Samfélagið

Þórður Víkingur Friðgeirsson og Helgi Þór Ingason úr Háskólanum í Reykjavík: Við forvitnumst um gervigreind í þætti dagsins og hvernig má nýta þá ört vaxandi tækni í kennslu. Hingað koma lektor og prófessor við HR sem vinna nú að rannsóknum á því hvernig má innleiða gervigreind til að kenna verkefnastjórnun. Einar Bjarni Einarsson lögfræðingur hjá Neytendasamtökunum: hvað á að gera þegar flugi er seinkað eða því aflýst? Tiltölulega einfalt á að vera að sækja bætur án kostnaðar - þó það blasi ekkert endilega við þegar litið er á upplýsingar hjá flugrekstarfélögunum Ragnar Þorsteinsson í Sýrnesi, sauðfjárbóndi og lambaljósmyndari: listin að mynda lömb Málfarsmínúta Helga Lára Þorsteinsdóttir safnstjóri RÚV kemur með gamla klippu úr safni útvarpsins. Í mörg ár var Búnaðamannafélag Íslands með dagskrá í útvarpi tileinkaða Jónsmessunni. Þátturinn hét Jónsmessuhátíð bænda og var oft með nokkuð hátíðlegum blæ. Við ætlum að heimsækja bæinn Hrafnkellsstaði í Hrunamannahreppi þar sem Helgi Haraldsson heiðursfélagi í búnaðamannafélagi íslands ? sauðfjárbóndi alla ævi, fæddur undir lok þarsíðustu aldar segir frá.

Pétur Henry Petersen, prófessor í taugalíffærafræði við Háskóla Íslands: Í vísindaspjalli hér í Samfélaginu á dögunum sagði hún frá erlendri rannsókn á parkinsonsjúkdóminum þar sem til rannsóknar voru heilar sem fólk hafði gefið til rannsókna að sér látnu. Við fórum að velta fyrir okkur hvort þetta væri hægt hér; þ.e.a.s. að gefa líkama sinn og líffæri í þágu vísindanna. Pétur Henry ætlar að ræða við okkur aðeins um hvernig rannsóknum á líffærum, vefjum og lífsýnum er háttað og ætli við spyrjum hann ekki líka sérstaklega út í mannsheilann sem er hans sérsvið. Evelyn Bunter: Við skoðum áfram áhugaverð lokaverkefni í háskóla og að þessu sinni kíkjum við á meistaraverkefni í umhverfis? og auðlindafræði við HÍ um verndarsvæðin í hafi við Ísland. Evelyn, sem vann verkefnið varð afar hissa þegar hún kafaði ofan í málið og áttaði sig á hversu lítið af hafsvæði Íslands er undir formlegri vernd. Ísland er langt frá því að standa við sínar skuldbindingar tengdum þróunarmarkmiðum Sameinuðu Þjóðanna. Evelyn segir okkur betur frá stöðunni í þættinum, hvers vegna vernda þurfi hafið, hvað felist í því og hvað sé mögulega að koma í veg fyrir að það sér gert. Ruslarabb um spreybrúsa. Stefán Gíslason með umhverfispistil.

Við ræðum aðeins um rafvæðingu hafna á eftir. Nýtt háspennu-landtengingarkerfi var tekið í notkun á tveimur stærstu hafnarbökkunum í Hafnarfjarðarhöfn á sjómannadaginn og fyrsta farþegaskipið landtengt. Áður hafði togarinn Baldvin Njálsson verið tengdur við þetta nýja kerfi. Þau skip sem geta tengst með þessum hætt sleppa við að brenna olíu, með tilheyrandi útblæstri, mengun og hávaða. Í ræðum þetta við Lúðvík Geirsson hafnarstjóra - á hafnarbakkanum. VIð ætlum svo að ræða við Önnu Þóru kristinsdóttur sálfræðing og ráðgjafa hjá stígamótum en hún leiðir þar hóp fólks sem eru þolendur vændis - en nývereið kom ??ut bókin venjulegar konur í vændi á íslnadi sem veitir einstaka innsýn í þeirra upplifanir Óhætt er að segja að ungir umhverfissinnar séu verulega óánægðir með íslensk stjórnvöld, ekki aðeins tóku þau í gær þátt ásamt fleiri náttúruverndarhópum að mótmæla rammaáætlun og færslu náttúrugersema úr verndarflokki í biðflokk - heldur gefa þau stjórnvöldum algera falleinkun þegar kemur að loftlagsmálunum og segja þau blekkja og beita villandi aðferðum tengdum loftlagsmarkmiðum Íslands - við fáum að vita meira af því í þætti dagsins þegar rætt verður við Finn Ricart Andrason. Málfarsmínútan verður á sínum stað og Edda Olgudóttir kemur í lok þáttar - hún ætlar að tala um D-vítamín.

Hjónin Óskar Svavarsson og María Kristín Þrastardóttir reka nýsköpunarfyrirtækið Sidewind sem vinnur nú að þróun á búnaði sem framleiðir raforku með því að beisla hliðarvind á stórum flutningaskipum og framleiða rafmagn. Þau ætla að segja okkur betur frá þessu hér rétt á eftir. Eru Íslendingar náttúrubörn? Eða erum við orðin fullkomlega aftengd henni vegna tækniframfara og ofurtrúar á eigin getu, við höfum jú tekið náttúruna nánast alfarið í okkar þjónustu. Hvernig fæst mannskepnan til að vera í liði með náttúrunni - er hægt að snúa aftengingunni við? Þetta er stórar spurningar sem Skúli Skúlason prófessor í vist- og þróunarfræði við háskólann á hólum og náttúruminjasafn Íslands fær að svara. Brynhildur Pétursdóttir ritstjóri Neytendablaðsins: innihaldsefni morgunkorns, eins og kókó puffs hafa orðið til þess að það var tekið af markaði hér á landi og víðar - en sneri svo aftur og þá uppfull af hverju? Við förum líka yfir könnun á gæðum klósetthreinsa - þeir skipta máli, þurfa að virka, annars er maður bara að sturta peningum niður klósettið.

Víðir Sigrúnarson yfirlæknir á Vogi: Nýverið var sagt frá stærsta fíkniefnamáli Íslands þegar lögreglan haldlagði fíkniefni og efni til framleiðslu þeirra að verðmæti hátt í 2 miljarða króna. Við ætlum að reyna að átta okkur á þýðingu þessarar lögregluaðgerðar á undirheimana á Íslandi, er þetta skellur fyrir hagkerfið sem þar ræður ríkjum, breytir þetta einhverju um framboð og eftirspurn, fælir þetta frá glæpamenn sem framleiða og selja eiturlyf, og hvað þýðir þetta fyrir þau sem eru háð efnum, fólk með fíknisjúkdóma? Fyrir 24 árum lenti Guðmundur Felix Grétarsson í mjög alvarlegu slysi þegar hann var að vinna við háspennulínu. Hann hlaut marga alvarlega áverka og missti báða handleggi. Hlustendur þekkja þessa sögu, enda hefur þjóðin fylgst með Guðmundi og ótrúlegri þrautseigju hans í gegnum árin og ekki síst frá árinu 2013 þegar hann flutti til Frakklands með það markmið að fá grædda á sig handleggi. Fyrir um einu og hálfu ári undirgekkst hann svo gríðarlega flókna aðgerð sem þykir hafa heppnast með ólíkindum vel. Guðmundur er á Íslandi í stuttri heimsókn þar sem hann talar á læknaráðstefnu í Hörpu í dag og við ætlum að ræða við hann hér rétt á eftir. Málfarsmínúta og ruslarabb eru svo á sínum stað

Halla Jónsdóttir stofnandi Optitog: Veiðar með ljósi er nýsköpun sem felst í því að botnvörpur eru notaðar til veiða en ekki dregnar eftir botninum heldur ljós þess í stað notað til að reka fiskinn, í þessu tilviki rækju, inn í nótina. Þetta þýðir umhverfisvænni veiðar, bæði fyrir hafsbotn sem og í eldsneyti skipa. Halla segir okkur frá hugmyndinni. Valgerður Árnadóttir formaður Grænkera: Grænkerar hafa ýmislegt við tillögur spretthóps landbúnaðarráðherra að athuga. Jón Björnsson var pistlahöfundur í Samfélaginu um árabil. Hann hefur nú komið pistlum sínum á aðgengilegt form hjá hljóðbókasafninu Málfarsmínúta

Sigríður Ósk Bjarnadóttir dósent við Háskóla Íslands í umhverfis- og byggingaverkfræði: Það er talið að mannvirkjageirinn losi um 30-40% gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Hér á landi hefur Mannvirkjastofnun metið það sem svo að árleg losun bygginga reiknað í koltvísýringsígildum, sé um 360 þúsund tonn. Í dag var kynntur vegvísir eða aðgerðaáætlun til að draga úr losun í byggingariðnaði. Sigríður fór yfir tillögurnar og aðgerðirnar sem koma þar fram. Reynir Smári Atlason, forstöðumaður sjálfbærnimála hjá Creditinfo og formaður dómnefndar hvatningarverðlauna um sjálfbærniskýrslu ársins 2022 og Hrund Gunnsteinsdóttir, framkvæmdastjóri Festu- miðstöð um sjálfbærni: Sjálfbærniskýrsla ársins var valin í vikunni en fyrirtæki, stofnanir, lífeyrissjóðir og sveitarfélög gefa frá sér upplýsingar sem snúa að sjálfbærni á ábyrgan og gagnsæjan hátt, þannig að almenningur og markaðurinn hafi tök á að vera upplýstur um þá aðila sem þau eiga viðskipti við á einn eða annan hátt. Úlf Níelsson prófessor í Viðskiptafræði: Fólki eldra en 65 ára hér á landi hefur fjölgað um 70% frá aldamótum og sú þróun mun halda áfram. Þá er mikilvægt að huga að sparnaði til efri áranna - þar eru líffeyrissjóðir vissulega í lykilhlutverki en hvað annað er mikilvægt að hafa í huga og eru Íslendingar almennt í aðstöðu til að leggja fyrir og búa sig undir gott líf eftir vinnu? Úlf hefur rannsakað þessi mál og borið Ísland saman við önnur lönd.

Nýr meirihluti er tekinn við í Reykjavíkurborg með nýjan sáttmála um verkefni næsta kjörtímabils. Þar er meðal annars nokkuð rætt um umhverfis- og loftslagsmál. Dóra Björt Guðjónsdóttir oddviti Pírata og formaður Umhverfis- og skipulagsráðs. Niðurstöður nýrrar könnunar gefa til kynna að enn vanti töluvert upp á í jafnréttismálum á vinnustöðum. Þórey Vilhjálmsdóttir Proppé. Guðrún Línberg Guðjónsdóttir sér um málfarsmínútuna. Edda Olgudóttir segir frá nýjum rannsóknum á orsökum Parkinsonsjúkdómsins.

Matvælaráðherra heimilaði innflutning á gæludýrum fólks á flótta undan stríðinu í Úkraínu í mars og nú tekur Matvælastofnun við umsóknum frá þeim sem vilja koma með gæludýr frá Úkraínu til Íslands. Hrund Hólm deildarstjóri hjá MAST. Hvernig er hægt að nýta stafræna tækni til miðlunar, skráningar og varðveislu menningararfsins? Skúli Björn Gunnarsson forstöðumaður Gunnarsstofnunar skipuleggur málþing um stafrænan menningararf. Eiríkur Örn Þorsteinsson hjá Sorpu segir okkur hvert við eigum að fleygja snakkpokunum í ruslarabbi dagsins. Páll Líndal umhverfissálfræðingur flytur okkur pistil um áhrif veðurs á sálarlífið.

Sitt sýnist hverjum um nýjan keppningsbúning sem Knattspyrnusamband Íslands kynnti á dögunum. Viðbrögð netverja voru flest afar neikvæð. En það er eitt að hafa skoðun á hlutunum og annað að hafa vit á þeim, og hér í Samfélaginu tökum við slíka hluti alvarlega og ákváðum að komast til botns í þessu máli. Í þættinum í dag fáum við því til okkar þá Guðmund Jörundsson fatahönnuð og Einar Örn Jónsson íþróttafréttamann til að fara í saumana á nýju treyjunni. VIð hugum líka að öðru: Skólaslit eru á næsta leiti, ferðatakmörkunum hefur verið aflétt og góða veðrið þegar látið gert vart við sig. Það er kominn tími á sumarfrí en áður en lagt er af stað er að mörgu að huga. Snorri Rafn Hallsson tók upp símann og kannaði hvernig fara skal að til að gera fríið sem best - og ræddi við fjölda sérfræðinga sem gefa okkur mörg góð ráð - Rætt er við Svölu Guðmundsdóttur, Ragnheiði Kristínu Björnsdóttur, Maríu Björg Tamimi, Villa Goða og Tómas Ævar Ólafsson. Málfarsmínútan Edda Elísabet Magnúsdóttir aðjúnkt í líffræði við HÍ með pistil um hljóðheim Norðurskautsins.