Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Zrzesza miłośników gór. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie obchodzi w tym roku 150 lat swojego istnienia. W grudniu 1873 roku w Nowym Targu powstało Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie. Jego założycielami byli między innymi Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk czy Adam Uznański. Członkami PTT to byli ludzie, którzy stworzyli podwaliny dzisiejszej turystyki górskiej – budowali schroniska, wytyczali szlaki, prowadzili działalność wydawniczą, organizowali przewodnictwo i ratownictwo, dokumentowali kulturę ludową oraz podejmowali działania na rzecz ochrony przyrody. Obecnie Organizacja Pożytku Publicznego przede wszystkim zajmuje się prowadzeniem wycieczek górskich w Polsce i za granicą. Choć nadal w jej szeregach oprócz turystów i alpinistów są ludzie zawodowo związani z górami. Organizacja propaguje turystykę zarówno letnią, jak i zimową, narciarstwo (również wysokogórskie) oraz alpinizm.

Święto Niepodległości to uroczystość, która powinna nas wszystkich jednoczyć, napawać dumą i radością. Czemu zatem w tym dniu się dzielimy, organizujemy różne marsze, a i z dumą, i radością różnie bywa? Reportaż nie odpowiada na te pytania, ale dostarcza wiele powodów do świętowania. Corocznie do wielu miast w Polsce na Marsz Niepodległości tłumnie przybywają obywatele pragnący uczcić to, że Polska po 123 latach niewoli odzyskała niepodległość.

Wyszkolone i wykształcone. Wywiadowczynie, kurierki i instruktorki. Sanitariuszki i konstruktorki bomb. Ochotniczki z oddziałów żeńskich POW. Konspiratorki z oddziałów lotnych. Wypróbowane w boju. Rosyjski publicysta czasów powstania styczniowego Mikołaj Berg pisał, że "kobieta polska jest wiecznym nieuległym i niewyleczonym spiskowcem". W niepodległej Rzeczypospolitej były elitą. Lekarki, publicystki, nauczycielki i artystki. Zasiadały w Sejmie i Senacie. Pod koniec 1911 roku zapadła decyzja o przyjmowaniu kobiet do Związku Strzeleckiego. Dla ochotniczek we Lwowie, Krakowie i Wieliczce są organizowane szkolenia wojskowe. Jeszcze wcześniej kobiety działają w Organizacji Bojowej PPS. Wykazują się ogromnym poświęceniem, ideowością i wolą walki ponad wszystko. Ramię w ramię z mężczyznami. Wszystkie pochodziły z dobrych rodzin. Panny i mężatki... Wanda Filipkowska-Pełczyńska, Jadwiga Barthel de Weydenthal, Maria Stodolska-Krzewska, Aleksandra Szczerbińska, Aleksandra Zagórska... Przetarły szlak dla ochotniczek z Ochotniczej Legii Kobiet, konspiratorek z Armii Krajowej.

Entuzjazm, miłość, fenomen. Żużel to wielka miłość w Lublinie. Mimo kilku dziesiątek lat oczekiwania na największe triumfy, fanatyzm lubelskich kibiców budował się cierpliwie. Dziś klub jest wzorem dla innych organizacji w kraju. W składzie jest czterokrotny mistrz świata, czołowy junior, a za plecami wsparcie ikony - zawodnika z lat 80. i 90. Marka Kępy, jego syna i aktualnego prezesa Jakuba Kępy, a także oddanych "Koziołkom" wiernych kibiców, którzy na Z5 przychodzili jeszcze w latach 50. ubiegłego stulecia.

W tym roku obchodzimy 55. rocznicę śmierci Nikifora, jednego z najwybitniejszych na świecie malarzy naiwnych - prymitywistów. Artysta urodził się w Krynicy Zdroju. Jego matką była Łemkini Jewdokia Drowniak, natomiast ojciec jest nieznany, prawdopodobnie był jednym z polskich malarzy. Nikifor przez większość swojego życia zajmował się malarstwem. Inspirował się greckokatolicką cerkwią, dworcami kolejowymi czy krajobrazami. Tworzył też autoportrety. Jego najważniejsze prace możne podziwiać w krynickim muzeum poświęconym jego twórczości. Oprowadzi nas po nim kryniczanin Aleksander Półchłopek, który osobiście znał Nikifora i miał okazję z bliska przyjrzeć się jego pracom.

1 listopada to dzień zadumy i wspominania. To czas pamięci o tych, którzy odeszli. Wspominamy naszych bliskich, rodziców, krewnych, przyjaciół, znajomych. Idziemy na cmentarze, aby zapalić znicze i pomodlić się za zmarłych – najbliższych, ale też za ludzi kultury, zasłużonych w walkach o niepodległość i innych wielu zasłużonych dla Polski. O naszej historii opowiadają nagrobne płyty, daty i inskrypcje przywołują czas, w jakim osoba zmarła żyła. Zatrzymanie się i zaduma nad konkretnym grobem, to jak "dotknięcie" czasu przeszłego. Są nekropolie znane i mniej znane. Po odwiedzeniu grobów najbliższych spacerujemy alejami, czytamy napisy na kolejnych nagrobkach i nasze myśli biegną do historii pochowanych tam osób. Ale na wielu cmentarzach jest wiele mogił, szczególnie z czasów wojny, z napisami NN, nazwisko nieznane.

Od 25 lat wspiera w wychowywaniu dzieci i młodzieży. Mowa o Fundacji Ostoja w Nowym Sączu. Zespół Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej został założony w 1998 roku i od tego czasu między innymi realizuje program profilaktyczny "Szkoła dla Rodziców i Wychowawców" doskonalący sztukę dialogu opartą na szacunku i godności drugiego człowieka. Organizacja pożytku publicznego uczy, czym jest miłość w codziennych relacjach i jak można wyrazić ją poprzez gesty, słowa i zachowania. Program składa się z 10 spotkań w formie warsztatów. Podczas kursu omawia się miedzy innymi, jak mówić, aby dzieci nas słuchały, jak pomagać im radzić sobie z trudnymi emocjami czy jak nauczyć się cierpliwości. - Zajęcia zawierają omówienia tematów, ćwiczenia, debaty, odwołania do doświadczeń z własnego dzieciństwa. Cennym elementem jest wymiana doświadczeń rodzicielskich między uczestnikami oraz praca domowa, czyli praktyczne zastosowanie w domu lub szkole, w relacji z dzieckiem, nabytych w trakcie zajęć umiejętności - tłumaczy Halina Czerwińska.

Fundacja Pomost z Zabrza wspiera byłych więźniów w rozpoczęciu nowego życia po wyjściu na wolność. To organizacja pożytku publicznego, która prowadzi m.in. zajęcia profilaktyczne na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych w regionie. W ramach stacjonarnego ośrodka podopieczni nie tylko otrzymują darmowe mieszkanie na pewien okres, ale także wykwalifikowaną pomoc psychologiczną. Fundacja prowadzi także Społeczny Ośrodek Readaptacji dla byłych osadzonych w Zabrzu, w tym także punkt konsultacyjny dla osób opuszczających zakłady karne i ich rodzin. Ważnym elementem są tam funkcje pełnione przez mieszkańców w trakcie udziału w programie. Każda z tych osób ma przypisane określone obowiązki. To prezes, gospodarz domu, szef ochrony, szef kuchni, szef remontu czy skarbnik. W tej sposób podopieczni fundacji uczą się ważnych umiejętności służących do radzenia sobie w społeczeństwie.

Październik to czas, kiedy porządkujemy groby naszych zmarłych. Kupujemy znicze i kwiaty, sprzątamy nagrobki. Ale nie wszyscy mogą ze spokojem udać się na cmentarz, aby zapalić światło zmarłym… Magda Tesławska z Warszawy wspomina, jak 1 listopada zawsze chodziła z bliskimi na ulicę Chłodną, gdzie najprawdopodobniej zginął jej pradziadek Władysław Paluszkiewicz. Był on pracownikiem fabryki parowozów przy ul. Kolejowej. – Pradziadek miał sumiaste wąsy i gęstą czuprynę. Tata opowiadał, że był ciepłym człowiekiem – mówi pani Magda, bohaterka reportażu. Pradziadek Paluszkiewicz, wedle rodzinnych opowieści, został postrzelony na Woli we wrześniu 1944 roku, czyli w trakcie powstania warszawskiego. W reportażu wykorzystano fragment reportażu Urszuli Żółtowskiej "Zbrodnia nieukarana".

Śnienie to taki rodzaj snu, w którym śniący ma świadomość tego, że doświadcza marzenia sennego. Świadome sny często cechują się większą ekscentrycznością niż nieświadome - tyle definicja. A co jeśli taki sen spełnia nam się na jawie, po przebudzeniu? Śnił mi się pogrzeb mojego taty. Uczestniczyłam w nabożeństwie, w kościele. Strasznie płakałam. Jak się obudziłam, to nie byłam pewna, czy to był tylko sen, czy to się wydarzyło naprawdę - mówi bohaterka reportażu "Tata do nas wróci". Niedługo potem mężczyzna miał wypadek. Trafił do szpitala w bardzo ciężkim stanie.