Açık Bilinç

Açık Bilinç 28 Nisan 2015 Bu hafta, daha önce de konuğumuz olmuş olan Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ ile, Türk Nöropsikiyatri Derneği'nin 100. yıl kongresinde yapmış olduğu sunumdan yola çıkarak, ülkemizde nöropsikiyatrinin tarihçesini konuşuyoruz.

Açık Bilinç 21 Nisan 2015 Bu hafta Açık Bilinç'te ırkçılığın psikolojik kökenlerini bilim tarihi içinde tartıştık. "Cultural Psychiatry" dergisinin Nisan 2015 sayısında Dr. Steven Moffic ırkçılığın ruhsal bir hastalık olarak teşhis edilebileceğini öneriyor. Aynı makalede, ırkçılık konusunda bilim tarihinden ilginç bir sayfanın sözü geçiyor. Dr. Samuel Cartwright 1851'de "New Orleans Medical and Surgical Journal" dergisinde yayımladığı makalede "Drapetomania" ismini verdiği bir hastalık tarif eder. Cartwright'e göre Drapetomania ABD'de güneyli kölelerin plantasyonlardan kaçmalarına neden olan bir hastalıktır ve tedavi edilemesi gerekir. ("Report on the Diseases and Physical Peculiarities of the Negro Race.") Programda ayrıca ırkçı sözleri yüzünden bilim hayatı sona eren Nobel ödüllü biyolog James Watson'dan da söz ediyoruz.

Açık Bilinç 14 Nisan 2015 Geçen hafta Açık Bilinç'te, çocuklarda bilişsel ve beyin gelişiminde yoksulluğun etkilerini araştıran yeni bir çalışmayı aktarmıştık. Bu hafta benzer bir tartışmayı kız ve erkek çocuklarda cinsiyetten kaynaklanan ne gibi farklar var sorusuyla ve cinsiyet ayrımcılığının etkileriyle sürdüreceğiz. Cinsiyet ayrımcılığı temelde ırkçılıkla benzer bir kaynaktan besleniyor. Geçen hafta medyada kendine yer bulan Uğur Işılak isimli AKP milletvekili adayının "fıtrat'a dayalı" kadın-erkek doğasına ilişkin söylediklerine değineceğiz ve hitabetteki "ineptias, ad stomachus magnus" (Türkçe meali: işkembe-i kübradan atmak) ilkesinden yola çıkarak, Buckner Harrison Payne'nin 1867'de A.B.D.'de yayımladığı "Negro: What is His Ethnological Status?" başlıklı kitabındaki tezlere göz atacağız. Daha sonra, psikolog Janet Hyde'ın 1990 ve 2005 yıllarında yapmış olduğu iki kapsamlı meta-analiz ışığında öne sürdüğü "cinsiyet benzerlikleri hipotezi"nden ve Steven Spencer ve ekibinin "stereotipi tehdidi ve kadınlarda matematik performansı" makalesinden söz edeceğiz. Harvard Üniversitesi rektörü Larry Summers'ın bilim ve matematiksel yetenekler konusunda cinsiyet ayrımcılığı içeren sözlerine ve bunun sonucunda öğretim üyelerinin güvensizlik oyu vererek kendisini 2006 yılında istifaya zorladıkları sürece de değineceğiz.

Açık Bilinç 7 Nisan 2015 30 Mart 2015'de Nature Neuroscience dergisinde yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmaya göre, çocukların ve gençlerin beyin gelişimiyle, ailelerinin sosyo-ekonomik statüsü (anne-babanın eğitim ve gelir düzeyi) arasında belirleyici olduğu düşünülen bir bağlantı var. Çocukların yaşamlarında, yoksulluğun yanısıra, bilişsel performans farklarına yok açan unsurlardan bir diğeri de, kız çocuklarının geride kalmasına yol açan cinsiyete dayalı ayrımcılık. Bu hafta Açık Bilinç'te bu çalışmayı ele aldık. Makalenin bir özeti şurada: http://www.nature.com/news/poverty-shrinks-brains-from-birth-1.17227

Açık Bilinç 31 Mart 2015 Ülkemizin önde gelen nörologlarından Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ ile nörobilimden ve nörobilimci olmaya giden yolun nasıl bir yol olduğundan konuşuyoruz.

Açık Bilinç 10 Mart 2015 ODTÜ Felsefe Bölümü'nden Doç. Dr. Aziz Zambak'la Alan Turing'in Yapay Zeka çalışmalarından söz ediyoruz.

Açık Bilinç 3 Mart 2015 Alan Turing serimize kısa bir ara vererek, Cuma günü hayata veda eden aktör Leonard Nimoy anısına, çocukluk kahramanlarımızdan, Uzay Yolu'nun bilim subayı, bilimsel düşünce ve mantıksal akıl yürütmenin temsilcisi Mr. Spock hakkında konuşacağız. Konuğumuz, Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nden, Mr. Spock uzmanı, Prof. Dr. Cem Say.

Açık Bilinç 24 Şubat 2015 Boğaziçi Üniversitesi'nden Prof. Dr. Cem Say konuğumuz. Alan Turing dizimizin 2. programında Turing'in hesaplama kuramlarını ve "Turing Makinası" modelini anlatıyor. Alman matematikçi David Hilbert, matematik için tutarlı ve noksansız bir aksiyomlar kümesi olduğunu düşünüyordu. Avusturya'lı mantıkçı Kurt Gödel bunun mümkün olamayacağını göstererek matematik dünyasını temellerinden sarstı. Hilbert'ten Gödel'e oradan da Turing'e uzanan bir eksende 20. YY matematik ve mantık dünyasını sarsan sonuçlarını, Cem Say herkesin anlayabileceği açıklıkla anlatıyor.

Açık Bilinç 17 Şubat 2015 "The Imitation Game" filminde hayatı konu edilen İngiliz matematikçi ve bilgisayar bilimcisi Alan Mathison Turing'den (1912-1954) söz ediyoruz.

Açık Bilinç 10 Şubat 2015 Uyudukları odada ışık açık bırakılan çocuklarda niye daha sıklıkla miyop görülüyor?Gece ışığı miyopa neden olur mu? İki olay arasındaki bir ilişkinin yalnızca bir korelasyon (bağıllık) olup olmadığı sorusu, bilim felsefesinde önemli yer tutuyor. Bilimsel veriler ışığında "korelasyon mu, nedensellik ilişkisi mi?" sorusu nasıl cevaplanabilir?