Neste sétimo capítulo, 'A ferida aberta no 36' trasládase a Santiago. Á Compostela de Ánxel Casal, á de Camilo Díaz Baliño, á Compostela de Nós.

Apenas uns días despois do golpe, os cárceres enchéronse de presos políticos e producíronse os primeiros paseos; como o de Casal ou Díaz Baliño. Nun primeiro momento, os arrestados eran conducidos á Falcona. Trala guerra, habilitouse a prisión de Santa Isabel e comezou a funcionar o campo de concentración da Lavacolla, por onde pasaron arredor de seis mil internos.

* O historiador Rafael García Ferreira axudaranos a transitar por estes tres espazos do terror.

* Visitaremos o campo de concentración da Lavacolla coa axuda de Elisa Tobar, de 96 anos; de María Torres, filla dunha veciña da zona; e de Rosalía Macías, autora dunha investigación.

* Lembraremos a detención e asasinato, na zona do Amenal, dos "Homiños de Boimorto" con Mini Rivas, concelleiro en Boimorto cando se producíu a exhumación dos primeiros corpos.

* Analizaremos o oco que deixou na cultura galega o asasinato do alcalde de Santiago, Ánxel Casal, con Xosé María Dobarro Paz; e traeremos a primeiro plano a figura da súa compañeira, María Miramontes, coa axuda de Encarna Otero.

* Co gallo do Ano Castelao visitaremos a exposición "Ollos de Vidro", comisariada por Germán Labrador.

Neste sexto capítulo indagamos sobre os grupos de resistencia antifranquista constituídos trala guerra civil; en concreto sobre a Federación de Guerrillas León-Galicia que estivo operando durante os anos 40. Falamos de guerrilleiros, pero tamén das guerrilleiras; das mulleres que lles serviron de enlaces durante anos e que foron duramente castigadas por facelo; e ocuparémonos ademais dos fuxidos, que conseguiron burlar o férreo control das autoridades franquistas.

Neste capítulo participan:

- Francisco Martínez López 'Quico', o último guerrilleiro antifranquista.

- Aurora Marco, investigadora; autora de 'Mulleres na guerrilla antifranquista galega'

- Salomé da Torre, neta de Camen Rodríguez Nogueira, encarcerada e torturada por facer de enlace da guerrilla

- Antonio, neto de Teresa de Repil, encarcerada por dar acubillo na súa casa a un grupo de guerrilleiros

- Xurxo Ayán, arqueólogo da guerrilla

- Bieito Alonso, biógrafo de Antón Alonso Ríos, fuxido tralo 36.

- ANO CASTELAO: Falamos con Aurelia Balseiro, directora do Museo Provincial de Lugo, sobre a exposición permanente dedicada a Castelao e sobre as expos temporais e actividades organizadas polo museo este 2025.

O Goberno encargou ao grupo Histagra da USC a elaboración dun censo estatal de vítimas da guerra civil e o franquismo. Calcúlase que en Galicia a cifra ronda as 5.000; en todo o estado estímanse en 150 mil as vítimas do bando republicano.

No capítulo 5 de "A ferida aberta no 36" analizamos coa portavoz da Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica, Carmen García Rodeja, o periplo seguido polos arredor de 500 mil exiliados españois que foron recluídos en campos de concentración en Francia trala guerra civil. Deles, uns 10 mil foron deportados a campos de exterminio nazis; entre eles 200 galegos. Máis da metade non foron quen de sobrevivir. Traemos aquí as historias de tres coruñeses: Martín, Víctor e Adolfo. Dos tres, só este último, conseguiu contalo.

Co gallo do Ano Castelao, adentrámonos na biblioteca pública de Lugo, onde se desenvolve un scape room para alumnado de sexto de primaria centrado na figura do intelectual de Rianxo.

Era coñecida como "a illa da morte"; aquela illa que no pasado servira de mosteiro, de fogar pra nenos orfos e de leprosería, converteuse no 1936 nunha prisión franquista e nun campo de concentraciona onde foron eran conducidos arredor de seis mil presos entre os anos 1936 e 1943. Aínda que algúns aínda o poñan en dúbida, polo menos 500 non conseguiron sobrevivir.

Neste capítulo recrearemos o acontecido na illa cos historiadores Pepe Álvarez e Juan González e afondaremos na historia de Luis Bouza Brey e do xornalista e alcalde de Bueu, Johan Carballeira. O primeiro conseguiu salvarse logo de cinco anos de encerro; Carballeira morreu fusilado en abril de 1937.

Durante a guerra e os 39 anos de ditadura posterior, as autoridades prohibiron en toda España a celebración dos festexos do entroido, que estaban castigados con penas de cárcere e multas de ata 250 pesetas. En Xinzo de Limia resistironse á prohibición e celebrárono de xeito clandestino, como explica o estudoso Justo Gude.

Ademais, co gallo do Ano Castelao, adentrarémonos con Ángeles Tilve, no museo de Pontevedra que custodia a colección máis completa que se conserva en galicia sobre o autor.

Neste 8M, queremos poñer o foco naquelas mulleres que foron executadas, encarceradas, depuradas ou que se viron obrigadas a emprender o camiño do exilio tralo alzamento militar. Moitas delas foron silenciadas e invisibilizadas durante anos, e opacadas polos seus compañeiros. Hoxe, en "A ferida aberta no 36" ELAS son as protagonistas.

Durante a guerra civil, o mosteiro de Celanova chegou a albergar ata 1.300 presos. Mentres, arredor de medio cento mulleres foron encerradas no actual edificio dos xulgados. En ocasións, os internos e internas eran sacados de noite e aparecían paseados de mañanciña.

Contámolo no capítulo 3 de 'A ferida aberta no 36', onde rescatamos o drama da familia Gómez del Valle a través da neta de María de Beiro, paseada no 37; reflexionamos sobre a represión sufrida polas mulleres durante e despois da guerra; e recreamos os dous arrestos e posterior encarceramento do poeta Celso Emilio Ferreiro, a través do relato do seu fillo Xabier Ferreiro.

Ademais, co gallo do Ano Castelao, descubriremos os tesouros que garda o Consello da Cultura Galega.

A comarca de Ferrolterra foi unha das máis castigadas durante a guerra civil. Segundo o historiador, Xosé Manuel Suárez, neses tres anos foron paseadas ou fusiladas 776 persoas e un total de 904 ata a chegada da democracia. Entre a linga listaxe de vítimas da represión figuran o primeiro alcalde republicano de Ferrol, Xaime Quintanilla ,ou o presidente da deputación da Coruña, José López Bouza. Afondamos nestas figuras coa axuda da historiadora Ana Romero, biógrafa de Quintanilla, e de Carmen Mendiguchía, sobriña neta de López Bouza. Ademais, achegamos o testemuño de Dolores, que presenciou como detiveron e encarceraron a seu pai no verán de 1936.

Neste primeiro capítulo relatamos as consecuencias que tivo en Galicia o alzamento militar de 1936; sobre todo, entre os creadores e a clase política galega. Algúns morreron fusilados e paseados; outros foron encarcerados e , dos que se salvaron, moitos emprenderon o camiño do exilio. Repasámolo nunha reportaxe. Conversamos tamén con Conchi López, sobre o plan de exhumación de fosas realizado polo grupo Histagra en Galicia, e pulsamos a opinión de Matías Rodríguez da Torre, de Iniciativa Galega pola Memoria, despois de que o Partido Popular puxera en cuestión os crimes do franquismo na chamada "illa dos mortos", na illa de San Simón.