Çağlayan Dergisi

Göz nurun evladını çaha saldın Yakub gibi
Ah edip gecelerde oda yandın Yakub gibi
Vermez idin sana kalsa göz nurun nadanlara
Takdire inkıyad yoluna vardın Yakub gibi
Çekilip hüzn evine dün u günler ah u enin
Ağlayıp giryeler içinde kaldın Yakub gibi
Anlamadı nadanlar neden ağlar Yakub Nebi
Anlamadı yine nadanlar seni Yakub gibi
Peygamber mirasıdır ümmetine hüzn-ü Yakub
Yakışır ol Pir’e de çeşm-i giryan Yakub gibi
‘La tedhulu min babin vahidin’ dedin, dinlemedik
Öz evladınla da imtihan oldun Yakub gibi
‘Ve ma uğ ni anküm min-Allahi min şey’ sırrınca
‘İni’l-hükmü illa lillahi’ dedin Yakub gibi
Gün gelir Hak yeniden Yusufların ikbalini
Gösterir, ihsan eder, kavuşturur Yakub gibi

“Kar Tanesi Adamı” lakaplı Wilson Bentley,
binlerce kar tanesinin fotoğrafını çekti ve hayatı
boyunca onları gözlemledi. Bentley hayretini şöyle
ifade etmektedir: “Mikroskop altında, kar tanelerinin mucizevi tasarımlarını gördüm. Her kristal bir
şaheserdi hiçbir tasarım tekrarlanmıyordu.”
Kar tanelerinin fotoğraflarını incelediğimizde ve her kar tanesinin inceliklerine odaklandığımızda, yapılarının tamamen farklı olduğunu
göreceğiz. Bununla birlikte, ortak bir noktaları
var: simetri ve altıgen bir yap

Bir bendeyim ga�leti her dem almış eynine
Sireten yâd olsam da sureten yanındayım
Nasib oldu sultanım vaslına erdim yine
Yirmi üç sene sonra işte huzurundayım.
Zatınızla müşerref oldum okul çağında
Lütf ile ârâm ettim erenlerin bağında
Liyakat benim için Anka’dır Kafdağı’nda
İstikamet kim ben kim, işin bulûğundayım.
Bir mü�lisim efendim, dilim varmıyor arza
Sermayem hiç hükmünde, muhtaç olmuşum karza
Ülfet sahralarında süründüm, kaldım darda
Günah dolu bir ömrün fasl-ı cünunundayım.
Ne ehl-i hizmet ne de gönül ehli şairim
Bir vefasız mukallit, mücrim müteşairim
Söz dizmeye gelince bir derece mâhirim
Mekir-misal amelsiz ilmin gururundayım.
Gel efendim, kabul kıl Hacı Kemal hatrına
Alvarlı, Memduh Ungan, Mehmet Özyurt hatrına
Üstad, Tahiri, Zübeyr, Validenin hatrına
Dua buyur mecnuna aşkın küsȗfundayım.
Layık değilim fakat hatrın kalbimde sakin
Nazarımda kıymetli ayak bastığın hâkin
Bir surette beraber görünmek şeref lakin
Ben kim sizle olmak kim, cümlenin dȗnundayım

Mahiyet-i mübeccelesiyle melekleri bile imrendirecek potansiyel bir konumu haiz bu “ahsen-i takvîm” abidesinin bu ölçüdeki su-i akıbeti, ruhânîlere fâikiyetine rağmen şeytanları bile
tiksindirecektir. Kendinden, donanımından ve
Allah karşısındaki konumundan habersiz bu
tipler kendilerini hakir duruma düşürdükleri
gibi, yaratılış itibarıyla ulvî mahiyetlerini dejenere ettiklerinden dolayı da yer-gök ehlince
lanetle yâd edileceklerdir. Evet, bu, Hak nezdindeki yer ve kıymetini bilememe ve kendini
hakir görmenin neticesidir. Ne hoş dillendirir
mahiyet-i insaniyeyi milli şairimiz:
“Haberdâr olmamışsın kendi zâtından da
hâlâ sen,
‘Muhakkar bir varlığım!’ diyorsun ey insan,
eğer bilsen.
Senin mâhiyyetin hattâ meleklerden de
ulvîdir;
Avâlim sende pinhandır, cihanlar sende
matvîdir.”
Ne var ki bunun böyle bilinmesi de bütüncül
bir bakışa, her şeyi gerçek mahiyetiyle görüp
değerlendirmeye, oldukça derin bir tefekkür,
tedebbür ve teemmüle vabestedir. Ancak bu
yol ve yöntemlerle insan kendini doğru okuyabilir; okuyabilir ve bu konuda düşünce enginliğiyle gider otağını tâ “Mustafeyne’l-Ahyâr”
zirvelerine kurar; kurar ve sıyrılır bir hamlede
dünya ve mâ�îhâdan, onun ziynet ve debdebesinden.. kanat çırpar üveyikler gibi sonsuzluk
semalarına doğru.. iç âlemini kendine has derinlikleriyle müşahedeye koyulur.. ve latîfe-i
rabbâniyesini göz kamaştırıcı renk ve deseniyle okumaya durur.. salar kendini satır satır var
oluş gayesini mütalaaya.. atar sırtındaki benlik semerini; “Hak” der, yürür kendi uzaklığını
aşma istikametinde.. ruhânîlerin teşrifatçılığıyla öylesi erişilmezlere erer ki, tükürür her türlü dünyevî debdebe ve ihtişamın kirli yüzüne..
kendini keşfedip bulmanın şehrâyinlerini yaşar ve yudum yudum Hak tecellilerinden kâse
kâse kevserler yudumlar.. an olur, aşk u iştiyak
meltemleriyle selviler gibi salınmaya durur..
zaman gelir, güller dalında şakıyan bülbüller
gibi çevresine bayıltan nağmeler sunar.. silinir
gider gözünde dünyanın yalancı güzelliklerinin
yanında cennetlerin hûri-gılmanı, köşkü-sarayı
ve balı-kaymağı.. “Hû” der oturur-kalkar, Yunus
diliyle “Bana Seni gerek” der inler.
Anlamaz bunları “Dünya, dünya!..” deyip
inleyenler; bu yalancı âlemin süs ve ziynetinden sıyrılamayanlar; tûl-i emel ve tevehhüm-i
ebediyet yanılgılarıyla ukbâyı görmezlikten
gelerek saray saray üstüne inşa edenler; akıllarını ve kalblerini villalara ve �ilolara ipotek
haline getirenler. Bütün bunlara “Yuf!” demek
dilimin ucuna kadar geliyor ama ifade kirliliğinden uzak durma mülahazasıyla denecekleri
tarihin kirli sayfalarına emanet ederek konuya
bir nokta koyup geçiyorum; geçiyorum, zira
ışık süvarilerinin bekledikleri başka şeyler var.
Evet, onlar ellerinde nur meşaleleriyle ziya avlama peşindeler. Karanlık ruhlar zulmetler sarmalları içinde kalakalsınlar, onlar,
“Hak şerleri hayr eyler,
Sen sanma ki gayr eyler;
Ârif ânı seyr eyler,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse güzel eyler!..” (İbrahim Hakkı)
deyip topluca tefvîz atmosferine ermeyi
hecelemekteler...

M. Fethullah Gülen Hocaefendi

Uzayla ilgili mesafeleri hakiki mânâsıyla algılamamız gerçekten çok zordur. Bu muazzam
mesafe akla yakınlaştırabilmek için şu benzetmeyi yapabiliriz: Bu kara deliğin dünyamızdan
görüntüsünün tespit edilmesi, İstanbul’daki
bir susam tanesinin New York’tan teleskopla
görülmesi gibidir.
Milletlerarası bir araştırma ekibi, dünyanın
değişik yerlerinde bulunan sekiz dev teleskobu kullanarak, 40 farklı ülkeden 200 ilim insanı ile iki senelik yoğun çalışmalar neticesinde
bu görüntüyü elde edebildiler. Teorik bilgiler,
teknolojinin ve insan zekâsının gayretiyle, pratik gerçekliğe dönüştürüldü ve kara deliğin bir
hayal ürünü olmadığı ortaya konuldu.
Milyonlarca ışık yılı uzaklıktaki bir cismin
görülebilmesi için teorik olarak ay büyüklüğünde bir teleskoba ihtiyaç vardır. Gerçekten
bu büyüklükte bir teleskop varmış gibi, dünyanın farklı bölgelerinde sekiz dev teleskobun
aynı noktaya odaklanmasıyla elde edilen bütün bilgi, özel bir algoritma ile toplanıp süper
bilgisayarlar kullanılarak analiz edildi. Böyle
müthiş bir mesafede doğru bir görüntü yakalamak için teleskopların sabit olması ve her birindeki kayıtların tamamen senkronize olması
gerekiyordu. Bu senkronizasyon, atom saati
seviyesinde ve yüz milyon yılda bir saniye fark
edecek şekilde gerçekleştirildi.
Allah’ın (celle celâluhu) sonsuz kudretinin sonsuz mazharlarından biri olan, belki de farklı varlık âlemlerine bir geçiş kapısı gibi değerlendirilebilecek bu devasa varlık, saatte 3,5 milyon km
gibi müthiş bir hızla kendi etrafında dönmekte
olup bu sırada çok büyük bir enerji üretilmektedir. Kâinatta hiçbir şey kendi etrafında dönen
bir kara delikten fazla enerji üretemez. Zira ışığın bile içinden kaçamayacağı bir çekim kuvvetine sahip olan bu “şey” etrafından geçen ışığı
bile yutar ve kendisi de ışık saçmaz.

Dr. Kadir Namlı

nsanoğlu fevkalade bir maddî ve manevî donanımla dünyaya
gelir ve çevresindeki hasta edici binlerce sebebe rağmen hayatını onlarca yıl sürdürebilir. Yetişkinler gibi çocukların da çoğu
sağlıklıdır, bu sebeple uzmanlaşmış sağlık hizmeti ve desteğine
çok az ihtiyaç duyulur. Dünya üzerinde kronik hastalık yükünün artması
sebebiyle global ve ülke bazında sağlık politikası düzenleyicileri, kronik
hastaların evde bakılması yönünde görüş bildirmektedir. Çocuk ve aile
için fıtrî, konforlu ve sosyal hayata kısmen de olsa katılma imkânı veren
bu eğilim, en iyi çözüm olarak gözükmektedir.
Uzun vadeli bakıma muhtaç bir hastayla ilgili çok yönlü sorumluluklar
vardır. Sağlık, eğitim ve sosyal ihtiyaçlar için ilgili kişi ve kurumlarla
işbirliği yapılmalıdır. Ana zorluklardan biri ebeveynlerin çocuklarının
sağlıklarını yönetmek zorunda kalmalarıdır. Bu durum evde biraz
karmaşa ve korkuya sebep olabilir. Geleneksel ebeveyn rolünün aksine,
bakıcı rolü pek çekici gözükmez. Bu süreçte bakıcı rolünü üstlenen kişinin, içinde bulunduğu dinamik sürece adaptasyonu, görev ve sorumlulukları kavranması beklenir. Bakım veren kişinin psikolojik ve �iziki iyilik
hali, yaşı, başa çıkma yeteneğinin yanı sıra, hastanın sakatlık veya hastalığının derecesi, ihtiyaç duyulan desteğin türü, diğer bakım sağlayıcıların
tutumları da bakım sürecinde stres verici faktörler olabilir. Öte yandan
sosyal ilişkiler ve eğitim desteği alabilme gibi unsurların yanında sosyoekonomik statü, resmi bakıma hizmetlerine erişim ve kültürel ortam, bakımın verim ve sonucunu etkileyebilir.1,
Çocuklara karşı gösterilen sevgiyi, çocuk psikologları “büyüme vitamini” olarak nitelendirir. Araştırmalarda çocuk için sağlanan maddî imkânların, sevginin yerini tutmadığı anlaşılmıştır. Çocuğun sosyalleşebilmesine yardım eden sevginin ve alakanın, sağlıklı çocuklarda bile büyük
tesiri varken hasta çocuk için ne kadar hayatî olduğu anlaşılır. Efendimiz’in (aleyhissalâtü vesselâm) bizzat uyguladığı ve tavsiye ettiği muameleler, modern dünyada da artık kabul görmekte ve özellikle hasta çocuğun
bakımında sıkça uygulanması önerilmektedir. O’nun (aleyhissalâtü vesselâm)
çocuğu kucaklamak, öpmek, omzuna ve sırtına almak gibi �iziki temasa
dayalı sevgi tezahürleri yanında dua etmek, şakalaşmak gibi sevgiyi pekiştiren davranışları da çoktur.
Araştırmalarda bebeklerin kucaklanmak ve öpülmekten hoşlandığı ve bu durumun onlarda güven duygusunu pekiştirdiği anlaşılmıştır.
Bilhassa hasta çocuğa bakım sürecinde bu tür sevgi tezahürlerinin sık sık
gösterilmesi ve sevginin çocuğa hissettirilmesi çok önemlidir. Enfeksiyon
bulaşması gibi, temasın sebep olabileceği men�i şartlar, immün sistemi
baskılanmış bazı hastalar için risk oluştursa da onlarda bile çeşitli tedbirler ile �iziki temasın devam ettirilmesinde sakınca yoktur.
Bu konuda Efendimiz’in (aleyhissalâtü vesselâm) hayatından pek çok örnek
verilebilir: Torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’i (radıyallâhu anhüma) ve diğer çocukları, yanlarına giderek veya yanına çağırarak kucaklar ve bağrına basarak öperdi.

Büyüklük hezeyanı (grandiyözite, ego kabarması), bir kişinin kendisine son derece güvenmesi ve kendisinin fevkalade güçlere ve
vası�lara sahip olduğuna inanması durumu olarak tarif edilebilir. Hasta kendisini çok güçlü,
önemli ve yenilmez hisseder. Ona göre hiçbir
şey imkânsız değildir. Aklına gelen bir projeye
hemen başlama dürtüsüyle dolup taşar. Davranışları başkalarına aşırı abartılı ve kibirli gözükür. Kendini beğenmiş, böbürlenen bir hali
vardır. Bazen, özellikle de aşağılık duygusu
içindeki insanlar, büyüklük hezeyanı içinde bir
kişinin tutum ve davranışlarından etkilenerek
onun kendisiyle ilgili gerçek dışı inançlarını
paylaşabilir, bu özellikler ya da güçlere gerçekten sahip olduğuna inanabilirler.
Büyüklük hezeyanı içindeki kişiler genellikle kendileri için kabul ettikleri büyüklük durumunu uluorta faş etmezler. Ancak başkaları
tarafından sürekli övülmeye ihtiyaç duyarlar.
Başkalarının kendisine olağan dışı yetenekler
izafe etmesinden hoşlanırlar ve onlara karşı
çıkmayarak izin verirler, hatta onları çeşitli hediye ve makamlarla ödüllendirirler. Bu tür kişileri etra�larından hiç ayırmak istemezler.
Bu tür hastalar, genellikle ortalamanın üstünde bir zekâya sahiptir. Durumlarının etrafındakiler tarafından anormal karşılanabileceğini bildiklerinden, olur olmaz yer ve zamanda
�ikirlerini ifade etmekten kaçınırlar. Hasta veya
deli olarak görülmekten çekindikleri için temkinli davranmakta mahirdirler. Hezeyanlarıyla
ilgili konular dışındaki �ikirleri normal olabilir.
Başka bir ifadeyle, bu tür hastaların her söylediği saçma değildir. Bu durum, etrafındaki insanları etkileme ve onları inandırma konusunda kendisine yardım eder.
Büyüklük hezeyanı genellikle paranoya
ile birlikte görülür. Paranoya; aşırı endişe ve
korku hâli olarak nitelendirilir. Böyle bir kişi;
gurur, bencillik, sürekli kuşku ve güvensizlik
içindedir. Bu kişiler kimseye güvenmez, çeşitli
senaryolar kurgular, insanların her hareketinden özel bir anlam çıkarır ve sürekli kendilerine komplo kurulduğunu düşünürler. Sürekli
olarak çevrelerini incelerler. En ufak detaylara
dikkat ederek kendilerine karşı yapılacak davranışları önceden tespit etmeye çalışırlar. Şüphe duydukları her durum karşısında kendilerini korumaya yönelik davranışlar sergilerler.
Bulundukları ortamlarda sürekli olarak kapı
ve pencereleri kontrol eder, hatta etrafta dinleme cihazı aramaya başlarlar. İnsanların onları
kıskandıklarını düşünür, kendilerini öldürerek
makamlarını, mallarını ve paralarını alacaklarını iddia ederler.
Hezeyanla şüpheyi ayırt etmek gerekir. Akıl
yürütme tarzından kişinin hezeyan içinde olup
olmadığı anlaşılabilir. Mesela komşusunun
kendisini öldürmeye çalıştığını iddia eden bir
hastaya bu hükme nasıl ulaştığı sorulduğunda,
“Komşum kapısının önüne kırmızı çöp kutusu
koyuyor ve bana bu şekilde mesaj veriyor” şeklinde bir cevap verebilir. Bir kişinin gömleğinin
renginden darbe mesajı çıkarmak da buna misal olarak verilebilir.

Prof. Dr. Murat Arslan

Bu dünyada sanal bir şekilde yaşanan hayatlar var mıdır? İnsan hayatında bir menzil olan
bu dünyada, sanal bir hayat yaşamak gerçekten
mümkün müdür?
Her gün, her insan için farklı bir âlemin kapısı açılır ve insanlar aynı dünyada olmasına
rağmen ruh ve kalb aynalarına yansıyan farklı âlemlerde yaşarlar. Aklın, duyguların, sezgilerin, hayallerin, tasavvurun ve vicdanın iç
içe olduğu bu âlemde nice dünyalar vardır. Bu
dünyalardan ne kadarı kayda değerdir ve insanî değerlerle bütünleşmiştir; ne kadarı keşke
yaşanmasaydı dedirtecek cinstendir veya hiç
yaşanmamış gibidir? Bazı hayatlar, faydalı bir
şekilde, su gibi akıp giderken, bazıları da sönüp
giden köpükler gibidir.1
Maddi âlem, İlahî İsimlerin cilvesi, cemali
ve nakşıdır. Dünyanın Esma-i İlahîye ve ahirete
bakan yüzleri güzeldir ve nuranîdir. Fani yüzü
ise ebedi hayata nispeten sanaldır, gölge gibidir.2
Ga�let, zan, bencillik, haset, saplantı, şirk,
küfür, kibir ve benzeri haller, aslında gerçeklikten uzak kalmaktır. Mesela ga�let; ilmin, aklın
ve kalbin sunduğu gerçekleri görmeden yaşama halidir. Önyargı, sadece kendi görüşünün
doğru olduğu tezinden yola çıkarak hakikatten
uzaklaşmaktır. Şirk, sonsuz manaların ifade
edildiği yaratılışı, masivaya atfederek hakikatleri perdelemektir.

Emin Osman Uygur

“Sen, Sen!..” diye hayaller kurdum yine,
Kıpırdanma oldu içte seyrine;
Liyakatsizliğe tosladım bu kez,
Yelken açamadım daha engine…
Ey Rab, Seninçün âh etmeyi öğret!..
Ne olur aşkınla bendeni mest et!..
Gözlerim hep Sen’de olsun bir ömür!..
Fakîri de maiyyetine bend et!..
Layık değilim bu dil yarasıyla,
Düşünce sisi, gönül karasıyla;
Her dem kapı aralığında gözüm,
Yüce Nebî Yakup (a.s.) hatırasıyla…
“Sen” deyince canlanıyor emeller,
Bir başka esmeye duruyor yeller;
Ne olur essin hep bu rîh-i sabâ,
Köpürüversin neş’eler ve zevkler!..

M. Fethullah Gülen

Kolejle metro durağı arasında, hemen kolejin
arka sokağında, her gün kurulan meşhur bir halk
pazarı vardı. Akla gelen her türlü ihtiyacın bulunabileceği, oldukça büyük ve kalabalık bir pazar… Bu
pazarda, yaz kış demeden, küçücük bir tezgâhta
“zavod çöreği” (fırın ekmeği) satarak geçimini sağlamaya çalışan, 80 yaşında bir teyze vardı. Bu teyze,
masum yüzlü ve çehresinden tebessüm hiç eksik olmayan Rus asıllı bir Müslüman hanımefendiydi.
Yaz aylarında şartlar pek zor olmadığından teyze
dikkatimi çekmemişti. Fakat bir kış günü üniversiteye giderken, çiseleyen yağmurun altında, kalın
kıyafetlere bürünmüş, ekmek satarken fark ettim
onu. Teyzenin bütün zorluklara rağmen kararlılığı
ve gayreti beni derinden etkilemişti.
Kar kış demeden onu çalışmaya sevk eden sebep
neydi acaba?
Çok merak etmiş fakat cesaretimi toparlayıp bir
türlü soramamış, üzüntülü bir halde yoluma devam
etmiştim. Onun bu hali gözümün önünden gitmiyor,
bir yandan da ona yardım eli nasıl uzatabilirim diye
yollar arıyordum.

Hasan Balcan