Knallende ruzie met Amerika is niet nieuw, maar een president die de NAVO de nek omdraait en een concurrent voor de Verenigde Naties opzet is absoluut een novum. De affaire-Groenland is geen oorzaak maar aanleiding, en dat de NAVO-bondgenoten niet meer anders kunnen dan Trump de wacht aanzeggen is evident. Zijn ‘vredesraad’ als alternatief voor de VN, waarvan hij walgt, zal hopelijk door meer landen dan alleen Frankrijk worden genegeerd. 

Frankrijk speelt in de bonje binnen de NAVO graag een hoofdrol. In 1966 trok president De Gaulle  zijn land terug uit de militaire alliantie, omdat hij vond dat Amerika te dominant was en zijn land verhinderde een eigen buitenlandbeleid te voeren. Dat was een geopolitieke dreun, alleen al omdat het NAVO-hoofdkwartier halsoverkop weg moest uit Parijs. Daardoor kwam het in Brussel terecht. Pas in 2009 keerde Frankrijk, onder Sarkozy, terug in de NAVO. 

In 2003 ontstond opnieuw een knetterende ruzie tussen Amerika en Frankrijk. President Chirac verzette zich tegen het voornemen van George Bush om Irak binnen te vallen. De massavernietigingswapens waarover Bush het steeds had waren door een VN-onderzoekscommissie niet gevonden. Er volgde over een weer een diplomatieke scheldkanonnade, overgenomen door burgers, buren en buitenlui in beide landen. In Frankrijk ontstond een kopersstaking tegen Amerikaanse producten, in Amerika heetten French fries plotseling Freedom fries. 

Wat er nu gebeurt is veel ernstiger. Voor de toch al rammelende NAVO is de Groenland-kwestie een doodklap. Hoe het ook afloopt, de NAVO moet door zonder de VS. 

En dan die absurde ‘vredesraad’, aanvankelijk bedoeld om vrede in Gaza te bevorderen, maar inmiddels uitgedijd tot een ratjetoe van landen, waaronder Rusland, Belarus, Oezbekistan en Vietnam. Die gaan, uiteraard onder de bezielende leiding van de Grote Roerganger zelve, voor vrede zorgen in de hele wereld. Deelname is voor drie jaar, wie langer mee wil doen krijgt een factuur van een miljard dollar  – volgens Trump bedoeld voor de wederopbouw van Gaza.

President Macron  was de eerste die bedankte voor de eer, met een geconditioneerde Trumpiaanse reflex: dan krijgt Frankrijk een extra importheffing van 200 procent. Op 7 januari trok Trump zijn land terug uit 31 VN-organisaties, nadat hij al uit de Wereld Gezondheidsorganisatie en het Parijse klimaatakkoord was gestapt. De nieuwe ‘vredesraad’ is de volgende stap. Wat doe je als je zo een hekel hebt aan de VN? Dan richt je een concurrent op, en benoemt jezelf tot baas. Het valt te hopen dat fatsoenlijke landen deze klip omzeilen. Hongarije, Vietnam, Kazachstan, Oezbekistan en Belarus hebben al toegezegd. Laten we het daarbij houden.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In het vervolg van De Alliantie praten we over de binnenlandse effecten van de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis. De president beloofde Amerika een gouden eeuw. Maar is daar iets van terug te zien? En hoe moet Europa nu de komende drie jaar met Trump en Amerika omgaan?

De afgelopen weken gaat het in Amerika veel over de Amerikaanse vreemdelingenpolitie ICE, nadat een ICE-agent Renee Good doodschoot in Minneapolis, Minnesota. Welke impact heeft dat op de Amerikanen. En hoe moeten we Trump nu definiëren?

De geopolitieke kopstukken van BNR:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.

- Europa-correspondent Stefan de Vries, van de podcast Make Europe Great Again.

- Hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

- En in Washington, Amerika-correspondent Jan Postma van de Amerika Podcast

Presentatie: Liesbeth Staats 

Redactie: Luc de Klerk & Michaël Roele

Montage: Jeanne Heeremans 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Donald Trump is precies één jaar terug in het Witte Huis. En in die twaalf maanden tijd kwam hij op ramkoers te liggen met bondgenoten, instituties en regels die decennialang vanzelfsprekend leken. Denk daarbij aan de wereldwijde handelsoorlog, militair ingrijpen in Venezuela, een breuk met Europa en het maximaal oprekken van zijn presidentiële macht.

We kijken terug op het afgelopen jaar, en kijken wat dit voor ons betekent. Amerika staat niet langer aan onze kant, dat is nog eens glashelder geworden nu Trump opnieuw met importheffingen is gekomen. Deze keer vanwege de kwestie-Groenland.

Voor BNR de gelegenheid om enkele van onze geopolitieke kopstukken bij elkaar te roepen in een Alliantie.

De geopolitieke kopstukken van BNR:

- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg, van BNR De Wereld en de Amerika Podcast.

- Europa-correspondent Stefan de Vries, van de podcast Make Europe Great Again.

- Hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

- En in Washington, Amerika-correspondent Jan Postma van de Amerika Podcast

Presentatie: Liesbeth Staats 

Redactie: Luc de Klerk & Michaël Roele

Montage: Jeanne Heeremans 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is een extra aflevering van de BNR-podcast Make Europe Great Again, over de importheffingen van Trump voor Europese landen, naar aanleiding van de spanningen rond Groenland. Stefan de Vries, Geert Jan Hahn, Michal van der Toorn en Luc de Klerk praten je bij.

Luister ook | Make Europe Great Again

Donald Trump gooit opnieuw een geopolitieke handgranaat: Importheffingen voor Europese landen die militairen naar Groenland sturen. Tien procent nu, 25 procent dreigt later. Wat is hier precies gebeurd, en waarom nu?

In deze extra MEGA-aflevering nemen we je in mee langs de Europese reacties 🇪🇺van Ursula von der Leyen en António Costa tot nationale leiders. Hoe serieus is de dreiging van een handelsoorlog? En welke opties liggen nu op tafel, van diplomatie tot de Europese 'bazooka'? 💥

🎙️Make Europe Great Again! is een podcast van BNR, waarin we dagelijks inzoomen op de worstelingen van Europa. Onze Europakenners geven jou elke maandag tot en met donderdag een update in ongeveer 10 minuten, over hoe Europa zich handhaaft in de tijd van Donald Trump, Vladimir Poetin, Ursula von der Leyen en Xi Jinping.

Vind je ons leuk? Geef ons dan een kleine recensie of een paar sterren in je favoriete podcast-app. 📱Volg en abonneer je, zodat je geen aflevering mist!

Vandaag krijg je het Europese nieuws van Stefan de Vries, Europaverslaggever bij BNR. 📻 Wil je nog meer horen over Europa? Luister dan elke werkdag om 16.15 uur en 18.15 uur naar de Avondspits. Van Breda tot Bratislava: Make Europe Great Again! 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Of Amerika Groenland daadwerkelijk in gaat lijven is nog de vraag, maar moeilijk is dat niet. Dat zegt Pieter Feith, voormalig topdiplomaat bij de NAVO en de Europese Unie, in BNR De Wereld. 'Je stuurt wat mariniers naar Groenland, wat douaneambtenaren, je hijst de vlag en je bent al een heel eind’.

Luister ook | 'Annexatie Groenland kan doodsteek voor de NAVO zijn’

Volgens Feith wil Trump Groenland vooral inlijven om aan zijn 'legacy' te werken, ondanks dat dat helemaal niet hoeft. Volgens een verdrag uit 1951 kan Amerika militair al doen wat het wil op Groenland. Wel is het zo dat wij in Europa het strategisch belang van Groenland hebben onderschat. Feith verwijst daarbij onder meer naar de vele mineralen. Dat het conflict nu zo hoog oploopt is een slechte zaak denkt Feith. 'De voortekenen voor de NAVO zijn heel slecht.'

Lees ook | Trump wil Iran wel aanvallen, maar kan dat eigenlijk niet, ‘zouden in lastige situatie komen’

'Iran heeft nog nooit zo zwak gestaan, maar we mogen het niet onderschatten'

De protesten in Iran houden aan en het dodental loopt op naar vele duizenden. Of de huidige Islamitische Republiek gaat vallen is onzeker. Wel heeft Iran nog nooit zo zwak gestaan als nu, denkt Derk Boswijk, buitenlandwoordvoerder voor het CDA in de Tweede Kamer. De kanttekening die we daarbij moeten plaatsen is wel dat Iran militair niet te onderschatten is. '‘Het is naïef om te denken dat je het Iraanse regime weg krijgt met een aanval’, daarom snapt Boswijk ook dat Amerika voor nu af heeft gezien van een ingreep zoals in Venezuela bijvoorbeeld.

Lees ook | Zelensky roept noodtoestand uit, Rusland bereidt nieuwe bombardementen voor

Niet Poetin maar Zelensky houdt de boel op volgens Trump

Terwijl de wereld met zorg kijkt naar de gebeurtenissen in Iran, Venezuela en Groenland, voert Rusland nog steeds oorlog met en in Oekraïne. Toch is volgens Trump niet Poetin maar Zelensky het grote obstakel. Europa-verslaggever Geert Jan Hahn legt uit waarom, en kijkt naar de diplomatieke mogelijkheden die Europa en Zelensky nog hebben.

Luister ook | Amerika Podcast

'It's the economy stupid' op z'n Trumps | Postma in Amerika

Donald Trump wilde het deze week eens niet over de oorlogen hebben die hij al zou hebben beëindigd, nee de economie was nu aan de beurt. Al kregen ook daar de Democraten er weer flink van langs, zag Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de journalistiek bestaat een gouden regel: als er extreem weer is, is dat altijd het grootste nieuws. Grote hitte, bittere kou, extreme regen, zware storm – het wordt gegarandeerd de opening van het nieuws. Eerst het weer, dan pas de kabinetsformatie, Oekraïne, Gaza of Groenland. We hebben het de afgelopen weken meegemaakt, maar in het buitenland keken ze er met verbazing en enig leedvermaak naar. Kom op, zeg, zijn die stoere Hollanders, met hun enorme schaatsprestaties, vergeten wat een pak sneeuw of een bevroren trottoir betekent?

Beelden van uitglijdende mensen op de Amsterdamse Prinsengracht, die er niet in slaagden een bevroren brug op te komen, werden wereldwijd door miljoenen kijkers gezien. De Finse Helsinki Times  was verbaasd. De Britse krant The Guardian vroeg zich af waarom Nederland, in tegenstelling tot andere landen, niet meer voorbereid is op ijskou en sneeuw. Waarom had Schiphol onvoldoende capaciteit om vertrekkende vliegtuigen ijsvrij te maken, en moest de KLM halsoverkop een tankauto naar Duitsland sturen om 100.000 liter antivries te halen? Gestrande passagiers, niet rijdende bussen, bevroren wissels op het spoor, en vooral al die stuntelende burgers op bevroren straten – waren we wel in Nederland? 

In 1961, schrijft The Guardian, lag er 23 dagen sneeuw, tegenwoordig gemiddeld hooguit drie dagen. De krant heeft een punt. In 1963 stonden op het bevroren IJsselmeer verkeersagenten en kon je met de auto naar Marken of Stavoren. Er werd zelfs een autorally georganiseerd. Hendrik Avecamp schilderde, net als andere Hollandse meesters, in de 16e eeuw talrijke vrolijke taferelen op het ijs en in de sneeuw. Dat was een periode met jarenlang zeer koude winters, die tot midden 19de eeuw zou duren en de Kleine IJstijd  wordt genoemd. Die volgde trouwens op een periode die zo warm was dat er in Nederland duiven werden geteeld. Klimaatverandering was er toen ook. Nog niet zo lang geleden vroren de Amsterdamse grachten zeer regelmatig dicht. 

Verantwoordelijke ambtenaren en bedrijfsdirecties zien het gestuntel hopelijk als een wijze les. Wegen en fietspaden strooien voordat de bui komt, startbanen ijsvrij houden, koffie en broodjes verzorgen voor gestrande passagiers, verwarmingen op wissels. Als de klimaatactivisten hun zin krijgen en we remmen de opwarming van de aarde, komen er misschien wel weer vaker winterstormen. Maar wat er ook gebeurt, in de politiek, in Oekraïne, Gaza of Groenland, extreem weer blijft altijd de opening van het nieuws.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse uitlatingen over Groenland zijn zeer zorgwekkend, zegt oud-NAVO-baas Jaap de Hoop Scheffer in BNR De Wereld. 'Als je het diplomatiek bekijkt kan een eventueel militair ingrijpen de grootste crisis binnen de NAVO worden. Als je het ondiplomatiek bekijkt kan het een redelijke doodsteek zijn.' Wat De Hoop Scheffer betreft is Europa te voorzichtig richting Amerika.

Luister ook | 'Rusland is doodsbang voor het twintigpuntenplan'

'Ik zou mij kunnen voorstellen dat wij binnen NAVO/Europese Unie een strategie ontwerpen voor het hoge noorden, het Arctische gebied', zegt De Hoop Scheffer na een vraag van Europa-verslaggever Geert Jan Hahn. Hij vervolgt: 'Ook moet Mark Rutte als secretaris-generaal achter de schermen de Amerikaanse president bij de les houden, al denk ik dat hij dat wel doet. En Europese leden en NAVO-leden zouden allemaal de Amerikaanse ambassadeurs moeten ontbieden', betoogt De Hoop Scheffer. Ook wijst hij erop dat er binnen het Amerikaanse Congres een groot draagvlak is voor de NAVO. Hier moeten Europese politici wat hem betreft op inzetten.

De aanval op Venezuela van de VS kwam voor De Hoop Scheffer toch als een verrassing. 'Er gaat dan toch een enorme schokgolf door je hoofd. En mijn tweede gedachte was dat ik mij afvroeg hoor hier in Peking en Moskou naar worden gekeken.'

Luister ook | Trump voert druk op Venezolaanse vicepresident Delcy Rodriguez op

Amerikaanse strategie met Venezuela 'weinig hoopgevend'

Veel Venezolanen zijn blij dat Nicolas Maduro weg is, maar sprake van optimisme is er niet. Zeker niet nu Maduro – al dan niet tijdelijk – wordt opgevolgd door zijn vicepresident. Amerika is ondertussen met een driestappenplan gekomen voor de toekomst van Venezuela. En Amerika neemt de controle over de olie-export over. Volgens president Trump kan de Amerikaanse aanwezigheid in Venezuela nog jaren duren. 'Het is allemaal niet hoopgevend', zegt Barbara Hogenboom, hoogleraar Latijns-Amerikastudies en directeur van het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika aan de Universiteit van Amsterdam.

Luister ook | Amerika Podcast

Zelfs Trump schrikt wel eens van hardliner Stephen Miller | Postma in Amerika

Met de Amerikaanse aanval op Venezuela, en de dreiging van een aanval op Groenland, popt één naam vaker op: Stephen Miller. Deze adviseur van Trump is heel erg belangrijk op het gebied van Trumps buitenlandbeleid, ziet Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diplomaten bij de Verenigde Naties worden er kennelijk op getraind hun gevoel voor humor te onderdrukken. Zo kon er tijdens de zitting van de Veiligheidsraad over Venezuela geen lachje af toen Vasily Nebensya, de Russische ambassadeur en een ras-acteur, een vlammend betoog hield over het schaamteloze Amerika dat een soevereine staat was binnengevallen. Een flagrante schending van de internationale normen, vond hij. Het kan niet anders dan dat zijn collega’s het liefst in schaterlachen waren uitgebarsten: hee, Vasily, is Oekraïne dan géén soevereine staat? 

Vasily’s hoogste baas, Poetin, moet zwaar de pest in  hebben. De stunt die Trump uithaalde in Venezuela was zo ongeveer wat hij zelf op 24 februari 2022 van plan was, toen zijn leger Oekraïne binnenviel. Snel doorrukken naar Kiev, Zelensky in de boeien slaan en afvoeren en de hegemonie over het land in handen nemen. In plaats daarvan begon een bloedige oorlog, die nu al bijna vier jaar duurt. Een grote tragedie, en een spectaculaire afgang voor het blunderende moederland. 

Poetin noemt Venezuela een bondgenoot, en heeft, samen met China, jaren kunnen profiteren van de olie, die nu weer goeddeels naar Amerika zal gaan. Maar ook van het strategische voordeel van de relatie met een land dat dicht bij aartsrivaal Amerika ligt. Net als toen Amerika het nucleaire programma van Iran in puin schoot, en toen het Syrische regime ineenstortte, verloor Poetin opnieuw een bondgenoot. Hij is ook een realist, die de storm in alle drie de gevallen zag aankomen. En die uiteindelijk geen poot voor zijn bondgenoten uitstak. En vermoedelijk ook de militaire middelen mist om echt iets te kunnen betekenen. 

Maduro maakte dezelfde misrekening die Khamenei in Iran en Assad in Syrië maakten: rekenen op Russische steun. In oktober vroeg hij, volgens de Washington Post, Poetin om drones, raketten en radars. Het verzoek werd genegeerd.

In eigen land wordt Poetins frame  steeds meer dat de periferie van Maduro zelf van hem af wilde, en dat het bondgenootschap met Venezuela feitelijk al niets meer voorstelde. In het geopolitieke spel is Poetin opnieuw de verliezer. Al helpt die vaststelling de Oekraïners niet. Integendeel, Poetin zal de strijd opvoeren, in de hoop dat hij de oorlog alsnog kan winnen, en de illusie dat hij ooit nog de positie van wereldleider kan terugwinnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de aanval geopend op de Venezolaanse vicepresident Delcy Rodríguez. In een interview dit weekend met The Atlantic zei Trump al dat mevrouw Rodríguez 'een nog hogere prijs zal betalen dan de afgezette president Maduro als zij niet doet wat juist is'. Toch ziet buitenlandcommentator Bernard Hammelburg ook dat een interim-periode van Rodriguez voor Trump best acceptabel kan zijn.

In Europa blijven de reacties ondertussen voorzichtig. De actie van Trump wordt niet veroordeeld door Europese leiders, zo ziet Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.

Luister ook | Extra: Amerika valt Venezuela aan, Maduro opgepakt

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerika heeft een aanval uitgevoerd op Venezuela. Daarbij is de Venezolaanse president Nicolas Maduro opgepakt, samen met zijn vrouw. Dat heeft president Trump bekendgemaakt. In deze extra nieuwsuitzending praat Mark Beekhuis met buitenlandcommentator Bernard Hammelburg en andere gasten.

Lees ook | Liveblog Venezuela

Amerika-correspondent Jan Postma volgt met ons de speech die Trump geeft en legt uit hoe er in Amerika op deze actie gereageerd wordt. In Venezuela zelf zijn de mensen blij, maar ook bezorgd over wat er nu komen gaat, legt de Nederlands-Venezolaanse Hilde van de Wel-Gonzalez uit. En hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga beschrijft hoe Amerika deze actie heeft opgezet. Duidelijk is ook dat deze actie volgens het internationaal recht niet kan, ziet universitair hoofddocent Marieke de Hoon van de Universiteit van Amsterdam.

In de regio zelf is het nog opvallend rustig ziet Curaçao-correspondent Oscar van Dam. Vandaag begint daar gewoon het carnaval-seizoen. Toch leggen Van Dam en VVD-buitenlandwoordvoerder Eric van der Burg uit wat Nederland nu moet doen om Aruba, Curaçao en Bonaire te beschermen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.