De Döschkassen

Al as lütten Jung heff ick mi frogt, worüm dat so veele ünnerscheedliche Sprooken op de Welt gifft. Een wurr doch ganz un gor langen. 

Wenn een ut Vietnam to’n Bispeel ’n Marokkaner dat Rezept för Swattsuuer verklorn will – an’t Telefoon – denn ward dat hokeli. 

6500 Sprooken gifft dat op de Eer. Un in meist jede Sprook gifft dat Fremdwöörd ut annere Sprooken. Wat ’n Kuddelmuddel, ne.

Un weil wi mit ’n Mund blots ’n bestimmte Antohl vun Laute moken künnt, gifft dat in veele Sprooken Wöörd, de sick genau so anheuert as Wöörd in annere Sprooken. Dor hebbt se denn overs mitünner ’n  ganz annere Bedüüdung.

To’n Bispeel dat Woord „Ne“ oder „Nä“, de Ton is desülbige. Dat Woord bedüüdt jedenfalls op Griechisch un Koreanisch „Jo“, op Türkisch „Wat“, op Russisch „Nied“ op Hochdüütsch is dat de Afkörtung för „Een“, so as in „hast mal ’ne Mark“, op Japanisch heet dat Wuddel (also Mohrrübe) un op Plattdüütsch heet dat „Nein“.

Un wenn man to ’n Swattfoot-Indioner „nä“ seggt, kriegt veellicht fuurts wat an de Ohrn, weil dat dor „dien Oma is doof“ heet. Dat weet ick overs ni so genau.

Tscha, ganz scheun fiegeliensch is dat. Worüm is dat blots so? In de Bibel steiht, dat de leeve Gott de Minschen all de Sprooken anhext hett, weil se in Babylon ’n Turm buun wulln, de bet in Himmel reckt.

Dösig, dat he Neil Armstong, Edwin Aldrin un Michael Collins ni behext hett, as se no’n Mond flogen sünd. Dat weer je veel höger as de dorste Turm ut de Bibel. Na jo, man mutt ni allns verstohn. Kann man je ook ni, weil dat so fürchterli veele Sprooken gifft. Dor bitt sick de Hund in Steert. 

Ick heff mol op’n Tombola bi uns in’t Dörp de hochdüütsche Spreekerin dorop opmarksom moken wullt, dat se to liesen snacken deh. Man kunn se gor ni richti heuern. Dor heff ick denn eenfach op Platt no ehr grölt: „Luuuder!“. Tweemol heff ick dat roopen, bet mi een anstött hett. He hett meent, dat ick to ehr leever op Hochdüütsch „Lauter“ anstatt „Luder“ seggen schull. Dor heff ick kort över nochdacht un denn heff ick leever erstmol de Klapp holn… 

In düssen Sinn

Jo, ich weet dat noch ganz genau, wo dat weer an den Dag in‘ Februar 2011. Mien Telefoon gung un mi wurr seggt, dat uns‘ Cherfredakteur, Herr Wagner, mol mit mi snacken wull.

Toerst heff ick dacht, ick harr wat verkehrt mokt. Weer overs allns on Ordnung.

He he to mi seggt: „Sie sprechen doch Plattdeutsch, richtig?“ Jo, heff ick seggt. Un denn hett he mi froogt, wat ick mi vörstelln kunn, över aktuelle Them‘ eenmol de Week ’n Kolumne op Platt to schrieven.

Dat kunn ick mi vörstelln. Överhaupt kann ick mi ’n Barg vörstelln, wenn ick erstmol anfang mi wat vörtostelln.

So schull ick mi ’n Titel för de Kolumne utdinken un losleggen.

Un an Friedag, den 4. März 2011, also güstern vör teihn Johr, stunn mien Kolumne as „De Döschkassen“ to’n ersten Mol in’t Blatt.

Mehr as 500 Geschichen heff ick siet den Dag al to Poppier bröcht, siet twee Johr snack ick den Döschkassen ook as Podcast in, dor segg ick denn „Podkassen“ to.

Un jümmers noch mokt mi dat düchti Spooß. Dat ick de Gelegenheit kreegen heff, mien kruuse Gedanken jede Week in de Welt to bringen, heff ick also uns‘ Zeidung to verdanken. Dat ick dat overs jümmers noch dörf, dat heff ick Jüm – de Leesers to verdanken. Un dorför much ick hüüt mol danke seggen.

Ick dank jüm för all de Anregungen, de ick vun Jüm kreegen heff – mennigmol weer dat blots een Woord, dat wat in mien Kopp ingang bröcht hett. Ick dank Jüm för all de Bestätigung overs ook för de Kritik, an de ick wussen bün.

Snackt mi gern wiederhen an, wenn wi uns irgendwo seht.

Natüürli dank ick ook all de Lüüd ut Politik, Wirtschop un so wieder hier bi uns in’t Land overs ook annerwegens op de Welt. All de dösigen Geschichen, de Jüm mi leevert hebbt, harr ick mi alleent gor ni utdinken kunnt. Ni toteltz gülld mien Dank ook all ut mien Famielje un mien Frünnen, de mi jümmers ünnerstütt hebbt. Un nu freu ick mi op all de Geschichen, de ick in Tokunft noch für Jüm schrieven un insnacken dörf.

Also nochmnol: Veel’n hartlichen Dank för allns un bet näste Week…  

In düssen Sinn

In Oogenblick snackt je veele in de Norichen, wat de Pandemie angeiht, vun dat "Licht an`t Enn vun den Tunnel". Angela Merkel süht in düssen Tunnel blots `n "lütted" Licht. Na jo, se is je ook ni mehr de Jüngste. Veellicht kann se eenfach ni mehr ganz so good kieken. Man weet dat ni.

Wat dat Kieken angeiht, heff ick overs noch `n annern op`n Kieker: Unsen Wirtschopsminister Peter Altmaier. De kann nömli sien Kalenner ni lesen. Op de "November- un Dezemberhölp" töövt veele Sülmsstännige un Ünnernehm‘, de wiederhen ni arbeiden dörft, nu in Februar jümmers noch.

Altmaier meent overs, wat dat mit düsse Hölp ganz wunnerbor klappt. Na jo, wat schall he ook seggen. Fehlers togeeven mokt je keen Spoß. Liekers will Peter nu overs noch mol `n Hölpspaket trechklabüstern.

Weil he mit sien Kalenner overs jümmers in Tüddel kümmt, will he düssed Paket keen Monotsnoom geeven. Dat schall "Überbrückungshilfe III" heeten.

Römische Tohln mokt sick je ook so scheun. Dat weer bi Hartz IV al so, wat je no`n annern Peter nöömt wurr.

Tscha. Man mutt sick je wunnern. Wi sünd nu in de tweete Welle, overs so richti funktschoneern deiht in Berlin ni so veel. Mit dat Bestelln vun de Impstoffe hett dat ni klappt, mit dat verdeeln vun de Sprütten klappt dat ni vernünfti. Siet 27. Dezember ward impt. Un nu, wo de Februar meist rüm is, hebbt bummeli 3,5 Perzent vun de Bevölkerung wat afkreegen, dorünner ook Lüüd, de noch gor nix hebben schulln. Wenn dat so weidergeiht, denn duuert dat noch tominst dree Johr, bet genog Lüüd impt sünd. Dat weet man overs blots, wenn man de Tohl op`n Taschenreekner sehn kann.

Wenn dat nu ni üm de Bunnesregeerung sünnern üm`n Dörpsfüüerwehr gung, denn weern de Blauröcke nu, bi den tweeten grooten Brand, jüst an överleggen, wat se sick ni veellicht mol `n Schlauch besorgen schulln. Un so is dat lütte Licht, dat Merkel süht, veellicht gor ni dat Licht an`t Enn vun Tunnel, sünnern jümmers noch dat, wat in den Ingang rinschient...

In düssen Sinn

Düütsche Sprook, swore Sprook, heet dat je. Dat güllt anschiend overs ook för Plattdüütsch.

Na jo, ick heff licht snacken, denn so lang as ick snacken kann, snack ick Platt. Hochdüütsch heff ick twor ook vun Anfang an kinnt. Liekers kunn ick dat as lütten Stackel gor ni begriepen, dat anner Lüüd ut uns‘ Gegend mi ni verstohn kunnen, wenn ick Platt mit ehr snackt heff.

Nu gifft je overs jümmers weller mol wülk, de blots Hochdüütsch künnt, overs Platt lehrn wüllt, weil se dat scheun finn`d. Ick finn dat ook scheun, wenn se dat scheun finn`d.

Liekers mutt ick mennigmol `n beten gluttern, wenn ick de Sprooklehrlinge snacken heuer.

Wenn Hochdüütsche nömli dorbi sünd Platt to lehrn, denn heuert sick dat je mitünner `n beten drullig an.

Wenn so een to`n Bispeel seggt: "Mok mol dat Finster to, dat treckt", denn seggt man as Plattüütschen: "Nä, dat treckt ni, dat tocht! Trecken is wat anners." Un wenn man to veel Toch kriegt, denn verköhlt man sick. Dat weet man. Mennig een Spitzfinnigen kümmt denn dorop, dat he vun Hamborg no Meldörp mit`n "Toch" fohrt is. Is he je overs ni. Mit de "Iesenbohn" is he fohrt.

Bilütten kümmt vun de Plattschöölers natüürli sowat as: "Och, nu hol mol op, mi jümmers to verbeetern. Dat mok ick ni hebben." "Is je good", seggt man denn, "ick will di ook ni jümmers verbetern, overs man seggt nu mol‚ dat ‚mach‘ ick ni hebben‘".

"Na good", seggt de Dorste denn, "ick will dat je ook lehrn, denn mach dor man mit wieder."

In Ordnung, overs ick "mach" dormit ni wieder. Wenn överhaupt, denn "mok" ick dormit wieder.

Anschien`d is dat würkli ni so eenfach. Alleent mit "mach" un "mok" un "tocht" un "treckt" kann man al düchti dör`neen komen.

Overs wenn Ju sülms to de heuert, de jüst Platt lehrt: Mokt dor bidde mit wieder, denn künnt wi op Plattdüütsch doröver snacken, wat dat mit de dorsten Wöörd op sick hett. An un för ick is dat nömli ganz eenfach: Wenn man dat ni hebben "mach", wat dat "tocht", mutt man sick mehr an-"trecken". Denn "mokt" een dat gor nix mehr ut...

In düssen sinn

„Nu sett di dohl, de Film fangt glieks an!“ Jo, ick sett mi gern mol obends mit mien Lüüd tosom, üm mi wat in Fernsehn antokieken. Mol ’n Film ut Amerika, overs an leevsten doch wat vun uns ut de Gegend, ut’n Noorn.

Wenn ick mi overs wat ankiek, dat in Sleswig-Hulsteen, Neddersachsen, Meck-Pomm oder Hamborg speelt, denn geiht mi regelmäßi de Hoot hoch. Annerletzt weer dor erst ’n Film, de op Norderney speelt hett, ’n Tatort weer dat. Un weller weer dat so: Keeneen vun de Schauspeelers, ni mol wenn se Lüüd dorstellt hebbt, de angevli op Norderney opwussen sünd, hett Platt snackt.

Se harrn ook keen „Norddeutschen Akzent. Gar nicht.

Sie hören sich mit ihrer Ausdrucksweise aus dem Deutsch-Leistungskurs einfach nicht nach nativen Mitbürgern aus dem Norden an. Und Plattdeutsch können sie überhaupt nicht“.

In Bayern snackt se Bayerisch in Schwaben Schwäbisch in Sachsen Sächsisch, blots bi uns geiht dat anschiend ni, dat de Lüüd in de Filme so snackt, as man dat hier so deiht. Dat muut je ni unbedigt Platt ween, over tominst kunnen se doch so’n beten Missingsch snacken, dat man annerwegens ook mol heuert, wo de Lüüd sick hier ünnerhölt. De Schauspeelers bruukt doch blots mol inkööpen gohn, üm sick antoheuern wo man sick hier utdrückt.

Bi Büttenwarder geiht dat je noch so eenigermoten. Un een vun de wenigen Hambörger, den man afnehmt, dat he würkli ut Hamborg kümmt, is Fahri Yardim, den sien Öllern ut de Türkei kümmt – den ut’n Til-Schweiger-Tatort meen ick.

Dösig, ne. Veellicht schulln uns‘ Schauspeelers mol no Bayern gohn, dormit se lehrt, wat Mundoart heet. Overs Büttenwarder op Bayerisch, dat weer ook nix.

Tscha, wohrschienli snackt bald so un so all blots noch Ingelsch. Frogt sick blots, wat för’n Ingelsch. Ingelsched Ingelsch mit’n Dialekt ut Oxford oder Liverpool oder veellicht amerikanisched Ingelsch mit’n Dialekt ut Texas oder Ohio.

Overs bet dat sowiet is, snack ick wiederhen so, as man hier even snacken deiht...

In düssen sinn

„Krrrrrrr...“ Oh, dat heuert sick ni good an. Veellicht harr ick dat al fröher marken kunnt. Overs as ut mien Computer blots noch düssed ungesunne Rappeln keem, wurr mi doch ’n beten dösig toweeg. Erstmol utmoken den Kassen. Is wohrschienli beter. Overs denn, as ick den Apparot weller hochfohrn wull, harr mien Reekner dor keen Lust mehr to.

De Fastpladde weer in Dutt. Ganz langsom wurr ut dat dösige Gefööhl richtige Panik. De Mehrsten vun all de Geschichen, de ick mi utdacht heff, all mien elektroonische Post un – oh nää – veele Fotos, ook ut de Tied, as de Kinner noch lütt weern, sünd op de dorste Fastpladde ween, de nu blots noch „krrrr“ mokt hett.

Jo, ick weet, man schall sien Daten je seekern. Overs wat is, wenn ook de Datenseekerung mitmol blots noch „krrr“ mokt?

Ick will nu ni ganz so deep in de Materie instiegen, mit de ick no dat Malleur to dohn harr, overs jüst dat is mi passeert. Allns, wat ick so fein in all de elektroonischen Ordners harr, weer wech. Erstmol.

Dat Mehrste heff ick to’n Glück overs op’t Letzt‘ doch noch retten kunnt. Dat is mi tehmli düüer to stohn kom‘, un wat mi dat an Nerven kost‘ hett, dor mach ick gor ni över nodinken. Nu löppt dat weller. Mit’n – angevli – betere Datenseekerung. Ick lot mi mol överraschen.

Bi’t Oprüüm full mi denn overs ’n knidderigen Zeddel in de Hand. Op den Zeddel stunn: „Melk, Botter, Schinken“ un „Schiethuuspoppier“.

Dat weer ’n oln Inkoopszeddel, bummeli teihn Johr old. Dor wurr mi wat klor: So’n Zeddel kann man den Strom ni afdreihn. De mokt ook ni „krrr“, sünnern blifft eenfach dor, bet man em wechsmitt. Un haut man in Steen, wat man sick marken will, so as de oln Ägüpters, denn kann man dat sogor no fiefduusend Johr noch lesen, wenn man denn so lang gesund blifft.

Nä, ick kom nun ni mit so‘n Snack, vun wegen, dat fröher allns beter weer. Wenn wi uns overs blots noch op de Elektroonik verloten doht, denn weet wi bald gor ni mehr, wat fröher mol ween is. Dorüm bün ick froh, dat düsse Geschicht op Poppier in de Zeidung steiht. Denn de mokt ni „krrrrr“...

In düssen Sinn

Tscha, nu sitt ick hier in mien Home-Office. Dat schall ick je ook. Wegen de Viren. „Viren“, dat heuert sick je al an, as so’n gefährliched Rieder-Volk vun fröher. De Mongolen ünner Dschingis Khan, de Hunnen ünner Attila un de Viren – wohrschienli ünner Karl Lauterbach – dat sünd allns Bagaluten vör de man sick vörsehn mutt.

Un de Viren wüllt se nu mit düssed Home-Office den Wind afdreihn. Home-Office, dat kümmt je ut‘ Ingelsche. Home heet „Tohuus“ oder ook „to Huus“, un Office, dat heet Büro. To-Huus-Büro also.

Dorbi dinkt man in de Regeerung je besünners an all de, de in düsse Büros an arbeiden sünd, wo hunnert Lüüd in een grooten Ruum sitten doht.

Nu weer ick je nieschierig. Ick heff mol keeken, wo veel Lüüd in Düütschland överhaupt in’t Büro arbeiden doht. Un dat sünd good twee Millioon Arbeidnehmers. Und durvun arbeidt 15 Perzent in Büros in de mehr as fief Lüüd sitt, also rund dreehunnertduusend vun 83 Millioon. De kunnen nu – theoretisch – mit ehr’n Computer över’t Internet vun to Huus ut arbeiden. Dat wüllt overs veele Arbeidgeevers ni, weil se ni wüllt, dat „sensible Daten“ bi Hein Mück in de Stuuv opwohrt ward.

Ganz henhaun ward dat also ni. Wat is overs mit de annern? Mit de fief Millioon to’n Bispeel, de in de Industrie arbeidt? De künnt ehr’n Werksdeel wiss ni mit no Huus nehm. Bi’t Personol in Supermart süht dat ni anners ut, un bi de Beschäftigten in de Krankenhüüs un in de Pleege.

Un wat is mit de, de den Müll afholt, de Zeidung‘ druckt, de Kraftwerke an’t loopen hölt un de, de all dat Eeten in all de Dosen steekt?

Tscha, dat is ni so eenfach, ne. Man kümmt je ook eher an den Zaubertrank ut Asterix un Obelix ran, as an de Impstoffe, vun de so veel snackt ward.

Un wat mokt wi eegentli, wenn noch mol so’n Virus kümmt? Ick weet dat ni. Ick weet ook ni, wat richti oder falsch is. Overs ick warr mi dor denn ook mien Gedanken över moken – in mien To-Huus-Büro, in dat ick je ook denn sitt, wenn de Regeerung uns ni jüst in’t Home-Office hebben will…

In düssen Sinn

Dithmarschen is mang Eider, Kanol un de Nordsee je ’n Insel, ne. Un dat ward wi in Tokunft noch veel düller marken.

De Spundwänne an 15 Fähr’n över’n Nord-Ostsee-Konol, de de Rampen hölt sünd je in Dutt.

Schwore Lastwogens un sowat dörft dor an un för sick al ni mehr röverfohrn.

Dat hebbt de Fohrers vun de sworen Fohrtüüch blots noch ni wusst. Dor stunnen nömli keen Schiller an de Fähr‘n. Un so’n Schild optostelln, dat is bannig fiegeliensch.

Worüm dat so is, dat hett ’n Mitarbeider vun’t WSA in‘t Fernsehn vertellt. Man dörft nömli ni eenfach so Verkehrsschiller an de Stroot stelln. Dor is de Kreis för tostänni.

Üm sülms Henwies-Schiller optostelln hett man overs erst de „erforderlichen Afsprooken oder Genehmigung‘ inholn musst“. Anners utdrückt: De Afsprooken hett man so dreepen musst, „dat keen Genehmigung‘ sünnern blots Afsprooken erforderli sünd“.

Dat hett de Mann in’t Fernsehn so’n beten krüptisch seggt. Un man kunn em ansehn, dat em dat keen grooten Spooß mokt hett, för de Kamera to stohn. Overs dat heuert nu mol to sein Beruf un dor mutt he even hendör.

Un dormit dörft dat WSA sick nu sülms Schiller moln oder drucken – wat je ook sien Tied bruukt. Jungedi. Dat niede Johr is noch gor ni richti ingang, dor dreiht de Bürokraten al weller so richti op.

Wenn man so veel Energie un Engaschemang in dat Repareern vun de Spundwänne steeken wurr as in dat inholn vun Afsprooken, dormit man keen Genehmigung to’n Schiller moln brukt, denn weer de Sook al vun Disch un de Verkehr kunn rull’n.

Dat ward overs noch Johrn duuern, bet de erste Bagger bi de Fähranleggers dat Rieten anfangt.

Un bet dorhen blievt wi op uns‘ Insel Dithmarschen even ünner uns.

Overs lot man. Bald dörft wi wohrschschienli so un so ni mehr wieder as 15 Kilometer vun’t Huus wech, un denn bruukt wi de Fähr’n ook ni mehr. Tscha, mennige Sooken regelt sick ganz vun alleent, wenn man blots Geduld hett...

 In düssen Sinn

Seggt mi mol: Hebbt Jüm dat annerletzt mitkreegen in all de Reeden an’t Volk, also an dat düütsche Volk?

Dor hebbt je ni blots Merkel un Steinmeier dat Woord ergreepen. Ook veele anner Lüüd ut de Politik, de noch wat warrn wüllt, harrn uns wat to seggen. Un dorbi is mi wat opfulln: De een seggt to uns nömli „wi Düütsche“, de anner „wi Düütschen“, mit ’n „N“ achter dat „Düütsche“. Un weil man bi uns in’t Land je jümmers so korrekt is un allns richti mokt, froog ick mi, wat man nu seggen schall, wenn man dat mit Blick op uns sülms richti un korrekt moken will. Besünners in de erste Person Plural natüürli.

Tscha. Dat Problem süht so ut, dat wi uns je an dat „Adjektiv“ un ni an dat „Nomen“ orienteert, ne. Sogor op Plattdüütsch. Dat is je bekannt.

Bi de Lüüd ut Pol‘n oder ut Ungarn to’n Bispeel is dat anners. Dor geiht dat no dat Substantiv vun ehr Land. Dor seggt man „wi Polen“ oder „wi Ungarn“. Dat is eenfach to beholn un heuert sick ganz in Ordnung an. Un dat kunnen wi ook hebben. Overs denn mussen wi vun uns as „wi Bunnesrepublikaner“ oder ook as „wi Düütschlänner“ snacken. Wenn ick overs an Düütschlänner dink, denn krieg ick Hunger un veele anner Lüüd wohrschienli jüst so, wenn se denn Fleesch eeten möögt. Adjektive, dat weet man je ook, sünd Eegenschops-Wöörd. Uns Eegenschop is also, dat wi düütsch sünd. Dorblang kann man denn ook noch groot, dumm, lütt, dick, dumm oder lusti ween. So kann man to’n Bispeel dumm, dick, groot, lusti un düütsch ween. Alls mitmol.

Un dorüm snackt wi vun uns as „wi Düütsche“. Oder doch as „wi Düütschen“? Jo, wat denn nu?

Wi weet genau, dat wi to weni Impstoff hebbt, overs wo wi uns nööm schüllt, dat weet wi ni.

De Duden weet dat overs: De seggt nömli, dat beides richti is. Dor steiht – op Hochdüütsch – dat „wir Deutsche“ mehr Gewicht hett, dat man overs ook „wir Deutschen“ seggen kann. Aha. Ook wenn dat figeliensch is, kann man dat also moken, as man will. Dat is doch mol beruhigend. Un in dat Weeten wünsch ick uns Plattdüütschen nu ’n goodet niedet Johr...

In düssen Sinn