Met hardstyle-dj Sefa Vlaarkamp (26) die de weg naar de kerk vond. Ruim een jaar geleden was Sefa al eens te gast bij Dick en Daniël. Toen leefde hij nog van weekend naar weekend, met optredens voor tienduizenden op festivals als Defqon.1. Hij had echter het geloof ontdekt. De God die onvoorwaardelijk vergeeft liet hem niet los. Sindsdien heeft hij er een hele geloofsreis op zitten. Met Pasen deed Sefa belijdenis en werd hij in Katwijk gedoopt door ds. Gerard van Zanden. Zijn dooptekst kwam uit Efeze 5: 'U was voorheen duisternis, maar nu bent u licht in de Heere.'
Zijn geloof doet hem intussen worstelen met tal van keuzes. Kan hij de hardstyle-wereld combineren met zijn leven met God? Sefa krijgt kritiek van twee kanten: de een medegelovige vindt dat hij moet stoppen, de ander vindt dat hij juist in de hardstyle-wereld moet blijven om daar te getuigen. Het aantal optredens bracht hij terug, van zo'n zestig in 2024 naar twintig in 2025, tot hij sinds september vorig jaar geen draaitafel meer aanraakte. Dat is ook een rouwproces, bekent hij: afstand nemen van een leven dat hem sinds zijn negende jaar vertrouwd was.  
Dit jaar zou hij toch, na lang aarzelen, op hardstyle-festival Defqon.1 staan. Voor de duizenden bezoekers wilde hij in hun muziektaal iets laten zien van zijn eigen geloofsweg. Maanden werkte hij eraan, maar door de hittegolf werd het festival afgelast. Wat toen gebeurde, was heel gek: een paar jaar terug zou hij zielig in een hoekje gaan zitten, nu voelde Sefa opluchting. Hij ziet er de geestelijke betekenis wel van in. In september staat Sefa in de Jaarbeurs. Dan wil hij met duizenden mensen tegelijk oude psalmen en gezangen gaan zingen.

Aflevering #193 Dick en Daniël: Wat heeft hardstyle-dj Sefa in de refobubbel te zoeken? https://open.spotify.com/episode/0iohj2LehAhyvb19JlBR77?si=UdvxLLkIRy-lmt2bXqXz1Q

✏️Interview Nederlands Dagblad (Houvast)
https://www.nd.nl/geloof/geloof/1228515/dj-sefa-vindt-de-psalmen-in-de-berijming-van-1773-geweldig-de

📺 Optredens van Sefa op Defqon.1 https://youtu.be/5mEWXmS3cnM (2022) en https://youtu.be/TR7mmkZuIuk?si=iwIOGBISsR3uWVDn (2024)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met socioloog en oud-RD-hoofdredacteur Chris Janse en HHK-dominee Johan van Vugt.
Er is nog één traditioneel protestants kerkgenootschap dat groeit: de Hersteld Hervormde Kerk. Meer dan 600 leden kwamen erbij vorig jaar, een groei die met name komt door overstappers uit andere protestantse kerkgenootschappen. De grootste groep komt over uit de Gereformeerde Gemeenten, zegt Chris. ‘Kerkelijke overgangen gaan meestal van rechts naar links, van zwaar naar minder zwaar.’
Maar is dat de hele verklaring? Johan vindt het te makkelijk om de reden van overstappen te reduceren tot lange broeken en verboden televisies. In zijn vroegere gemeente Kruiningen hoorde vooral verhalen over geestelijke nood: mensen die jarenlang dachten dat het heil niet voor hen was, en huilend aan tafel zaten toen ze voor het eerst hoorden dat het ook voor hen kon. Chris erkent die nood, maar ziet ook een keerzijde: is een toename van avondmaalsgangers een goede ontwikkeling of wijst dat juist op oppervlakkigheid? ‘Als je historisch kijkt, zijn kerken met een hoge avondmaalsdeelname er niet rechtzinniger op geworden.’
Ondertussen verandert de toestroom ook de HHK zelf. Inmiddels heeft bijna de helft van de predikanten geen hervormde achtergrond meer. Johan blijft erbij dat de kerk hervormd wíl zijn – een gezindheid van saamhorigheid en ruimte binnen brede marges – maar ziet ook hoe in sommige gemeenten het zangtempo, de kledingstijl en het verenigingsleven langzaam verschuiven richting de cultuur die nieuwkomers meebrengen.
Tot slot blikken Chris en Johan vooruit. Nu de Christelijke Gereformeerde Kerken uiteenvallen, vraagt Johan zich hardop af of afgescheiden kerken niet gewoon moeten terugkeren naar de 'moederkerk'. Chris ziet vooral veel praktische hobbels.

#85 - Waarom de GerGem nooit de reformatorische zuil zullen opgeven
https://open.spotify.com/episode/7i3doTyPUJk4LPus70kSYk?si=99tLKFzxQpCt8U5hRBee2g (met Chris Janse)

#156 Waarom de hersteld-hervormden zo aantrekkelijk zijn voor refo’s
https://open.spotify.com/episode/0QzyFe6nzV6K92VTj9cZui?si=ahgdthJwTfCmUWFXPrJOHg (met Wim van Vlastuin)
Interview wijlen dominee Aart Moerkerken:
https://www.nd.nl/geloof/protestant/1151458/dominee-aart-moerkerken-stempelde-de-gereformeerde-gemeenten-ik

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met columnist Annemarie van Heijningen (Nederlands Dagblad) en emeritus hoogleraar Erik de Boer (Theologische Universiteit Utrecht). Inmiddels heeft drie op de tien Nederlanders een tattoo, en ook in de kerk duiken ze steeds vaker op. Daniël heeft zelf een klein kruisje op zijn pols, Dick voelt vooral aarzeling – hij vindt het zelfs een beetje ordinair. Maar wat zegt het christelijk geloof er eigenlijk over?

Erik liet pas op latere leeftijd een Coventry-kruis van drie spijkers tatoeëren, met de initialen van hem en zijn vrouw eronder: samen aan de voet van het kruis. Voor hem is het verbod in Leviticus 19 minder hard dan het lijkt – in de Griekse vertaling staat er 'geprikte letters', precies wat Paulus bedoelt als hij schrijft dat hij 'de stigmata van Christus' in zijn lichaam draagt. Dick zet de klassieke bezwaren op een rij: van kerkvader Basilius tot het merkteken van het beest en het lichaam als tempel van de Heilige Geest. Annemarie vertelt over haar zoon, die zijn hele arm vol liet zetten.

Het gesprek gaat over toewijding: aan wie verbind je je met wat je in je huid laat etsen? Over rouwtattoos, over hoe je als ouder het gesprek aangaat, en over de overgrootvader die zich ná zijn bekering zó schaamde voor 'geloof, hoop en liefde' op zijn arm dat hij voortaan lange mouwen droeg. En geen zorgen: dit is geen oproep om naar de tattooshop te rennen.

Essay van Daniël over zijn tatoeage: https://www.nd.nl/opinie/opinie/551112/essay-ik-heb-een-tattoo-laten-zetten

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kees van Ekris (54) is sinds een jaar scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Dick noemde zijn functie ooit een 'hondenbaan' – en het eerste jaar van Kees maakte dat niet makkelijker. Hij kreeg heftige kritiek over het spreken (of het niet-spreken) van de kerk over Israël en Gaza. Daar bovenop kwam een bestuurscrisis bij de dienstenorganisatie na ND-onderzoek. En dan wil Kees nog hard gaan nadenken over hoe de kerk publiek moet spreken. Kees groeide op in Veenendaal, 'een echte reformatorische jongen', en raakte als student bestuurskunde in Enschede bijna zijn geloof kwijt – tot hij ontdekte dat de taal van het geloof iets toevoegt aan een leven dat je anders niet begrijpt.

Hij ruilde een mogelijke diplomatencarrière in voor de theologie. Over Israël en Gaza krijgt hij van twee kanten kritiek. Kees legt uit waarom hij weigert simpelweg partij te kiezen. 'Laten we in de kerk allereerst maar eens huilen', schreef hij. Dat is riskante taal, geeft hij toe, maar wel de eerlijkste reactie op wat hij in Israël én onder Palestijnse christenen zag. Hij nodigt Joodse en Palestijnse trainers uit om PKN-leden te leren omgaan met hun verschillen.

Voor Kees is de kerk een gemeenschap waar mensen samenkomen die elkaar nooit hadden uitgekozen, tegen het populistische verlangen naar eenduidigheid in. Zeker zo'n plurale kerk maakt onomwonden naar buiten treden ingewikkeld. Toch zijn er aan die veelkleurigheid ook grenzen. Politiek verschillend denken over migratie mag, zegt Kees, maar 'met fakkels staan voor huizen waar mensen onderdak vinden, dat is onacceptabel.'

Luister ook eens naar deze afleveringen:
- Widya zoekt God - Je thuis voelen in een kerk zonder red flags. Widya in gesprek met Kees van Ekris: https://open.spotify.com/episode/5V8wa3T0LGDMGIQueH1LnI?si=oXBuRl8TQqmuz-VGTeFgNg
- Dick en Daniël geloven het wel - Was de scheuring in de CGK te vroeg? Twee dominees uit het kamp 'Hoogeveen' https://open.spotify.com/episode/7HfrckqvZRsulqM6KdkbZo?si=G5hiK8XUTGyxG44VE_Vd2A

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met ds. Han Schenau (Goes) en ds. Jurrian Oosterbroek (Hoogeveen). De twee dominees zijn lid van het comité dat een nieuwe synode van de zwaar gehavende Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) voorbereidt. Die vergadering moet in september in Hoogeveen plaatsvinden. De Christelijke Gereformeerde Kerken scheuren – over de vrouw in het ambt, over homoseksuele relaties, en dieper nog: over het gezag van de Bijbel en de vraag of je je als plaatselijke kerk moet binden aan landelijke synodebesluiten. Na een kort geding adviseerde de rechter de CGK vorig jaar alsnog een nieuwe synode te beleggen. Die komt er nu. Tegelijk vormt een deel van de Christelijke Gereformeerde Kerken zich opnieuw. Zo staat 'Hoogeveen' tegenover 'Rijnsburg'. Dick en Daniël praten in deze aflevering met de Hoogeveense kant, die naar eigen zeggen 'gewoon christelijk-gereformeerd' wil blijven. Han Schenau, oud-synodevoorzitter, wil niet spreken van 'kampen' – daarvoor zit het verdriet te diep. In dat andere kamp zitten broeders met wie hij veertig jaar optrok. Hij vindt het uiteengaan zoals het nu gaat te vroeg: er is volgens hem nog onvoldoende echt inhoudelijk doorgepraat.  Jurrian Oosterbroek zit als predikant van de 'roepende kerk' in Hoogeveen in een ongemakkelijke spagaat: uitgerekend zíjn kerk nam onlangs een principebesluit om de vrouw in het ambt toe te laten. 'Zie je wel', zeggen de bezwaarden. Terwijl de synodebesluiten die de vrouw in het ambt afwijzen ook voor 'Hoogeveen' nog steeds geldig zijn. Er klinkt ook hoop in deze podcastaflevering. Wellicht vindt deze synode wél een weg vooruit. Han Schenau durft zelfs de ontbinding van zijn kerkverband onder ogen te zien als dat Gods koninkrijk meer dient: 'De Heere is niet van de Christelijke Gereformeerde Kerken afhankelijk.' Dit is lang niet de eerste keer dat Dick en Daniël over de Christelijke Gereformeerde Kerken praten. Dit zijn vorige afleveringen: #54 Gaan de Christelijke Gereformeerde Kerken uit elkaar vallen? https://open.spotify.com/episode/3rcSN0yy8MO30k8TiuKHK4?si=AymTAR-dT9WP20Muoc1gjg #160 Waarom de kans groot is dat de Christelijke Gereformeerde Kerken gaan scheuren https://open.spotify.com/episode/4dhqCkO490VrZ5ZBDPo77g?si=L8I4N9YsQXaFBY2TqtsZqA #174 Wat vrouwen zelf eigenlijk vinden van de vrouwendiscussie in de Christelijke Gereformeerde Kerken https://open.spotify.com/episode/4tEZDycqAU6Ly3FK8aSc9x?si=JFaqIJQnSTacRkMYxso9Qw #187 Gaat deze oplossing de Christelijke Gereformeerde Kerken redden? https://open.spotify.com/episode/7gbaZCOkV3zmi7m9SLPUN0?si=-xbAHC53Szm3bompjijaKg #208 De Christelijke Gereformeerde Kerken storten in. Hoe moet het verder? https://open.spotify.com/episode/3sO3yjK78loEWCnsxz836I?si=Z1AZOcGhTZ-UivprLh6hLw #226 Het is zover: de Christelijke Gereformeerde Kerken zijn gescheurd. Wat betekent dit voor gewone kerkleden? https://open.spotify.com/episode/6iX3ar0oV6kwRtVhNgYTqw?si=o3u8jtg4SfihXU5zPTbT9Q #231 Waarom stappen lokale Christelijke Gereformeerde Kerken naar de rechter? Kan dat niet anders? https://open.spotify.com/episode/64JamQAU0O4iEnKNacrWJG?si=lG6eCOHtTEe-P0s47-kacQ

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ben je vóór of tégen Israël? Het debat lijkt maar twee smaken te kennen. Terwijl er in de kerk vanouds veel verbondenheid met Israël wordt gevoeld, maar je van het leed van de Palestijnen ook niet kunt wegkijken. Toch blijken ook kerkgangers dat gesprek onderling bijna niet meer te kunnen voeren. Waarom lukt dat juist rond Israël zo slecht? En is er een weg uit die impasse?
Daarover praten Dick en Daniël met dominee Lourens Geuze. Hij werkte tien jaar in de regio: bij een Messiasbelijdende gemeente in Haifa, als docent onder Palestijnse jongeren op de Westbank, en later in de christelijke gemeenschap in Nazareth, waar zijn dochter werd geboren. Zijn zoon vernoemde hij naar zijn beste Joodse vriend. Vlak vóór 7 oktober 2023 keerde hij terug naar Nederland. Hij ziet hoe die dag een wissel heeft getrokken in de kerken: predikanten gaan met knikkende knieën de preekstoel op, gemeenteleden weten niet meer goed hoe te bidden.
In zijn boek Weg van Hoop schetst Laurens vijf christelijke visies op Israël – van vervangingsleer tot de bedelingenleer van de Left Behind-boeken. Lourens stelt een zesde visie voor: de verbindingenleer. Geen keihard pro-Israël of glashard pro-Palestijns, maar verbondenheid mét bewogenheid, voor Joden én Palestijnen. Bewust gebruikt hij het woord 'genocide' niet, omdat mensen dan stoppen met luisteren. Hij vertelt over vriendschappen die het conflict hem heeft gekost, over de IDF-soldaten én de Gazanen die hij persoonlijk kent, en over het stille midden – de zo'n 70 procent van de kerk die zoekende is. Want, zo betoogt hij: juist als buitenstaander kun je soms bruggenbouwer zijn waar lokale mensen dat niet kunnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met Jan Poortman (82) en Joram Kaat, voor de tiende keer presentator van de EO Jongerendag. Die bestaat vijftig jaar – en zaterdag stromen er weer 15.000 tieners Ahoy in Rotterdam binnen. Voor hele generaties christenen een onvergetelijke ervaring. Maar voor Jan Poortman betekende het feest ook een ander verhaal. 

Het zijn de jaren tachtig. Jan is lid van de Gereformeerde Gemeenten, maar zit ook in het bestuur van de EO. In 1986 staat hij drie minuten op het podium: geschminkt, 15.000 paar ogen op zich gericht. God zorgt als een vader voor je, is zijn boodschap aan de jongeren voor hem. Dat zijn gevaarlijke, misleidende woorden volgens zijn eigen kerkverband. Hij moet ze herroepen in het landelijke kerkblad. Dat weigert Jan. Met zijn gezin moet hij noodgedwongen vertrekken uit zijn kerk. Vriendschappen worden beëindigd. En zijn vrouw staat alleen op het schoolplein. 

Joram Kaat luistert verbijsterd naar Jans verhaal. Voor hem is de EO Jongerendag juist een dag van samen je geloof vieren. Hij presenteert de dag voor de tiende keer. Thema dit jaar: Fearless Generation – over angst, onzekerheid en God die groter is. 

Dick en Daniël bespreken ook de toekomst van de Jongerendag. Een kaartje kost slechts 20 euro – terwijl een festival tegenwoordig moeilijk onder de honderd euro blijft. Dat lukt alleen dankzij donaties van oud-bezoekers die willen dat hun kinderen hetzelfde kunnen meemaken als zij. En Jan? Die is er - ondanks zijn 82 jaar - zaterdag gewoon weer bij.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met Vaticaan-watcher en theoloog Hendro Munsterman (even over uit Rome) en Joan Lindhout, die als hervormde jongen toetrad tot de Rooms-Katholieke Kerk.

Officieel zijn er 3,5 miljoen katholieken in Nederland, maar schijn bedriegt. Op zondag bezoeken maar zo'n 90.000 mensen een katholieke misviering. Gebouwen sluiten, parochies fuseren en elk jaar verliest de kerk meer dan 60.000 mensen. Maar er zijn ook lichtpuntjes: migrantengemeenschappen groeien hard, en onder jongeren is een voorzichtige opleving zichtbaar. 600 mensen vonden vorig jaar de weg naar de Rooms-Katholieke Kerk, veel meer dan in de jaren daarvoor.
Een van deze bekeerlingen is Joan Lindhout. Hij groeide op in een orthodox-protestants milieu en was ouderling in een gereformeerdebondsgemeente. Katholiek worden was ondenkbaar. Tot die ene lezing die hij bezocht. Hij sloot zich aan bij de behoudende Pius-broederschap, die vasthoudt aan de mis in het Latijn. Die keuze is niet zonder risico: mogelijk komen de priesters van de broederschap vanaf 1 juli buiten de kerk te staan. Hoe is het als nieuwe katholiek om bij zo'n club te zitten? 
Hendro schetst de bewogen geschiedenis van de Nederlandse katholieken en ziet lichtpuntjes in nieuwe missionaire initiatieven. Zijn advies: katholieken moeten leren open over hun geloof te praten. Zie voor meer informatie over Joans boek Dat Nooit: joanlindhout.com

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met oud-partijleider van de Partij voor de Dieren en theoloog Marianne Thieme en dominee Tim Vreugdenhil. Christenen eten gewoon alles. Ze kennen geen spijswetten of lijstjes met verboden voedsel. Maar betekent dat ook dat eten een neutraal onderwerp is? Heeft de Bijbel christenen dan niks te zeggen over wat er op hun bord ligt?
Oud-politica Marianne Thieme werd vegetariër in haar studententijd, mede door wat ze zag in de bio-industrie rondom Ede waar ze opgroeide. Sinds 2015 is ze vegan. Tijdens haar theologiestudie, opgepakt ná haar afscheid van de Tweede Kamer, ontdekte ze: de Bijbel spreekt veel uitgebreider over voedsel, land en dieren dan de gemiddelde kerkganger denkt. Het Oude Testament is niet afgeschaft – maar biedt juist een alternatief voor ons kapitalistische systeem dat dieren én boeren uitknijpt. Ze vindt het pijnlijk dat de Biblebelt bekendstaat als bolwerk van de bio-industrie – terwijl mensen er de Bijbel serieus zeggen te nemen. In de Kamer had ze daar veel discussies over met haar SGP-collega’s. 
De Amsterdamse stadsdominee Tim Vreugdenhil schreef eerder dat elke maaltijd eigenlijk een sacrament is. Tim werd via zijn dochter parttime vegetariër. Voor veel gelovigen is voedsel een neutraal onderwerp, terwijl je best meer zou mogen beseffen dat voor iedere maaltijd iets gestorven is. Het is een vorm van gebrokenheid. 
Dick en Daniël praten met Tim en Marianne ook over supermarktprijzen, leren koken en samen eten. Én over bidden voor je maaltijd. Waarom is dat belangrijk? En hoe doe je dat als er niet-gelovige gasten aan tafel zitten? Het blijkt dat stilte voor de maaltijd ook mensen die niet in God geloven veel kan brengen. En ze bespreken wat het betekent dat het avondmaal - het centrale ritueel van het christendom - óók over eten gaat. Is dat eigenlijk geen vreemd ritueel om te doen zonder een echte maaltijd daaromheen?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met historicus John Exalto (Rijksuniversiteit Groningen) en Frans van Hartingsveldt, bestuurder aan het Fruytier College in Apeldoorn. Zo'n 25.000 kinderen zitten in Nederland op reformatorische middelbare scholen. Dick en Daniël gooien het er maar meteen in: zij zaten zelf ook op een refoschool. Frans was zelfs de leraar Latijn van Dick. 'Ik kan alle rijtjes nog dromen.' Waarom zou je kiezen voor een reformatorische school? Frans legt uit dat die een sterk eigen profiel heeft: de noodzaak van wedergeboorte en bekering staat centraal. John vult aan: op gereformeerde scholen leren kinderen dat ze gered zijn, op reformatorische scholen dat ze nog gered moeten wórden. Maar refoscholen begonnen óók als reactie. Op de ontkerstening van het protestants-christelijk onderwijs in de jaren zestig, op nihilisme en autonomie als nieuwe religie. John schetst hoe de 'SGP-sleutel' van Piet Kuyt en de Mammoetwet van 1968 de weg vrijmaakten voor scholen als de Driestar, het Van Lodenstein en de Wartburg. Wat dat heeft opgeleverd? Veel emancipatie. Kinderen uit kleine, bevindelijke gemeenschappen gingen voor het eerst naar grotere steden, en gingen vervolgens doorstuderen. Ook meisjes. Al is er ook de anekdote van de decaan die aan elk meisje vroeg: 'Is de Pabo niet iets voor jou?' Want daar had je later als moeder ook nog iets aan. En dan zijn er de uiterlijke kenmerken: de rok voor de meisjes, de psalmen, de Statenvertaling. Zijn die wezenlijk voor het reformatorisch onderwijs? Frans vindt van niet, John zet ze in historisch perspectief. En hoe zit het met de veiligheid van kinderen die anders geaard zijn? Het bijzonder onderwijs ligt onder een vergrootglas. Hoe lang zal Nederland nog refo-scholen kunnen tolereren? Of zie je dan niet wat ze te bieden hebben?

See omnystudio.com/listener for privacy information.