Czy zdarzyło się Wam uczestniczyć w Wigilii tylko ze względu na kogoś bliskiego? Jak w święta poczuć się jak w domu niezależnie od tego czy się wierzy, czy nie? Dlaczego się w nie angażować, chociaż towarzyszący im konsumpcyjny przepych może przytłaczać? Czy w świecie zdominowanym przez narcyzm rytuał może uczyć bliskości?

Rytuały - powtarzalne gesty, których nie potrafimy racjonalnie wyjaśnić, czy techniki zadomowienia? W świątecznym odcinku "Polowania na Idee" zapraszamy w podróż od śląskiego wigilijnego stołu, przez eseje Byung-Chul Hana i Ludwiga Wittgensteina, aż po poruszające przemyślenia Nicka Cave’a. Dowiedz się, jak rytuały stabilizują nasze życie i stają się potrzebnymi narzędziami w coraz bardziej wyobcowanym świecie.

Spis treści dla leniwców:

(00:25) Czy odwiedził cię Święty Mikołaj?

(02:49) Święta niewierzących

(17:15) Rytuał, czyli wspólnota bez słów

(29:10) Czy da się w pojedynkę? Prywatne rytuały

(42:40) Jak świętować bez nadmiaru?

W odcinku wspominamy poniższe lektury:

• Felieton Karola Kleczki z grudniowego ZNAKu, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/Siymiyniotka/
• Julian Barnes, Nie ma się czego bać, tłum. J. Kabat, Warszawa 2024.
• Nick Cave, Red Hand Files, https://www.theredhandfiles.com/detached-myself-from-religion/
• Byung-Chul Han, Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2022.
• Byung-Chul Han, Duch nadziei i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2025.
• Roy Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, tłum. A. Musiał, T. Sikora, A. Szyjewski, Kraków 2007.
• Juan Jose Saer, Pasierb, tłum. B. Jaroszuk, Warszawa 2024.
• Dimitris Xylagatas, Rytuały. Pozornie bezsensowne działania, które nadają życiu sens, tłum. N. Sztorc, Poznań 2023.
• Ludwig Wittgenstein, Uwagi o Złotej gałęzi Frazera, tł. A. Orzechowski, Warszawa 1998.

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Czy dobra rozmowa to talent, sztuka, czy może filozoficzna dyscyplina? Co odróżnia rozmowę, która nas wciąga, od takiej, która tylko zapełnia ciszę?

Michał Jędrzejek i Karol Kleczka dyskutują, czy w codziennych pogawędkach da się ukryć wielkie idee - i jak nie utknąć w rozmowach o pogodzie, bolących zębach czy planach na wakacje. Czy można rozmawiać o ludziach i wydarzeniach tak, by nie zgubiły się w tym sens, refleksja i głębia?

Od Sokratesa, przez paryskie salony, po Eleanor Roosevelt i Davida Bohma, od plotek po dialog - ten odcinek pokazuje, jak małymi pytaniami otworzyć drogę do wielkich tematów.

W odcinku wspominamy poniższe lektury:

- Felieton Michała: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/o-czym-rozmawiac/

- David Bohm, Dialog, tłum. K.Gurczyńska-Sady, Warszawa 2023

- Benedetta Craveri, Złoty wiek konwersacji, tłum. K. Żaboklicki, Warszawa 2009

- Michael Hebb, Porozmawiajmy o śmierci przy kolacji, tłum. M. Koziej, Warszawa 2019

- Stephen Miller, Conversation. A History of a Declining Art, New Haven 2006

- Stephanie Ross, How do good conversations work? Philosophy has something to say https://psyche.co/ideas/how-do-good-conversations-work-philosophy-has-something-to-say

Wstęp do odcinka znajdziesz w felietonie Michała https://www.miesiecznik.znak.com.pl/o-czym-rozmawiac/

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Nuda to luksus. Czym innym jest się nudzić, a czym innym czytać nudną książkę (albo słuchać nudnego podcastu). Ale nie nudzić się wcale? To niebezpieczny sygnał, objaw choroby – ucieczki od siebie, pisze Karol Kleczka we wprowadzającym felietonie z październikowego "Znaku". Wraz z Michałem Jędrzejkiem szukają sensu w bezczynności — od Brodskiego i Pascala po Byung-Chul Hana i Arystotelesa.

Kiedy ostatnio tak naprawdę się nudziliście?

Dlaczego lepiej się nudzić, niż nie?

Czego słuchać w trakcie spaceru żeby najlepiej odpocząć?

W odcinku wspominamy poniższe lektury:

- Felieton Karola: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/prosze-o-nude/

- Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. D. Gromska, wiele wydań.

- Josif Brodski, Pochwała nudy, tłum. A. Kołyszko, Kraków 2016.

- Nicholas Carr w rozmowie z Krzysztofem Kornasem, Technologie, którymi myślimy, „Znak”, czerwiec 2021,

https://www.miesiecznik.znak.com.pl/technologie-ktorymi-myslimy/

- Małgorzata Halber, Czy naprawdę tęsknimy za nudą?, „Znak”, wrzesień 2025

https://www.miesiecznik.znak.com.pl/czy-naprawde-tesknimy-za-nuda/

- Byung-Chul Han, Vita contemplativa albo o bezczynności [w:] Duch nadziei i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Warszawa 2025

- David Nobbs, Upadek i wzlot Reginalda Perrina, tłum. F. Podejko, Rudno 2019.

Naszego podcastu "Polowanie na Idee", który właśnie powraca w nowej odsłonie! Zostaw komentarz, jesteśmy ciekawi czy Wam się podobało.

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

"Nowoczesny pies to wynalazek epoki wiktoriańskiej, czasów darwinizmu i raczkującej eugeniki. To wtedy zakochano się w rasowych okazach, których życie okupione jest jednak często chorobami i cierpieniem" - pisze Magdalena Czubaszek w 832 numerze ZNAKu.

Wraz z numerem wrześniowym testujemy nagrania audio niektórych artykułów z Miesięcznika ZNAK. Nagranie powstało dzięki technologii ElevenLabs przy współpracy z Elibri, za pomocą głosów wygenerowanych przez AI. Postprodukcja Tomasz Kruk.

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

"Andrew Huberman przeistoczył dbanie o siebie z praktyk kojarzonych z magazynami kobiecymi w optymalizację własnej biologii. Niestety, z analiz jego błędów, manipulacji i konfliktów interesów zebrałaby się już co najmniej mała książka, a jego publiczny wizerunek racjonalnego naukowca znacznie odbiega od realiów życia prywatnego" - pisze Krzysztof Kornas w 832 numerze ZNAKu.

Wraz z numerem wrześniowym testujemy nagrania audio niektórych artykułów z Miesięcznika ZNAK. Nagranie powstało dzięki technologii ElevenLabs przy współpracy z Elibri, za pomocą głosów wygenerowanych przez AI. Postprodukcja Tomasz Kruk.

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

Bogdan Wojciszke w „Psychologii miłości” pisze, że składa się ona z trzech elementów: namiętności, intymności i zobowiązania. Który z nich jest najistotniejszy? Jakie są etapy związku i czy każdy musi się kończyć rozpadem? Jak dbać o trwałość relacji z partnerem czy partnerką?

O tym co psychologia mówi o miłości, opowiada w rozmowie z Martyną Słowik prof. Wojciech Kulesza z SWPS.

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

Dlaczego Platon uważał poetów za niebezpiecznych? To niebezpieczeństwo związane było z wyobraźnią, która wymagana jest zarówno do tworzenia literatury, jak i do jej odbioru. Ta nieskrępowana wyobraźnia jest prostą drogą do odkrycia wolności, do działań wywrotowych.

Lektura wiązana jest często z samotnością, kojarzona z odwrotem od świata. Studentki Azar Nafisi, bohaterki dzisiejszego podcastu, odkrywały, że nie są same. Lektura u Nafisi okazuje się być aktem niezgody, elementem ruchu oporu prowadzącym do odzyskiwania wolności, ale też jest to taki ruch oporu, który umożliwia z tym światem łączność. Pozwala odkryć, że dzięki lekturze nie jesteś sam.

Do takich odkryć nawołuje Nafisi w „Czytaj niebezpiecznie. Wywrotowej sile literatury na burzliwe czasy” wydanej niedawno przez Karakter, a o książce w naszym podcaście opowiada Anna Marchewka.

Polecamy do słuchania nie tylko przy przedświętycznych przygotowaniach!

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

Przez wieki żyliśmy w kulturze, w której tematy przemijania i śmierci były postrzegane przez pryzmat chrześcijańskiej wyobraźni religijnej. Wizja życia po śmierci miała niemal powszechną siłę oddziaływania. Religia dostarczała też zbiorowych rytuałów, które pomagały radzić sobie z utratą bliskich i przeżywaniem żałoby. Postępująca sekularyzacja mocno podważyła te wyobrażenia. Nie wypracowała jednak jak dotąd wyrazistej i społecznie zakorzenionej alternatywy. Indywidualnie szukamy dziś sensu życia i sami musimy wypracowywać mechanizmy obronne, by zmierzyć się z jego końcem. Chcemy poszukać innej drogi. Takiej, która nie tylko pozwoli przerwać tabuizację śmierci, lecz także będzie budować wrażliwość wobec przemijania. Może wręcz otwierać na perspektywę słodko-gorzkiego wzruszenia wynikającego z doświadczenia kruchości wszystkiego, co istnieje.

ANJA FRANCZAK
Założycielka Instytutu Dobrej Śmierci. Zajmuje się edukacją w obszarze śmierci i żałoby. Wspiera osoby na ostatnim etapie życia, osoby w żałobie oraz tych, którzy im towarzyszą poprzez konsultacje indywidualne, szkolenia i warsztaty. Ważną rolę w jej pracy odgrywają rytuały. Jako celebrantka / mistrzyni ceremonii tworzy i prowadzi osobiste rytuały pożegnania i humanistyczne ceremonie pogrzebowe.

TOMASZ STAWISZYŃSKI
Filozof, eseista, dziennikarz, autor bestsellerowych książek: “Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii” (2013), „Co robić przed końcem świata?” (2021) oraz „Ucieczka od bezradności” (2021). Od wielu lat zajmuje się problemami z pogranicza filozofii i psychoterapii. Wcześniej związany z wieloma redakcjami: pracował m.in w „Dzienniku” „Newsweeku” i „Przekroju”. W latach 2013-2016 prowadził w Polskim Radiu RDC autorski program “Niedziela Filozofów, czyli potyczki z życiem”. Od 2016 związany z Radiem TOK FM, gdzie prowadzi m.in. “Godzinę filozofów”, “Kwadrans filozofa” oraz – wraz z żoną, Cvetą Dimitrovą – internetowy podcast “Nasze wewnętrzne konflikty”. Jego teksty i audycje można znaleźć na stronie www.stawiszynski.org, a rozmowy z ciekawymi gośćmi o sprawach najważniejszych w autorskim podcaście „Skądinąd”.

Spotkanie nagrano podczas premiery numeru 822 (11/2023) Miesięcznika ZNAK w Pardon, to tu. 

Dźwięk i produkcja: Tomasz Kruk

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

 „Chłopki” Joanny Kuciel-Frydryszak wywołują kolejne opowieści. To książka konieczna, bo autorka zwraca uwagę na konieczność przedefiniowania myślenia o losach jednostki, by włączać namysł nad warunkami, w których żyły bohaterki jej książek.

 „Chłopki” to przebój wydawniczy, bo te wszystkie herstorie po prostu trzeba opowiedzieć. To książka nie tylko konieczna, ale i potrzebna - bo potrzebujemy dokładać nasze historie do tej biografii zbiorowej. Joanna Kuciel-Frydryszak uruchamia osoby czytające i włącza je w chór świadectw. Stawką jest widzialność nieobecnych, a jeśli obecnych, to stereotypizowanych. Budzi potrzebę uzupełniania luk.

O tym dlaczego „Chłopki” są książką konieczną, potrzebną, ale i terapeutyczną, opowiada w najnowszym odcinku podcastu „Stacja: Literatura na głos” mówi Anna Marchewka.

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/

Jego twórczość jest wciąż mniej znana niż prace Heideggera czy Habermasa, ale zarówno na świecie, jak w i Polsce spotyka się z rosnącym zainteresowaniem. To autor-erudyta piszący o znaczeniu metafor i mitów w filozofii, wielki teoretyk i badacz przemian nowożytnego świata i rewolucji kopernikańskiej; autor ciekawie i krytycznie komentujący także teologię chrześcijańską.

Dzisiejsze Polowanie na Idee jest o Hansie Blumenbergu. W jaki sposób mity pozwalają nam oswoić rzeczywistość? Jakie są źródła epoki nowożytnej i jak rozwijało się zjawisko sekularyzacji? Odpowiada Michał Jędrzejek.

Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Wszystkie treści z Miesięcznika ZNAK przeczytasz tutaj https://www.miesiecznik.znak.com.pl/