Cinco anos despois da devolución do pazo de Meirás ao Estado, o Goberno inicia os trámites para declarar este espazo como lugar de memoria. Un enclave que representa o máximo expoñente do espolio cometido polos Franco en Galicia. Neste capítulo analizamos como o ditador se fixo con este inmoble que pertencía á familia de Pardo Bazán e os segredos que agochan as paredes do pazo. Pero ademais, colectivos memorialistas, historiadores e representantes da clase política inciden sobre o efecto que debe ter sobre Meirás o seu recoñecemento como lugar de memoria.

Vaia por diante o noso agradecemento a todos os que fixeron posible este capítulo:

- Matías Rodríguez da Torre, voceiro de Iniciativa Galega pola Memoria.

- Carlos Babío, investigador e presidente da CRMH.

- Emilio Grandío, historiador.

- Xosé Manuel Núñez Seixas, historiador.

- Marta Vidal Zapateiro, guía turística de Meirás.

- Nestor Rego, portavoz do BNG no Congreso e un dos "dezanove de Meirás"

- Anxo Lorenzo, director xeral de Cultura da Xunta.

- Goretti San Martín, exvicepresidenta da Deputación da Coruña.

Xa co gallo do Ano Castelao, neste capítulo ocupámonos do 75 aniversario da primeira emisión radial do Sempre en Galicia; o primeiro programa radiofónico do mundo emitido íntegramente en galego. Analizamos este fito co director deste espazo, Toni de Searez; co documentalista Xan Leira e a investigadora Mónica Rebolo.

Moitísimas grazas a todos e todas por pasarvos por A ferida aberta no 36!

Despois de décadas de espolio, ábrense os cancelos da casa Cornide da Coruña. Este imponente palacete do século XVIII do que se apropiou Carmen Polo nos anos 60 abriu as súas portas ao público o pasado 4 de agosto no medio dunha grande expectación, tras anos de enfrontamento entre o concello da Coruña e os herdeiros do ditador e despois de que estes foran sancionados pola Xunta ao incumprir o réxime de visitas establecido ó tratarse dun Ben de Interese Cultural.

Neste capítulo analizamos como chegou a parar este inmoble mans dos Franco e a loita aberta por historiadores, asociacions memorialistas e institucións para conseguir recuperala.

Falamos cos historiadores Emilio Grandío, Francisco Prado Vilar e Alfredo Vigo Trasancos; co profesor de Dereito Administrativo da UDC, Carlos Aymerich, autor do informe xurídico encargado polo concello da Coruña para recuperar a propiedade da casa; con Rubem Centeno, investigador da CRMH da Coruña, Néstor Rego, portavoz do BNG no Congreso e Anxo Lorenzo, director xeral de Cultura da Xunta de Galicia.

Co gallo do Ano Castelao, achegámonos á exposición 'Impresións de Castelao en Vigo' con José Luís Mateo.

Coincidindo co 89 aniversario, analizamos o contexto no que se produciu o golpe militar de xullo do 36 e tamén as súas consecuencias. Unha sublevación que deixou máis de cinco mil mortos en Galicia, arredor de oito mil encarcerados, centos de exiliados e abriu feridas moi profundas no conxunto da sociedade galega. Analizámolo co historiador Xosé Manoel Núñez Seixas e co antropólogo forense Fernando Serrulla, que leva anos traballando na exhumación das fosas do franquismo. Pero ademais, deixámosvos dous testemuños: o de Dolores Miloro, que seguiu os pasos do seu pai, que percorreu varios campos de internamento en Francia trala derrota do frente republicano; e o do catedrático de Literatura Galega Xesús Alonso Montero que leva anos traballando na reconstrución da memoria e cuxo pai estivo preso na illa de San Simón.

Co gallo do Ano Castelao, achegámonos, con Tero Rodríguez, á versión de 'Cousas' dos Quinquilláns.

Despois de oito anos de litixios, o Tribunal Supremo ordénalle aos Franco que devolvan, ao concello de Santiago, as esculturas do Pórtico da Gloria das que se apropiou o ditador no ano 1954.

Unha batalla legal histórica que a sociedade civil gaña despois dun proceso longo e moi doloroso que conclúe cinco anos despois da recuperación de Meirás.

No capitulo 14 de 'A ferida aberta no 36' analizamos a recuperación destas pezas espoliadas coa axuda da alcaldesa de Santiago, Goretti San Martín; o exrexedor, Martiño Noriega, que foi quen presentou a demanda no seu día; e os historiadores Emilio Grandío e Fracisco Prado Vilar que xogaron un papel clave no proceso.

Pero ademais, faremos repaso a outros bens espoliados polos Franco co investigador Mariano Sánchez Soler, autor de varios libros centrados no patrimonio da familia do ditador.

A comarca do Barbanza centra a atención do capítulo 13 de 'A ferida aberta no 36'. Nesta zona e na súa área de influencia instaláronse durante a guerra cinco campos de concentración -un na Pobra, outro en Rianxo, dous en Muros e un en Padrón- que acolleron a internos procedentes da fronte de Asturias e tamén de Cataluña. Naqueles primeiros compases da contenda, 42 cargos políticos foron asasinados ou encarcerados; e tamén sindicalistas, mestres, e intelectuais; como Manuel Lustres Rivas ou Julio Silva.

Construímos o relato do Barbanza coa axuda de Dolores Rodríguez Sande, a última madriña republicana de Rianxo; os historiadores Xesús Santos Suárez, José Antonio Pérez Fernández e Xosé María Fernández Pazos; e o vogal da CRMH do Barbanza, Xoán Hermida. Vaia por diante o meu inmenso agradecemento e agarimo a todos eles e a Fernán Macornic e Daniel Montoya, que me acompañaron na locución.

No capítulo 12 de 'A ferida aberta no 36' continuaremos no Baixo Miño; unha comarca que albergou dous campos de concentración durante a guerra: o de Camposancos e o de Oia, que albergaron un total de dez mil presos nos anos nos que estiveron operativos. Coñeceremos as condicións de vida destes campos coa axuda de Xosé Ballesta, José Antonio Uris e Fernando Javier Costas Goberna; falaremos con Inma Riu, neta e sobriña-neta de dous presos en Oia e conversaremos con Iria Morgade, autora da novela 'Quen escribirá a miña historia?', ambientada nestes lugares de terror.

Neste undécimo capítulo propoñémosvos viaxar ata o sur da provincia de Pontevedra, ata as comarcas do Val Miñor e do Baixo Miño, zonas que plantaron cara os sublevados e que foron das últimas en caer tralo golpe militar.

A represión foi cruenta nestas áreas. A cifra global de vítimas podería rondar as 650, debido ao elevado volume de detencións e ao movemento de presos que movían a prisión de Tui e os campos de concentración de Camposancos e Oia. Repasámolo acontecido coa axuda do historiador Carlos Méixome e de Helena Pousa, presidenta da Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica do Baixo Miño, o Condado e a Louriña.

Poñerémolo foco en dúas familias especialmente castigadas polo fascistas. A do médico de Tui, Dario Álvarez Limeses, fusilado en outubro do 36, e a de Darina Domínguez Andrés, da Guarda; filla de Concha Andrés e de Manuel Domínguez, "Taxota".

Con Concha Andrés conversamos neste capítulo e tamén con Pepe Cáccamo, neto de Darío Álvarez Limeses.

Co gallo do Ano Castelao, conversamos con Rubén de Lis sobre o seu proxecto, 'Celebrando a Castelao'.

Neste décimo capítulo afondamos no universo Castelao aproveitando o 75 aniversario do seu pasamento. Tentaremos coñecer o significado da súa obra creativa, a súa simboloxía, pero tamén as súas motivacións políticas e que o levaron a converterse no primeiro presidente de Galicia durante o seu exilio na Arxentina.

Analizamos o legado artístico e político do rianxeiro coa axuda do presidente da RAG, Henrique Monteagudo, o presidente da Fundación Castelao, Miguel Anxo Seixas Seoane; a profesora e sociolingüista, Pilar García Negro; e o crítico de arte e membro da Academia Galega de Belas Artes, Felipe Senen.

Ademais, aproveitamos para pasarnos polo festival de Cans, no que este ano estará moi presente Castelao. Os detalles, co director , Alfonso Pato. Eu de vós escoitaba ata o final!

Neste noveno capítulo que estreamos na semana das Letras Galegas traémosvos un monográfico sobre un dos nosos autores máis xigantescos: Castelao. Debuxante, narrador, ensaísta, pintor, dramaturgo e todo un animal político, que comezou a trazar un século atrás a Galicia do século XXI.

Coa intención de debullar a obra artística e o pensamento político do rianxeiro, decidimos presentarvos un programa dobre. Nesta primeira entrega presentámovos unha cronobiografía do rianxeiro coa axuda de once voces autorizadas que nos axudan a definir as distintas caras de Castelao.

A investigadora Montse Fajardo traerános a primeira biografía publicada en torno á figura de Virxinia Pereira, compañeira de vida de Castelao; e rememoraremos co fotoxornalista Xan Carballa aquel 28 de xuño de 1984 en que os restos do rianxeiro regresaron a Galicia.

Ademais presentámosvos 'Antes de nós', a última longametraxe centrada en Castelao dirixida por Ángeles Huerta e escrita por Pepe Coira. Con ambos os dous conversaremos no noveno capítulo de 'A ferida aberta no 36'. Agardamos que vos guste!

A cidade de A Coruña non tardou en caer tras o levantamento militar. Os golpistas descabezaron o poder político e iniciaron unha represión brutal en toda a cidade. Un dos capítulos máis tráxicos foi a fuxida frustrada do Portiño. Analizámolo neste capítulo e falaremos do encarceramento de Teresa Alvajar, filla do xornalista e político republicano César Alvajar e da irmandiña e galeguista Amparo López Jean. Co gallo do ano Castelao, falamos de Viñetas desde o Atlántico que incluíu ao rianxeiro no cartel deste verán. Colaboraron neste capítulo:

* Eliseo Fernández, investigador

* Maruxa Seijas, centenaria, a memoria viva da Coruña.

* Luis Lamela, investigador

* Marga Tarrío e Suso Serantes, familiares de vítimas do Portiño.

* Elena Martínez Alvajar, filla de Teresa Alvajar

* Rubem Centeno, investigador da CRMH

* ANO CASTELAO: Rubén Rial, ilustrador