycznego w Rzeszowie. Ekspozycję, składającą się z 34 nagrodzonych prac, można oglądać na Krakowskim Przedmieściu przed budynkiem Kordegardy. Nie pozostawia przechodnia obojętnym...

Ma 31 lat, pochodzi z warszawskiej Pragi. Zdecydowana większość jego znajomych to osoby w wieku osiemdziesięciu, dziewięćdziesięciu lat. Wszystko rozpoczęło się od Fundacji Daj Herbatę, w której Michał Palarczyk był wolontariuszem. Pomagał bezdomnym, rozdając im gorące posiłki w okolicy Dworca Centralnego. W Fundacji poznał jedną z wolontariuszek, dzięki której jesienią 2018 roku trafił do Domu Powstańców Warszawskich na Nowolipiu. Od 4 lat współpracuje z bohaterami 1944 roku, organizując zbiórki na ich rzecz. Michał zbiera pieniądze na leki, zakupy spożywcze. Wraz z upływem lat między Michałem a Powstańcami nawiązała się bliska przyjaźń. Chłopak udostępnił podopiecznym swój numer telefonu, pod którym jest dla nich dostępny przez całą dobę. W przerwie od pracy prowadzi na Facebooku stronę "365 dni z Powstańcami”, gdzie publikuje ciekawe materiały filmowe, będące ważnym zapisem różnych historii z Powstania. Chodzi również z Powstańcami do warszawskich szkół, gdzie prowadzone są lekcje historii…

Jedni jadą na obozy sportowe, a oni wybierają obozy organizowane prze Grupę Historyczno-Edukacyjną. Trochę skauting, trochę wojsko. Ubierają się "dziwnie". Furażerki, podkute buty, koszule wojskowe, sukienki sanitariuszek. Tak się prezentują na apelach porannych. Ich pasją są rekonstrukcje historyczne. Od wojny 1920 roku, po Powstanie Warszawskie. Uwielbiają historię, dużo mówią o patriotyzmie. Takie trochę dzisiaj niemodne słowo, ale oni odmieniają je przez wszystkie przypadki. Skąd się wzięła ta pasja i chęć na taki styl życia? O tym opowiadają młodzi rekonstruktorzy...

Remigiusz Stefani jest od kilku lat wolontariuszem Muzeum Powstania Warszawskiego i działaczem komitetu ratowania grobów powstańców warszawskich. Dlatego w dniach obchodów 78. rocznicy Powstania Warszawskiego kwestuje z innymi wolontariuszami, żeby zdobywać środki na ten cel. Sam jest wnukiem powstańca, który zginął w czasie powstania i przez 10 lat rodzina nie miała informacji, gdzie jest pochowany. Dzięki pomocy działu historycznego Muzeum Powstania udało ustalić miejsce pochówku dziadka. Dla pana Remigiusza było to jak zobowiązanie - włączyć się w powstańcze sprawy. Kiedy w archiwum akt nowych przeglądał powstańcze biogramy zobaczył zdjęcie 17-letniego chłopaka upozowanego na gwiazdę filmową z papierosem w ręku. To był Janusz Gawdzik pseudonim Kruk. Jego uwagę przykuły oczy tego chłopaka, które mówiły nie zapomnij o mnie. I tak się zaczyna ta historia…

Krystyna Wrońska i Jerzy Michalski są rodzeństwem. Mieszkają w przedwojennej kamienicy w sercu Warszawy, przy ul. Poznańskiej 11, gdzie spędzili również dzieciństwo i niemal całe dorosłe życie. Mieszkanie, w którym żyją, odegrało ważną rolę na mapie powstańczej stolicy. Znajdował się w nim punkt opatrunkowy, a piętro wyżej – szpital. Historia ta jest jednak mało znana. Obecni mieszkańcy Poznańskiej nie znają losów budynku, a w wielu książkach o powstaniu nie znajdziemy informacji o tym, że w tym miejscu w 1944 roku był szpital. O tym, jak wyglądało codzienne, zwykłe życie na Poznańskiej, opowiada Krystyna Wrońska, z domu Michalska. W 1944 roku miała 11 lat. Zapytana o najsilniejsze wojenne wspomnienie, relacjonuje najboleśniejszy dzień z tego dramatycznego okresu – był nim pamiętny 13 września. Z kolei Jerzy Michalski, brat pani Krystyny, w wyniku tego dramatycznego wydarzenia, przestał mówić. Jak wyglądała wojenna rzeczywistość z perspektywy kilkuletnich dzieci?

Kilkunastu reportażystów filmowych dokumentowało codzienne życie i walki w czasie Powstania Warszawskiego. Każdy z nich ryzykował życie. Wszystko po to, by przekazać wiedzę o tym okresie kolejnym pokoleniom, ale też ku pokrzepieniu sercu dla współcześnie żyjących i walczących. Właśnie wtedy powstały reportaże filmowe "Warszawa Walczy!". Trwały po kilkanaście minut były wyświetlane codziennie na ogólnych pokazach w śródmiejskim kinie Palladium przy ul. Złotej 7/9. "Był to ewenement w dziejach reportażu wojennego, gdyż jedynie w czasie Powstania Warszawskiego filmy nakręcone przez sprawozdawców można było zobaczyć już kilkanaście godzin po zrealizowaniu, np. materiał ze zdobycia 20 sierpnia budynku Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej przy ul. Zielnej 37/39 obejrzano w kinie już 21 sierpnia".

80-letni Kazimierz Gąsienica-Byrcyn z Zakopanego większość swojego życia poświęcił udzielaniu pomocy w górach. Miłość do Tatr i ratownictwa górskiego zaszczepił w nim ojciec Stanisław, który sam był przewodnikiem i ratownikiem tatrzańskim. Pan Kazimierz wstąpił do Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w 1965 roku, uczestniczył w ponad 400 wyprawach ratunkowych, wielokrotnie był ich kierownikiem, uratował co najmniej tysiąc ludzi. Był też taternikiem jaskiniowym, płetwonurkiem czy instruktorem narciarstwa. Obecnie jest honorowym członkiem TOPR-u. Do dziś lubi podpatrywać górską przyrodę. Jego pasją są między innymi niedźwiedzie, z którymi nie raz spotkał się na szlaku, też przy okazji akcji ratunkowych. Ród Gąsieniców jest związany z Zakopanem niemal 500 lat. Nazwisko jest jednym z najczęstszym w tym regionie. Wielu z nich było ratownikami górskim, przewodnikami tatrzańskimi, narciarzami czy artystami ludowymi.

Józef Walaszczyk, urodził się w 1919 roku. W czasie II wojny światowej uratował życie 53 Żydom. W pierwszych latach okupacji poznał Irenę – dziewczynę, która wyjawiła mu swoją żydowską tożsamość podczas kontroli Niemców. Od tej pory Józef Walaszczyk opiekował się Ireną, lecz mimo jego starań została aresztowana przez gestapo wraz z grupą 21 osób. Walaszczyk doprowadził do zwolnienia zatrzymanych, organizując okup w wysokości jednego kilograma złota. Pomagał też lekarzom z warszawskiego Getta z dużym narażeniem życia. Uratował również 30 Żydów zatrudnionych w jego fabryce. W 2002 roku na wniosek Ireny, Józef Walaszczyk został odznaczony medalem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Od 8 sierpnia 2008 był wiceprezesem Zarządu Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Jako jego przedstawiciel w 2009 brał udział w wizycie w Stanach Zjednoczonych, podczas której spotkał się m.in. z prezydentem Barackiem Obamą. W tym samym roku ukazały się jego wspomnienia Przywracanie pamięci. Zmarł 20 czerwca 2022 w wieku 102 lat.

Tak gorąco jeszcze nie było. 30 stopni, a w wielu krajach nawet ponad 40 stopni Celsjusza wskazują termometry. Skutkiem tego są m.in. pożary w takich państwach jak Hiszpania, Francja czy Grecja. W Grecji płoną lasy w pobliżu Aten, dlatego państwo ma dostać wsparcie w walce z pożarem zza granicy. Również i Polska znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Zbliżamy się bowiem do rekordowej temperatury. Dotychczas tylko raz w historii pomiarów odnotowano w Polsce wynik powyżej 40°C. Miało to miejsce 29 lipca 1921 roku w Prószkowie (województwo opolskie). Teraz odnotowaliśmy już 37 stopni. Jakie są konsekwencje takich upałów? Jak sobie z nimi radzimy? Kiedy możemy spodziewać się, że rekord zostanie pobity?

Władze Świnoujścia zapowiadają, że długo oczekiwana przez nie inwestycja - tunel pod Świną będzie gotowy przed sezonem letnim przyszłego roku. To inwestycja, która zmieni specyficzny charakter miasta, kojarzonego do tej pory z odległym miejscem na wyspie Uznam i utrudnieniami związanymi z przeprawami promowymi. Budowa tunelu to jedynie pretekst, by pokazać losy marynarzy z promów Karsibór, którzy rzucili pływanie w morzu - często półroczne rejsy na rzecz kilkudziesięciu dziennie 10-minutowych kursów promem od brzegu Uznamu do brzegu Wolina. Zrezygnowali z intratnych zarobków we flocie dalekomorskiej, by przede wszystkim być bliżej swoich rodzin. Cenią sobie przyjazną atmosferę na promie i uroki życia z najbliższymi. Wraz z otwarciem tunelu ich promy znikną. Miasto planuje zostawić tylko jeden. Wielu z tych świnoujskich marynarzy odejdzie na emeryturę, pozostali muszą znaleźć nowe miejsce pracy. Nie szukają jej we flocie dalekomorskiej, bo właśnie z niej wielu ucieka.