Faggudu e ɓamtaare Afrik

Hannde e nder taskaram men Faggudu e Ɓamtaare Afrik, en njeewtan e dow ndee hawriinde ɗiɗiɓere « FII Sénégal » waɗunde ñande jeeɗiɗi e ñande jeetati nduu lewru sappoɓoru e ndee hitaande 2025 to Diamnadio. Faandaare ngal kawrital balɗe ɗiɗi ko rokkude hoolaare gollirɗe e leyɗe adunaaru yalla ana ngaɗa jawdi mum en e ɓamtaare Sénégal. Ko ɓuri yimɓe ujinaaji tato ummoriiɓe e leyɗe 70 adunaaru nduu tawtoraade jonnde ndee. Laamu Sénégal ina jogii ɗaminaare ko ɓuri eɓɓooje ujenere e teemede ɗiɗi(1200) keɓa mballiigu. Ngal kawrital waɗi ko e sahaa mo faggudu Sénégal jogii tiiɗallaaji kaɓɓodiiɗi e keɓe jawdi. Kono ardiiɓe leydi ndii ina njogii hoolaare wonnde oo forum wallan ɓamtaare faggudu leydi ndii.

Hannde en njewtan  ko tawaa laamu Senegal ɓamii annuye  ñamlaade  e juuɗe ɓiɓɓe leydi ndii. Wonuɓe e nder leydi ndii e wonuɓe caggal mayri. E tawtude gollirɗe e ley Senegal. Yelaa ardiiɓe leydi ndi yo heɓude ko foti miliyaruuji 300 kaalisi cfa. Ndi waɗee e jannde, cellal, ndema, kuran ekn. Ndee ñamaande, nde ɓiɓɓe leydi ndi e gollirɗe ñamlotoo laamu yo ko yoɓete. Hitaande fuu dañan ko laamu hokki. Hoɗum woni nafoore majjum? E haoɗum woni caɗeele ɗe ? E yewtere nde mi jaɓɓiki Mamadou El Hadj Ly keertaniiɗo keɓe jawdi ɗoo Sénégal.
Nii woni yewtere nde bisimilla moon.

Hannde e nder taskarama Faggudu e Ɓamtaare Afrik e hono no min ngaadori waɗde e alkamiisa cakkitiiɗo e kala lewru, min ndokkat rewɓe ɓee konngol. Hannde eɗen njaɓɓii Fatoumata Dicko, dilloowo e peewnugol paɗe. Fatoumata Dicko, ko keɓɗo heblo e fannu humpito duɗal jaaɓi-haaɗtirdi Kofi Annan e nder Guinée . Kono waɗii jooni duuɓi ko o suɓii ngal gollal. Omo tawee e nder komin Lambanyi e nder Conakry, laamorde Guinee. Ma o artan en e no gollal makko ngal yahrata.

Tedduɓe heɗiiɓe Rfi fulfulde, on calminaama. Bisimilla mon e yeewtere faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde yeewtere men faati ko e alhaali teskinɗo e nder doŋre Afrik . Yeeyooɓe walla yoga e yimɓe salatooɓe kalisaaji nayeeji walla buuɗi ɗi binndi mum en ina momtii. BCEAO, suudu mooftirdu kaalis leyɗeele Afrik hirnaange, ɓayyiniino talkuru e nder hitaande 2022, ngam anndide wonnde sariya haɗii salaade ɗiin kalisaaji so tawi ko e nder leyɗeele tawaaɗe UEMOA ngonɗaa. Ɗum ko e leyɗeele hono Togo, Benin, Burkina Faso, Koddiwar, Guinnee-Bissau, Mali, Niger walla Senegal. Koɗo men e ndee yeewtere ko Mme Tall, Aminata Baldé, senegalnaajo keertoriiɗo faggudu. Maa en keɗo Jaŋtooore nultondiraaɗo amen to Abidjan yowitiinde e yoga e yimɓe salatooɓe kadi yoga e ɓeen saliiɓe heɓɓaade sifa ɗii kalisiiji.

Tedduuɓe heɗiiɓe rfi fulfulde, on calminaama. Bisimilla mon e taskaram Faggudu e Ɓamtaare Afrik. Ummaade 29 lewru 8ɓuru haa ñannde 5 lewru 9ɓuru hitaande 2025, jonnde yowitiinde e alhaali ndema faade e leyɗeele Afrik yuɓɓinaama ɗoo e Dakar. Ko ɓuri yimɓe teemede njeegomo ujunere, gila e pelle ɗe ngona laamuyaŋkooje, gollanooɓe koye mum en, ummoriiɓe e nder leyɗe capanɗe jeetati ceertuɗe, ngarii ngam haalde peeje e waylo-waylooji kaanɗi waɗeede. Ko ndee jonnde woni go’oɓiire. Ardiiɓe ɓee njofiima geɗe keñoraaɗe kaanɗe waɗeede ngam addude waylo-waylooji e fannu ndema, mbele Afrik ina heɓa nguura timmuka, kono kadi wattude fanno, keɓirɗe golle sukaaɓe. E nder yeewtere hannde ndee ko faati e alhaali ndema, njaɓɓiɗen ko Abdoul Amadou Ba, demoowo, tawateeɗo to ɗaharatou, e nder falnde Bakel, diiwaan Tambacounda. E nder yeewtere ndee kadi maa en keɗo yimɓe ɗiɗo tawanooɓe e ndee jonnde tawi ko dillooɓe e fannu oo.

Tedduɓe heɗiiɓe RFI FULFULDE onon e jam. Oon calminaama, on njettaama e heɗagol mon lobbol ndee yewtere faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde en njeewtan e dow rafi kaalisi ko taykaa e ley leydi Guinée gilla jonte kuurɗe. Oo alhaali no waddi tiiɗallaaji mawɗi e banngal keɓe jawdi. E yewtere ndee en njaɓɓoto Safayou Diallo, oo ɓii Guinée keertaniiɗo keɓe jawdi. En keɗoto duu yoga e ɓiɓɓe leydi ndii heɓuɓe tiiɗalla e bannge keɓal kaalisi mum en. Nii woni yewtere ndee...bisimilla moon !

Wano  woowiri nii alkamisaare sakkitiinde  lewru kala miɗen ndokka konngol rewɓe dillooɓe e baŋŋe faggudu, yilta giiɗe amen e maɓɓe. Rewɓe gollooɓe walla jogiiɓe gollirɗewalla wallooɓe woɓɓe  heɓa golle faa mbaawa ɓamtaade. Hannde en njaɓɓoto Awa Jallo, jeyaaɗo Welingara, Senegaal. Debbo jogiiɗo suudu moorirdu e jannginirdu moorɗi. Caggal ɗum, en keɗoto  yewtere nde Ummu Bah gollidiiɗo amin waɗidi e koɗo mum Fatumata Bah ño'oowo, gimɗoowo e ɗemngal fulfulde jeyaaɗo Labe e nder Gine.

Tedduɓe heɗiiɓe rfi fulfulde, onoon e jam. Oon calminaama, oon njettaama kala ɗo mbaawuɗon taweede e heɗaade e oo wakkati, ndee yewtere, Faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde en njokkitoto yewtere men e dow ñamaale leyɗe men Afrik. Yontere ƴaɓɓiinde ndee, en kaali ko woni ɗee ñamaale, nafoore e torraaji gonɗi heen. Hannde, en njewtan ko saabi ɗee leyɗe Afrik yogaaje ana ɓama ñamaale, ɗe mbaawat yoɓude?

Laawi heɗi ngoni ɓamaaɗi e hawriinde Lomé faa ɗee ñamaale naftoree e dow hoolaare. En njaɓɓoto Mamadou Ndiaye, jaayndeyanke keertaniiɗo faggudu. Nii woni yewtere nde, bisimilla moon!!!!

Tedduɓe heɗiiɓe rfi fulfulde, onoon e jam. Oon calminaama, oon njettaama kala ɗo mbaawuɗon taweede e heɗaade e oo wakkati, ndee yewtere, Faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde en njewtan e dow ñamaale leyɗe men Afrik. Ko taykaa hitaande fuu ɗee ñamaale ana ɓeydoo. Ɗum ɓuri jaati 60 e ley teemedere fuu, keɓe jawdi leyɗe ɗee. Ɗee ñamaale njottiki jaati faa won leyɗe, han kasen, ɗe mbaawa yoɓude, ko ɗe ndewete ko. Lamnduli keewɗi ngoodi : ko saaboto ɗee ñamaale? Tammo so ɗe ɓamaama, eɗe ngaɗe ɗo haani?

Ko woni heen darnde ardiiɓe leyɗe? En njewtan e majjum e ley jewte ɗiɗi. Koɗo men yo Mamadou Ndiaye, oo jaayndeyanke keertaniiɗo keɓe jawdi. E hello aranndeewo yewtere hannde mo yewtan en ko woni ɗee ñamaale, nafoore e torraaji gonɗi heen. Nii woni yewtere nde, bisimilla moon !

Tedduɓe heɗiiɓe rfi fulfulde, onon e jam. On calminaama, on njettaama kala ɗo mbaawuɗon taweede e heɗaade e oo wakati ndee yewtere, Faggudu e Ɓamtaare Afrik. Hannde en njewtan e ko faati e tiiɗallaaji ɗi mbayliigu weeyo ngoo waawi yontinde faggudu/keɓe jawdi men. Eɗen taykii e nguu mbayliigu weeyo, e sahaa ilam heewan ko bonni. E sahaaji goɗɗi kadi, yooro kadi ina heewa ko bonnata. Remooɓe, aynaaɓe (marooɓe dabaaji) e kala ana heɓa torraa e ɗii alhaaliiji. E yeewtere ndee, en keɗoto yoga e seediiɓe ɗii bonanndaaji. 

Njaɓɓoɗen doktoor Ahmadou ganndiraaɗo Am Mobbo Waigalo. Ko o keertaniiɗo keɓe awdi, jannginoowo to duɗal toowngal Segou.