Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Sobota, 19 lipca 2025. W samo południe centrum Warszawy staje się sceną starcia dwóch wizji Polski. W pasażu Szymborskiej zbierają się zwolennicy skrajnej prawicy, przeciwni migracji i różnorodności. Kilkadziesiąt metrów dalej Koalicja Antyfaszystowska organizuje pokojową pikietę wspierającą uchodźców. Gdy narodowcy skandują wulgarne hasła i rzucają butelkami, interweniuje policja. Marsz zostaje przerwany. Wśród tłumu dziennikarka Studia Reportażu Polskiego, rejestrująca głosy obu stron - emocje, argumenty, gniew i nadzieję. To dzień, w którym Warszawa staje się symbolem głębokiego podziału, ale i walki o solidarność, godność i prawo do inności. Reportaż powstał pod redakcją Janusza Deblessema

Dla niej medytacją jest zanurzenie się w morzu. Dr Aleksandra Zgrundo, biolog morza z Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego, bada glony i łąki morskie. W jej gabinecie wisi kartka: "Medytuj. Google nie zna odpowiedzi na wszystkie pytania". Odpowiedzi szuka pod wodą - tam, gdzie inni widzą tylko glony, ona dostrzega piękno podwodnego świata. Wdech i długi wydech pod wodą, pozwalają na wyciszenie i obserwację podwodnych organizmów. Nurkuje z byłym studentem, biologiem i instruktorem nurkowania Artemem Kovalevskim. Przekonują, że wystarczy woda po pas, by odkryć kraby, krewetki, meduzy i podwodne rośliny. Razem z fundacją MARE sadzą trawę morską w Zatoce Puckiej, pokazując, jak wielką rolę odgrywa w ochronie środowiska. Bo Bałtyk tętni życiem — trzeba tylko zanurzyć się i spojrzeć. Reportaż jest częścią projektu realizowanego dzięki programowi CIJI, Free Press Unlimited.

Michał Zygmunt od lat przemierza najdziksze zakątki Polski, by uchwycić to, czego nie widać - dźwięki natury. Spędza noce nad rzekami, w lasach i na mokradłach, czekając, aż przyroda przemówi. Jego mikrofon rejestruje nie tylko odgłosy, ale współbrzmienie świata - szelest liści, plusk wody i śpiew ptaków. Te nagrania Michał wplata w swoje kompozycje, tworząc muzykę. Łączy brzmienia tradycyjne z awangardą. Sam, metodą prób i błędów, nauczył się sztuki nagrywania. Pierwsze wyprawy były lekcją pokory. "Gdy przestałem szukać, a zacząłem słuchać przyroda przyszła do mnie" - wspomina. Reportaż powstał w 2020 roku. To opowieść o samotnych wyprawach, intuicji i sztuce słuchania świata, w którym każdy szelest niesie opowieść.

To opowieść o Alojzym Lysce, synu żołnierza, który zginął w niemieckim mundurze podczas II wojny światowej. Przez lata ta historia była przemilczana, wstydliwa, trudna i wyparta. Dziś pan Alojzy próbuje przywrócić ojcu miejsce w historii. Nie po to, by go wybielić, ale by zrozumieć. Bo historia nie zawsze jest czarno-biała. Czy jesteśmy gotowi zmierzyć się z losem tysięcy mieszkańców Pomorza i Śląska, wcielanych do Wehrmachtu jako formalni Niemcy? Wystawa "Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w Armii III Rzeszy " prezentowana w Gdańsku wywołała burzę. Czy to kolejna odsłona sporu o pamięć, czy początek rozmowy o złożonej tożsamości pogranicza?

Pisał o miłości, zginął z nienawiści. Artur Gold - wybitny kompozytor, skrzypek i dyrygent – przed wojną tworzył tanga i fokstroty, które rozbrzmiewały w warszawskich kabaretach. Jego muzyka była lekka, pełna życia. Po utworzeniu getta warszawskiego w 1940 roku Gold, podobnie jak wielu innych Żydów, został uwięziony w jego murach. Tam, mimo głodu i śmierci prowadził orkiestrę, dając ludziom nadzieję. Jego muzyka była aktem oporu i próbą zachowania godności. Później, w Treblince, zmuszony był grać dla oprawców. Zginął w 1943 roku. Reportaż "Przerwany takt" przypomina jego los i twórczość. O Goldzie opowiadają Jan Młynarski, Maciej Klociński i Agnieszka Jeż. Biografię Artura Golda przypominamy w 83. rocznicę rozpoczęcia przez Niemców wielkiej akcji deportacyjnej. Reportaż powstał we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma.

Ignacy Rajca to chłopak, który patrzy w gwiazdy, by znaleźć drogę na ziemi. Student fizyki technicznej na AGH, współpracownik Astro Centrum w Chełmcu, od sześciu lat łączy pasję do astrofotografii z podróżami. Zamiast map drogowych wybiera te astronomiczne. Zamiast hoteli - górskie szczyty i nocne niebo. Tworzy hipnotyzujące timelapsy, czyli filmy poklatkowe, pokazując w kilka minut to, co sam obserwuje godzinami. W reportażu opowiada o tym, jak miłość do kosmosu zmieniła jego spojrzenie na świat, jak nauczyła go cierpliwości, pokory i sięgania dalej, niż sięga wzrok.

Do sanatorium przyjeżdża się, by podreperować zdrowie. Są jednak tacy, którzy wybierają i wybierali się tam w zupełnie innym celu. Reportaż "Tam, gdzie dom zdrojowy" pokazuje, jak 30 lat temu naprawdę wyglądało życie kuracjuszy w domu zdrojowym w Polanicy Zdrój. Wieczorki zapoznawcze, tańce czy rozmowy do późna. To była codzienność w domu zdrojowym. Reportaż "Tam, gdzie dom zdrojowy" odkrywa, jak naprawdę wyglądało życie sanatoryjne - pełne śmiechu, flirtów i nowych znajomości. Czy zabawa może leczyć? Czy taniec i towarzystwo dodają sił bardziej niż zabiegi?

Działki wracają do łask! Coraz więcej 30- i 40-latków odkrywa uroki własnego kawałka ziemi. Bohater reportażu zamienił altanę w biuro i pracuje zdalnie wśród drzewek owocowych. a wolny czas poświęca pielęgnacji roślin. Działka stała się jego drugim domem i przestrzenią równowagi. Pandemia uświadomiła wielu młodym, jak ważne jest miejsce blisko natury. Coraz więcej osób z młodszego pokolenia pieli, sadzi i uczy się ogrodnictwa - często od rodziców i dziadków. Działka przestaje być reliktem PRL-u, a staje się nowoczesnym miejscem pracy, odpoczynku i kontaktu z naturą.

Muzyka, która przetrwała mury getta. Wśród bezcennych dokumentów Konspiracyjnego Archiwum Getta Warszawskiego, znanego jako Archiwum Ringelbluma, odnaleziono dwa wyjątkowe zapisy nutowe pieśni autorstwa Jakuba Glatsztejna - kompozytora, który w warszawskim getcie prowadził intensywną działalność muzyczną. Kierował chórem dziecięcym i zespołem dorosłych liczącym niemal 100 osób, dając ponad 50 koncertów w rok. Utwory Glatsztejna zrekonstruowali i nagrali śpiewaczka operowa Marta Wryk i pianista Adam Kośmieja. O emocjach towarzyszących pracy opowiadają w reportażu wraz z historyczką ŻIH Agnieszką Żółkiewską. Biografię Jakuba Glatsztejna przypominamy w 83. rocznicę rozpoczęcia przez Niemców wielkiej akcji deportacyjnej. Reportaż powstał we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma.

To opowieść o dr Marii Kubisie – ginekolożce i położniczce, która za pomoc pacjentkom może trafić do więzienia. Pracuje w szpitalach w Nowogardzie i Prenzlau, prowadzi wiejską przychodnię i gabinet. Wychowana przez babcię, która w czasie wojny ukrywała Żyda, kieruje się odwagą i uczciwością. Oskarżona o pomocnictwo w aborcji, grozi jej do 3 lat więzienia. Jednocześnie nagradzana jest za obronę praw człowieka, a pacjentki stają za nią murem. CBA przejęło z jej gabinetu tysiące akt medycznych – kobiety domagają się sprawiedliwości. Dr Kubisa operuje od rana do nocy, przyznaje, że miała mało czasu dla dzieci, ale relacje z nimi są dobre. W reportażu głos zabierają m.in. jej córka, współpracownicy i obrończynie praw kobiet. To historia o cenie, jaką płaci się za wierność przysiędze lekarskiej.