Wetenschap.nu

Carsten de Dreu, hoogleraar sociale- en organisatiepsychologie in Leiden, ontvouwde op een bloedhete zomerdag zijn plannen voor de besteding van zijn 2,5 miljoen aan Spinozageld. Maar we spraken ook over zijn interdisciplinaire belangstelling en de manier waarop hij op ideeën komt. Een boek over Vikingen bijvoorbeeld. Wat waren de redenen dat zij hun kusten verlieten en in de rest van Europa ten strijde trokken? Kwam het misschien door klimaatverandering? Of door economische motieven? Onder andere die verbanden heeft Carsten de Dreu met Europees geld onderzocht. En de vragen die dáár weer uit voortkomen, kan hij gaan proberen te beantwoorden met 2,5 miljoen. Dankzij Spinoza.

Anna Akhmanova, Carsten de Dreu, Marileen Dogterom en John van der Oost krijgen woensdag hun Spinozapremie officieel uitgereikt: 2,5 miljoen om ‘vrij’ te besteden. Afgelopen juni, net na de bekendmaking, vertelden ze kort wat ze ermee dachten te gaan doen. Als aftrap van een nieuwe serie podcasts uitgebreide interviews met deze kanjers van wetenschappers. Wat gaan ze doen, met hun 2,5 miljoen?! Anna Akhmanova, hoogleraar cellulaire dynamica in Utrecht, droomt van een nieuwe microscoop.

In de Rode Hoed in Amsterdam konden wetenschappers, wetenschapsjournalisten- en communicatieprofessionals op 15 juni weer eens bijpraten op het onvolprezen Bessensap, georganiseerd door NWO.

Natuurlijk waren er ook weer Spinoza- en dit jaar ook Stevinpremies, de hoogste onderscheidingen in de Nederlandse wetenschap. Waar bij de Spinozapremie de nadruk ligt op het wetenschappelijke werk en fundamentele vraagstukken, honoreert de Stevinpremie in de eerste plaats de maatschappelijke impact. Spinozalaureaten zijn prof. dr. Anna Akhmanova (UU), prof. dr. Marileen Dogterom (TU Delft), prof. dr. Carsten de Dreu (Leiden) en prof. dr. John van der Oost (WUR). De Stevinpremies gingen naar prof. dr. Beatrice de Graaf (UU) en prof. dr. Marion Koopmans (Erasmus MC).

Luister hier naar korte interviews met de laureaten, net na de bekendmaking. Op 12 september is de feestelijke uitreiking, rond die tijd langere gesprekken met alle zes in de podcast van wetenschap.nu. Luister in de tussentijd vooral ook eens naar onze andere podcasts!

De berichtgeving over islamitische basisscholen is vaak negatief, constateerde Marietje Beemsterboer, zelf juf in het basisonderwijs. Dat komt omdat media zich vaak alleen maar baseren op de drie strikt islamitische basisscholen in Nederland. Maar er zijn er 52 die in meer of mindere mate islamitisch zijn. Dus vatte Marietje na haar masterstudie wereldgodsdiensten (specialisatie: islam)de koe bij de horens en keek in haar promotieonderzoek naar de positieve kanten. Ze bezocht 19 scholen en constateerde dat islamitische basisscholen juist heel goed kunnen helpen bij de integratie.

Moleculair bioloog Bas Defize werkte jarenlang bij het Hubrecht Instituut en doceert nu aan het University College Utrecht. Hij ziet het probleem niet: waarom niet van iedere Nederlandse burger een DNA-profiel maken? Desnoods al bij de geboorte en gewoon op te nemen in het paspoort, zoals een vingerafdruk. Wat iets heel anders is dan DNA-materiaal opslaan in een databank. Een boeiend gesprek over de ontwikkelingen in het DNA-onderzoek, het nut van DNA in coldcases en de voordelen van zo’n ‘streepjescode’. Luister hier naar het gesprek met Bas Defize.

Complottheorieën zijn van alle tijden, en je moet ze als overheid nooit wegzetten als verzinsels van gekkies. En nu al helemaal niet meer, nu autoriteiten zélf een complot blijken te hebben gesmeed met een journalist die vermoord dreigde te worden. De waarheid is altijd gekker dan je verzinnen kan, blijkt maar weer. Gelukkig had ik even tevoren net een gesprek met Jelle van Buuren, terrorismewetenschapper en onderzoeker aan het Institute of Security and Global Affairs, (onderdeel van de faculty of Governance and Global Affairs) van de Universiteit Leiden. Hij deed grondig onderzoek naar complottheorieën en vertelt hoe dat wantrouwen ontstaat, hoe het getackeld kan worden en hoe mensen zich tegen complottheorieën kunnen wapenen.

Het is Daniel Oberski (universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht) een doorn in het oog: de polarisatie in het privacy-versus-data-debat. Hij is dan ook vurig pleitbezorger van een genuanceerder maatschappelijk debat. Want data zijn natuurlijk ook ontzettend nuttig, als ze betrouwbaar zijn tenminste. Daarom bedacht Daniel veel gebruikte methodes die de effecten van meetfouten opsporen en verwijderen uit onderzoeksresultaten. Het werd een boeiend gesprek met een bevlogen onderzoeker, die zelfs moppen weet te vertellen over een op het oog saai onderwerp.

Bettina Reitz-Joosse is met hart en ziel classica en als universitair docent Latijnse taal en letterkunde verbonden aan de Rijks Universiteit Groningen. Ze bestudeert hoe de Romeinen terug keken op hun oorlogen, en hoe die slagvelden beschreven werden. Wereldberoemd werd ze met de vondst van een verborgen tekst onder een obelisk, geschreven in het Latijn in opdracht van Mussolini. Een veelzijdige en interessante wetenschapper die de wereld van de 21e eeuw verbindt met de Oudheid door te onderzoeken hoe bij de Romeinen innovaties werden geaccepteerd. Zodat wij er iets van kunnen leren.

Epidemioloog Arfan Ikram is – zo zegt hij zelf - een tweedegeneratie Nederlander, geboren, getogen en nog altijd wonend in Rotterdam Zuid. Zijn academisch geschoolde vader wenste ook een goede opleiding voor zijn vijf kinderen en dat is gelukt; allemaal hebben ze gestudeerd zonder 1 cent studieschuld. ‘Studeren kan dus budgetneutraal’, stelt zijn succesvolle zoon Arfan, 'je moet er alleen iets voor opzij willen zetten.’ Dat heeft hij gedaan en zodoende is hij op z’n 37ste hoogleraar epidemiologie aan het Erasmus MC en sinds kort lid van de Jonge Akademie van de KNAW. Arfan Ikram onderzoekt hersenaandoeningen zoals dementie, Alzheimer, Parkinson en beroertes.

De van oorsprong Tsjechische juriste en criminologe Barbora Holá (VU) ging als klein meisje op vakantie naar voormalig Joegoslavië. Later zou ze in het kader van haar promotieonderzoek naar het Joegoslavië-tribunaal gaan, waar ze Radovan Karadzic ontmoette. En niet kon begrijpen dat zo’n charmante man zulke verschrikkelijke dingen op z’n geweten kon hebben. Barbora is gespecialiseerd in internationale misdrijven, internationaal strafrecht en 'transitional justice'. Ze bewees dat de straffen van het vorig jaar opgeheven Joegoslavië-tribunaal én het Rwanda-tribunaal consistent zijn en dus niet, zoals velen beweerden, een vorm van Russische roulette. Barbora is lid van de Jonge Akademie van de KNAW, een enorme eer, vindt zij zelf, voor een Tsjechische uit een niet-academisch milieu.