Samfélagið

Magnús Þór Jónsson formaður Kennarasambandsins: Skólarnir eru farnir af stað, grunnskólar, framhaldsskólar og háskólar byrja lang flestir í þessari viku. Við ætlum að taka stöðuna svona í byrjun skólaárs með formanni kennarasambandsins, hvernig er með námskrána og prófin, verður hörð kjarabarátta, um hvað verður rifist innan skólakerfisins í ár, hvað ef covid fer aftur af stað, er lúsin mætt - það er af nógu að taka. Við höfum heyrt fréttir af miklum þurrkum í Evrópu þetta sumarið og raunar víða um heim. Hitabylgjur hafa verið tíðar og lítil úrkoma - nema þá úrhelli samhliða þrumuveðrum. Þetta veldur vitaskuld miklum vanda; neysluvatn verður af skornum skammti, vandamál við matvælaframleiðslu aukast og hætta á gróðureldum er gríðarleg. Og það er talað um að þurrkarnir nú stefni í að verða þeir mestu í 500 ár. Elín Björk Jónasdóttir veðurfræðingur ætlar að ræða þessi mál við okkur og líka aðgerðir kínverskra yfirvalda til að framkalla rigningu, en þar hafa sumstaðar verið miklir þurrkar. Ruslarabb Jón Garðar Helgason, formaður austurlandsdeildar 4x4 jeppaklúbbsins: félagar í honum gerðu sér ferð upp á Kverkfjallasvæði þar sem mikill utanvegaakstur hafði nýverið orðið og skilið eftir sig djúp og mikil sár í þessu viðkvæma eldfjalla landslagi. Jeppafólkið tók hrífurnar sínar og fór hamförum við að laga og við ætlum að heyra af ferðinni og ræða um viðhorf íslenskra eigenda risajeppa til utanvegaaksturs.

Ólafur Teitur Guðnason samskiptastjóri Carbfix: Við ætlum að forvitnast um Carbfix verkefnið sem gengur út á að dæla niður koltvísýringi í jarðlögin. Verkefni sem hefur vakið heimsathygli. Og það er ýmislegt að frétta af Carbfix og margt í pípunum, bókstaflega. Nýlega fékkst risastyrkur til að þróa niðurdælingu á innfluttum koltvísýringi frá iðnaði erlendis. Það á að reisa miðstöð við Straumsvík. Við fáum líka að heyra af tilraunum með niðurdælingu á sjó í stað ferskvatns og fyrirhugaðri hlutafélagavæðingu Carbfix, sem er eigu Orkuveitunnar. Til okkar kemur Gunnar Dofri Ólafsson, samskipta- og þróunarstjóri Sorpu. Eftirspurn eftir metani hefur aukist töluvert þó minna fari fyrir metan á fólksbílum en sumir vonuðust eftir. Málfarsmínúta Eva Björk Káradóttir framkvæmdastjóri Hvalasafnsins á Húsavík: hvalir skipta máli, sérstaklega á Húsavík, en fjöldinn allur sem sækir þorpið heim til að skoða þá, bæði úti á flóa sem og í hvalasafninu: Hvernig hefur gengið að taka á móti fólki og hvað er það að sjá.

Það er alltaf að koma betur í ljós hvernig vistkerfi og lífverur í skógum tengjast, senda boð og virka sem heild. Sum ganga svo langt að telja slík kerfi hafa ákveðna greind til að bera. Að minnsta kosti eru flestir vísindamenn sammála um að undir yfirborðinu leynist afar umfangsmikið samspil lífvera - einskonar net, sem tengir saman lífverurnar í skóginum. Og þar gegna sveppir lykilhlutverki. Úlfur Óskarsson skógvísindamaður þekkir þessi mál vel. Við ætlum líka að forvitnast um svokölluð bambahús, sem eru gróðurhús, gerð úr stórum umbúðum fyrir vökva sem hingað er fluttur - aðallega í iðnaði hverskonar. Þessar umbúðir eru kallaðar bambar. Jón Hafþór Marteinsson hugvitsmaður hefur nýtt þessar umbúðir til að smíða úr þeim gróðurhús. Hann segir okkur allt um það. Í lok þáttar rifjum við upp frásögn Veru Ilugadóttur af óknyttaöpum á Indlandi, hún heimsótti Samfélagið í október árið 2018 og sagði frá öpum sem ollu miklum usla.

Við ætlum að forvitnast um starfsemi Umhverfisstofnunar, sem er stór stofnun meða afar vítt starfssvið. Forstjórinn Sigrún Ágústsdóttir sest hjá okkur. Svo ætlum við að heyra fréttir frá Grænlandi. Af hreindýraveiðum, ferðaþjónustu, ráðstefnuhaldi og sterkasta manni Grænlands, svo eitthvað sé nefnt. Inga Dóra Guðmundsdóttir í Nuuk verður á línunni. Við veltum líka fyrir okkur ferðasumrinu 2022 hér á landi og hvernig haustið og veturinn líta út. Jóhannes Þór Skúlason framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar segir okkur allt um það.

Tómas Grétar Gunnarsson, vistfræðingur og forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Suðurlandi: Fardagar fugla standa sem hæst, margar tegundir löngu búnar að hypja sig af landi burt, aðrar í startholunum - það er eftirsjá að þeim, þarna eru fuglar sem koma með vorið og sumarið til okkar, kyrja undir sólinni - og nú eru þeir að fara. En afhverju og hvert? Hvernig fór sumarið í ár með þá, og koma þeir ekki örugglega aftur? Jóna Símonía Bjarnadóttir: Jóna rekur ásamt vinkonum sínum kaffihúsið Þjóðlegt með kaffinu í félgasheimilinu í Ögri í Ísafjarðardjúpi. Og eins og gefið er til kynna er þjóðlegt meðlæti á boðstólnum. Rætt við Jónu um reksturinn og framleiðsluna og deilurnar um hjónabandssæluna. Hversu mikið af sultu, hvernig sultu, hversu stökk á hún að vera og hvernig munstur á að vera ofan á. Sitt sýnist hverjum og vinkonurnar skipa sér hvert í sitt horn þegar kemur að því hvernig hjónabandssælan á að vera - eins og Íslendingar allir að þvi er virðist. Endurfluttur pistill frá Ester Rut Unnsteinsdóttur spendýravistfræðingi um leðurblökur.

Rán Finnsdóttir líffræðingur er í Jökuldal, er þar að setja upp svokallaða vöktunarreiti, en tilgangur þeirra er að vakta ástand gróðurs og jarðvegs á Íslandi. Þeir verða þúsund talsins þessir reitir - og með tíma og tíma gefa þeir okkur ítarlegar upplýsingar um gróðurvistkerfi Íslands og landnýtingu. Stella Samúelsóttir framkvæmdarstýra UN Women á Íslandi: Hvernig hefur staða kvenna í Afganistan breyst frá því talibanar tóku yfir stjórn landsins fyrir ári síðan. Endurfluttur pistill frá Fjallabaki, þar sem sagt er af ljóðakeppni sem er haldin öll kvöld í talstöðinni. Þátttakendur eru landverðir, skálaverðir, hálendisbjörgunarsveitarfólk og annað fjallafólk með aðgang að góðu radíói.

Bjarndís Helga Tómasdóttir, varaformaður Samtakanna '78 og Hildur Björk Hörpudóttur sóknarprestur í Reykholti: Verkefnið Ein saga, eitt skref er samvinnuverkefni Þjóðkirkjunnar og Samtakanna '78 sem miðar að því að skoða sögur af misrétti gagnvart hinsegin fólki í kirkjunni. Vefsíða verkefnisins verður formlega opnuð á viðburði í Skálholti 25. júní. Axel Sæland, formaður garðyrkjudeildar Bændasamtakanna: Um miðjan júní var kynnt skýrsla Spretthópsins svokallaða, en þar er alvarleg staða matvælaframleiðslu í landinu skoðuð. Hver er afstaða grænmetisbænda? Tvær nýjar rannsóknir gjörbylta skilningi okkar á sögu hænunnar. Svo segja altjént vísindamennirnir sem að þeim stóðu, en þessar rannsóknir birtust í mætum vísindaritum í byrjun mánaðar. En hver er skilningur okkar á sögu hænunnar, hversu lengi hefur þessi góði fugl fylgt mannkyninu?

Ragna Margrét Guðmundsdóttir frumkvöðull: Pikkolo er verkefni sem snýst um að koma upp afhendingarstöðvum við stóra vinnustaði og í hverfum borgarinnar, þangað sem fólk getur sótt matvörur sem það kaupir á netinu. Prófanir eru í gangi þessa dagana og fyrsta stöðin verður opnuð með haustinu. Skúli Haukur Skúlason, framkvæmdastjóri Útivistar: Það er mikið um að vera hjá Útivist í tengslum við Jónsmessunótt, meðal annars Jónsmessunæturganga á Fimmvörðuháls. Skúli segir frá sumrinu hjá Útivist. Ruslarabb um sprittkerti. Hafdís Hanna Ægisdóttir flytur umhverfispistil um sjálfbærni.

Guðni Þorvaldsson. jarðræktarfræðingur hjá Landbúnaðarháskóla Íslands: Hvernig vita bændur hvenær grasið er tilbúið fyrir slátt? Hvað gerir gott hey? Hvað gerir góð tún? Hvernig ræktar fólk gott gras? Guðný Ljósbrá Hreinsdóttir: Guðný gerði meistarverkefni um matartúrisma og matarferðalög á Íslandi og rannsakaði upplifun ferðamanna og fann meðal annars út hvaða sóknarfæri liggja í þessari tegund ferðamennsku. Málfarsmínúta Vísindaspjall með Eddu Olgudóttur: Áhrif streitu á ónæmiskerfið.

Helga Jóhanna Bjarnadóttir sviðstjóri hjá Eflu: Hvaða fiskur er með mesta kolefnisfótsporið og hvað veldur? Er hægt að draga úr mengun þegar kemur að fiskveiðum- og fiskeldi? Rætt um kolefnisfótspor matvæla. Olgeir Gunnsteinsson sérfræðingur í lekaleit hjá Veitum: Hvaða dulurfulla hljóð er þetta? Hvaðan kemur það og hvað þýðir það? Ef eitthvað? Við komumst að því síðar í þættinum. Ruslarabb um einnota hanska Páll Líndal umhverfissálfræðingur með pistil.