December 17, 2025

"ភ្លេច" មានប្រយោជន៍សម្រាប់សុខភាពខួរក្បាល?

8 minutes

ការភ្លេចអាចរំខានការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃនិងគួរឱ្យខឹងខ្លួនឯងខ្លាំងណាស់នៅពេលខ្លះ។ អ្នកមានអាយុច្រើនវិញ បារម្ភនឹងខ្លាចភ្លេចមែនទែន។ ការភ្លេចជាបាតុភូតធម្មជាតិ ជារឿងធម្មតា ព្រោះខួរក្បាលត្រូវការភ្លេច។ ការចងចាំមិនសុទ្ធតែល្អ ដូចការគិតនិងប្រាកដថាពិតដូចពេលកើតជាក់ស្តែងទេ។ ប៉ុន្តែពេលណាគួរបារម្ភអំពីការភ្លេច? តើដូចម្តេចដែលហៅថាភ្លេចធម្មតា និងភ្លេចជំងឺ?

នៅក្នុងបរិបទនៃភាពចាស់ជរារបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅលើភពផែនដី និងកំណើនជំងឺវង្វេងវង្វាន់អាល់ហ្សៃម៉ែរ ប្រាកដណាស់ដែលថា “ការភ្លេច” ត្រូវក្លាយជាពាក្យគួរឱ្យខ្លាច និងក្លាយជាពាក្យដែលមានអត្ថន័យ អវិជ្ជមាន ហើយត្រូវបានគេភ្ជាប់ថាជាកំហុស ពាក់ព័ន្ធនឹងស្មារតី ជា Bug របស់ខួរក្បាល។ អ៊ីចឹងហើយបានជាមនុស្សលោកបានប្រឹងប្រែងអភិវឌ្ឍវិធីផ្សំគ្នាជាច្រើន ដូចជាធ្វើលំហាត់បំប៉នបញ្ញាញាណផង ចំណីអាហារបំប៉នបន្ថែមផង និងប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យ ព្រមទាំងបង្កើតឃ្លាំងស្តុកទិន្នន័យទៀត ដើម្បីកុំឱ្យភ្លេច។ មែនហើយ ពិតជាល្អប្រពៃណាស់បើយើងនៅចងចាំអ្វីដែលបានភ្លេចកាលពីថ្ងៃមុន។ រកនឹកមិនឃើញនូវពាក្យអ្វីមួយពេលកំពុងសន្ទនា ពិតគួរឱ្យខឹងខ្នាញ់ខ្លួនឯងខ្លាំងណាស់។ អ្នកមានការចងចាំល្អ ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអ្នកមានបញ្ញាឆ្លាតវាងវៃ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលចាប់ផ្តើមភ្លេច គេតែងគិតភ័យភ្លាម ថាជាការធ្លាក់ចុះនៃសុខភាពផ្នែកប្រព័ន្ធបញ្ញាញាណ។

ប៉ុន្តែទស្សនៈមិនត្រឹមត្រូវទេ។ យើងអាចភ្លេចកូនសោរ ភ្លេចឈ្មោះនរណាម្នាក់ នៅពេលហត់ខ្លាំង ឬអារម្មណ៍មិនមូល។ តាមការពិតទៅនោះ ការភ្លេចជាបាតុភូតធម្មជាតិ ជាដំណើរដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ឱ្យខួរក្បាលអាចចងចាំបានល្អ។ ដំណើរចងចាំនិងភ្លេចដ៏ស្មុគស្មាញនេះ ជាប្រធានបទនៃការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនណាស់។ តើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រព័ន្ធប្រសាទសិក្សាឃើញយ៉ាងណាអំពីកម្លាំងលុបបំបាត់ការចងចាំ ឬការភ្លេចនេះ? ហើយហេតុអ្វីបានជាយើងចេះតែភ្លេច ?

តើនឹងមានរឿងអ្វីកើតឡើង ប្រសិនបើអ្នកនឹកឃើញឬចងចាំគ្រប់យ៉ាង នូវអ្វីដែលបានកើតឡើង ទាំងអស់ ពីមួយម៉ោងទៅមួយម៉ោង ? ចម្លើយរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ នោះគឺជីវិតអ្នកដូចធ្លាក់នរក។ ការភ្លេច អាចជាសមត្ថភាពដ៏សំខាន់ និងមានគុណប្រយោជន៍ចាំបាច់សម្រាប់ជីវិតមនុស្សលោក។ បើតាមអ្នកស្រាវជ្រាវ ខួរក្បាលតែងតែច្បិចរើសព័ត៌មានទើបសម្រេចចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ បណ្តុះការភ្លេចអាចកាត់បន្ថយស្ត្រេសក្នុងអារម្មណ៍ និងធ្វើឱ្យការចងចាំបានប្រសើរឡើង។ និយាយជារួម ដើម្បីអាចរៀបចំគំនិត និងរៀនចេះ យើងត្រូវចេះរែង ជ្រើសរើស ច្រានចោល និងរក្សាទុកនូវអ្វីសំខាន់ប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងការសិក្សារបស់អ្នកស្រាវជ្រាវនៅក្រុងតូរ៉ង់តូ ប្រទេសកាណាដា លោក Paul Frankland និងលោក Blake Richards ចេញផ្សាយកាលពីឆ្នាំ២០១៧ បានសន្និដ្ឋានថា កម្មវត្ថុនៃការចងចាំ គឺធ្វើឱ្យអ្នកក្លាយជាមនុស្សមានសមត្ថភាពសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវ ទៅតាមស្ថានការណ៍ជាក់ស្តែងណាមួយ។ ហើយដើម្បីអាចធ្វើបាន ទាល់តែអ្នកចេះភ្លេចព័ត៌មានខ្លះ។ អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងពីរបានបន្ថែមទៀតថា វាជាការសំខាន់ខ្លាំងណាស់ដែលខួរក្បាលអាចបំភ្លេចចំណុចតូចតាច ល្អិតល្អោចមិនសំខាន់ មិនត្រូវកាល ដើម្បីអាចផ្ចង់គិតលើតែអ្វីដែលនាំឱ្យដល់ការសម្រេចចិត្តដ៏ត្រឹមត្រូវល្អ។

បើនឹកឃើញគ្រប់យ៉ាង ខួរក្បាលច្បាស់ជាពេញណែន។ រក្សាទុកគ្រប់អនុស្សាវរីយ៍ គ្រប់ការចងចាំ នឹងទៅស៊ីអស់មេម៉ូរី ហើយអាចនឹងធ្វើឱ្យមានការឈឺចាប់ ដល់ស្លាប់បានបើគិតតាមផ្លូវមនោសញ្ចេតនា។ ដូច្នេះប្រសិនបើគេអាចហាត់ពត់ខួរក្បាលឱ្យចេះចងចាំ គេក៏អាចបណ្តុះសមត្ថភាពផ្នែកភ្លេចបានដែរ។ ចេះជ្រើសរើសបែងចែកអ្វីសំខាន់ អ្វីមិនសំខាន់សម្រាប់ទុកក្នុងខួរក្បាល ជួនកាលជាការចាំបាច់ និងត្រូវការការបង្ហាត់បង្រៀនពីគ្រូពេទ្យជំនាញចិត្តសាស្ត្រ ដើម្បីអាចជួយបន្ធូរបន្ថយអាការៈសញ្ញារោគបាក់ទឹកចិត្ត ឬដើម្បីជំនះស្ត្រេសក្រោយការបាក់ស្បាត។

ភ្លេច ដើម្បីបង្កើនការចងចាំ?

នៅក្នុងការសិក្សាមួយទៀតចេញផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី The Journal of Applied Research in Memory and Cognition អ្នកស្រាវជ្រាវបានពន្យល់ថា ការភ្លេច លេចឡើង ជាទូទៅ នៅពេលណាយើងបាត់ភាពប្រុងប្រយ័ត្ន ឬក៏ភាពប្រុងប្រយ័ត្នផ្តោតអាទិភាពទៅលើចំណុចលម្អិតណាមួយ ជាជាងអ្វីមួយផ្សេងទៀត។ នៅពេលទទួលព័ត៌មានថ្មីៗ ដោយមិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុបាន ខួរក្បាលតែងតែញែកចាប់ព័ត៌មានមួយឬពីរ។ ពេលកំពុងចាប់ព័ត៌មាននោះ ខួរក្បាលអាចភ្លេចវិភាគថាជាព័ត៌មានបញ្ច្រាសគ្នា ឬអាចភ្លេចជាព័ត៌មានដែលបានវិភាគត្រឹមត្រូវ។ អ្នកស្រាវជ្រាវបានសង្ខេប អំពីភាពចាំបាច់នៃការភ្លេចថាសម្រាប់សុខភាពមនុស្ស ថាមានបីផ្នែក ជាមួយនឹងគុណប្រយោជន៍៧យ៉ាង។

ទីមួយ ភ្លេចជាឆ្មាំ ការពារ ភាពស្ងប់ស្ងាត់និងស្ថិរភាព។ ដោយសារការភ្លេច យើងអាចបញ្ចៀសផលវិបាកប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ បណ្តាលមកពីរឿងអតីតកាលដ៏អាក្រក់ ដ៏ឈឺចាប់បាន ព្រោះលែងចាំហេតុការណ៍នោះ ឬលែងសូវចាំច្បាស់ ទើបស៊ាំលែងមានអារម្មណ៍ឆាបឆួលខ្លាំង ហើយអាចសម្រួលឱ្យមានការអភ័យ ព្រមទាំងអាចជំនះគំនិតអវិជ្ជមានបាន និងបើកចិត្តទទួលរបស់ថ្មី។

ភ្លេចជាការរក្សាភាពច្បាស់លាស់ ជម្រះអស់នូវអ្វីដែលមិនសំខាន់នៅពេលខាងមុខ តែជាការបើកផ្លូវឱ្យមានបទពិសោធន៍ថ្មី ការចងចាំព័ត៌មានថ្មី។ ជាចុងក្រោយ ភ្លេចជានវានុវត្តន៍ ដែលច្រាន និងបោះបង់ចោលគំនិតចាស់ៗ ផ្តល់ការច្នៃប្រឌិតថ្មី ស្វែងរកដំណោះស្រាយថ្មីឱ្យបញ្ហាថ្មី ពោលគឺផ្តល់សំណាងថ្មីដល់គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់។

ហេតុអ្វីកាន់តែចាស់ កាន់តែភ្លេចច្រើន?

មនុស្សគ្រប់រូប តែចូលដល់វ័យចំណាស់ហើយ តែងព្រួយបារម្ភអំពីសមត្ថភាពចងចាំរបស់ខ្លួន។ ហើយជាការពិតដោយមិនអាចប្រកែកបាន ដែលថា កាន់តែចាស់ កាន់តែភ្លេចច្រើននោះ។ ប៉ុន្តែ ការភ្លេចនេះ មិនមែនមានន័យទាំងស្រុងថា មានបញ្ហាផ្នែកចងចាំទេ។

ពេលវេលាកាន់តែកន្លង យើងកាន់តែមានអនុស្សាវរីយ៍ កាន់តែច្រើន ដែលយូរទៅងាយភ្លេច ហើយអាចច្រលំ ពិបាកបែងចែករឿងអតីតទាំងអស់នោះផង។ នេះជារឿងធម្មតាទេ ព្រោះអ្វីៗសុទ្ធតែមានកំរិតសមត្ថភាពរបស់វា។ សូមធ្វើការប្រៀបធៀប ជាឧទាហរណ៍ ស្តីពីរៀបចំទុកដាក់ឯកសារក្នុងកុំព្យូទ័រ។ នៅពេលដំបូង ប្រព័ន្ធរៀបចំមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់។ ឯកសារនីមួយៗ ថតទុកក្នុងកន្លែងដ៏ត្រឹមត្រូវ ងាយរកឃើញយកមកប្រើវិញ។ ប៉ុន្តែនៅពេលមានឯកសារកាន់តែច្រើនៗ យើងច្បាស់ជាកាន់តែពិបាកសម្រេចថាគួររៀបចំថតទុកដាក់ក្នុងផ្នែកណា។ ឯកសារច្រើននៅក្នុងផ្នែកតែមួយ ដោយសារវាទាក់ទងគ្នា។ យូរៗទៅ គេកាន់តែពិបាករកឯកសារចង់បានកាន់តែខ្លាំង ព្រោះដោយមិនដឹងថាដាក់ក្នុងផ្នែកណា ឬជួនដោយមកពីដឹងថានៅកន្លែងណាហើយតែរកមិនឃើញមកពីវាមានឯកសារច្រើនចម្រុះគគ្នា ជ្រុលពេក។

យ៉ាងណាមិញមនុស្សចាស់ក៏ដូចគ្នា។ នៅពេលចាស់ បញ្ហាភ្លេចមិនមែនមកពីគាត់រកនឹកមិនឃើញ បាត់ការចងចាំទេ តែមកពីមនុស្សចាស់មិនបានផ្តុំផ្ចង់ការគិតការចាំទៅលើអ្វីដែលគាត់ត្រូវចាំ។ ខួរក្បាលត្រូវជម្រុះរឿងខ្លះចេញ ជាពិសេសរឿងមិនសូវសំខាន់ និងទុកតែអ្វីយើងចាប់អារម្មណ៍តែប៉ុណ្ណោះ។ អ៊ីចឹងហើយបានជានៅសាកល្បងរកនឹកចងចាំអនុស្សាវរីយ៍ចាស់ៗ យើងមិនអាចរកឃើញនូវអ្វីដែលយើងចង់បាននោះ។ ការភ្លេចបែបនេះ មិនមែនជាឧបសគ្គក្នុងការសម្រេចចិត្តឡើយ។ បទពិសោធន៍ជីវិត និងភាពវៀងវ័យរបស់មនុស្សចាស់ អាចបំពេញការភ្លេចម្តងម្កាលនេះបានយ៉ាងងាយ។

ប៉ុន្តែត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់រវាងការភ្លេចជាដំណើរធម្មជាតិ និងការភ្លេចជាជំងឺដែលកើតមានដោយការខូចប្រព័ន្ធប្រសាទ ឬក្នុងករណីមានជំងឺភ្លេចវង្វេងវង្វាន់។ អាការៈភ្លេចរបស់មនុស្សចាស់ខ្លះ អាចជាសញ្ញាបញ្ជាក់អំពីស្ថានភាពសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ ដែលត្រូវរួសរាន់ទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។ ការភ្លេចអមដោយការសួរដដែល ជាឧទាហរណ៍មួយដែលដាស់ឱ្យយើងបានដឹងថា មិនមែនជាបញ្ហាភ្លេចម្តងម្កាល ដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន ខ្វះការផ្ចង់អារម្មណ៍ ទើបត្រូវសួរនោះទេ។ ភ្លេចផ្លូវ ភ្លេចទីតាំងដែលធ្លាប់ស្គាល់ច្បាស់ ជាការទម្លាយឱ្យដឹងអំពីការធ្លាក់ចុះនៃសមត្ថភាពសម្គាល់ទិស។ ភ្លេចឈ្មោះនរណាម្នាក់ពេលនិយាយគ្នា នៅតុបាយ ក៏គ្មានអ្វីគួរឱ្យបារម្ភដែរ តែបើភ្លេចពីរបៀបកាន់ស្លាបព្រា កាន់សម ភ្លេចបរិភោគបាយ នោះទើបជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ៕

...more