Faggudu e ɓamtaare Afrik

Tedduɓe heɗiiɓe rfi fulfulde, onoon e jam. Oon calminaama, oon njettaama kala ɗo
mbaawuɗon taweede e heɗaade e oo wakkati, ndee yewtere, Faggudu e ɓamtaare Afrik.
Hannde yewtere mennde ana fawii e dow no taksuuji nanngirte e leyɗe men Afrik ɗe , no ɗum
naftorto. Tiiɗallaaji gonɗi heen e hono jaati haani waɗeede yalla ɗii taksuuji ana keɓe , ngaɗe
duu ɗo kaani waɗeede ɗo.
Miɗon njaɓɓi Abubakri Lom keertaniiɗo faggudu e tawtude jaagotooɓe ɗiɗon , ɓe Mali. Bokaar
Alfa Ba e Moodibo DIKKO. Winndande Abdulaay DIKKO

Oon calminaama, oon njettaama kala ɗo mbaawuɗon taweede e heɗaade e oo wakkati, ndee yewtere, Faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde yewtere men ndee ana fawii e dow ɗii taksuuji kesi ɗi laamu Mali yamiri, puɗɗuɗi gollireede gilla hankin. Oo taks, ko taƴetee e dow krediiji ɓameteeɗi e telefon, naa e kaalisiiji neldirteeɗi telefon. So e ley leydi ndii,  fayi so tawi e ɗum immorii caggal leydi ndi.

Ko waldaa e ɗum, taks ɓeydaama duu e dow konjam. Ɗii taksuuji haala mum heewi sanne Mali. E yewtere nde em keɓan heɗaade yoga e ɓiɓɓe leydi ndi holluɓe mette mumen. En njewtidan nduu e Amadu K annditirteeɗo Aamobbo Waygalo, keertaniiɗo keɓe jawdi. Nii woni yewtere ndee, bisimilla moon

 Hannde hiɗen tawee ɗoo e nder diiwal Kaolack, hakkundere hirnaange leydi Senegaal. Ɗum ko ngam tawtoreede oo ñalawma ngenndiijo kertananaaɗo ngaynaaka. Tawi ko e dawal 9ɓiwal ngonɗen. E nder yewtere ndee en kaalan e golle kosam tawi njaadaten hen ko e rewɓe dillooɓe e nduu fannu. Holno golle maɓɓe njaarata ? Caɗele gonuɗe hen ? Peeje ngam addude ɓural e fewnugol kam e yeeyugol kosam e nder leyɗe ɗee.

Ngam yuɓɓinnde yewtere ndee heɗeni ɗoo e ley caali ɗo rewɓe ngaddi kocce na'i, nebabeele na'i wonndude e njeyguuli goɗɗi. Haouwa Boubacar Ba, ngarɗo yeeyude kosam e Fatimata Sall, jeeyo kosam e nebbam na'i. Maa on nanndille ko non tan waawata waɗude nde wonnoo e ko e nder lulnde ndee ngonɗen. Tedduɓe bismilla mon.

Toɓɓere men, no yewta e alhaali yowitaare leyɗe Afrik e balle caggal leydi. Afrik no alɗi to bannge jawle iriiɗe e ndemanteeɗi, duunde Afrik no wonndi e ngalluuji keewɗi kono hayso tawi ɗee jawle fof no ngoodi, ɗum haɗaayi Afrik no fawi ko tiiɗi e balle immoraade caggal leydi ngam notaade e caɗeele ɓesnguuli maɓɓe. Ndee yowitaare Afrik sabiima namne keewɗe ko faati e jeytaare Afrik to bannge faggudu, ɓamtaare dumminde e calɗi tiiɗi ngam ɓamtaare janngo.

Ɗee balle no njaha e nder fannuuji keewɗi hono cellal, jangde, kono yowitaare ndee e ɗee balle addi namne keewɗe. Wadde ala e sago yurnito waɗe holko saabi ndee yowitaare ? Battane ndee yowitaare faggundu ngendi ndii ? E mijooji juɓuɗi ngam ferde laawol ɓamtaare e jeytaare to bannge faggudu.

Tedduɓe heɗiiɓe Rfi fulfulde, on calminma, on mbismaama e faggudu e ɓamtaare Afrik. Toɓɓere

Men artata ko e alhaali pellital ngal hooreejo Dawlaaɗi dentuɗi  Amerik, Donald Trump ƴetti faade e yoga e pelle ɗe ngonaa laamuyankooje, dillooje e geɗe ɓamtaare, renndo, cellal, jannde… Yeru fedde USAID, 70 e nder 100 balle ndee fedde ummortoo ko Dawlaaɗi denyuɗi Amerik. Nde fedde, ina gollondira e pelle goɗɗe ɗe ngonaa laamuyankooje, daraniiɗe wallude yimɓe ɓee hono Shelter For Life.

To Casamance, gila nde ngal pellital nantinaa, fodde 300 galleeji 300, ina ngonndi e faayre mawnde. Sabu fedde Shelter For Life, ina wallatnoo yimɓe heewɓe dogunooɓe fitinaaji ko faati e darnugol koɗorɗe.

Koɗo men e ndee yeewtere ko Uumaar Jam SOH, gollondiroowo e  fedde USAID ko faati e ndiyam e ekkolaaji.

Faggudu e ɓamtaare Afrik. Hannde toɓɓere men, no yewta alhaali ɗii piiji gonɗi e nder
jeereeji men, tawi ɓiɓɓe Afrik gollooɓe e ɗiin jereeji pewnata ngam yeyde. E yeru tenŋaaɗe,
gude leppi, walla comci ɓornateeɗi. Tawi ɗee geɗe ɗe lmtuɗen e nder jereeji, hono majji no
ñimbe e nder leyɗe janane, adde yeyee e nder jereeji men. E francais no wiiye « contre-facon
» walla piraterie ». So tawi ɗeen geɗe ñembaaama, adaama e nder jereeji Afrik, a tawan
coggu o wona gotum. Tawi ko kanji ɓuri weeɓde, tee fayida o wonata gootum woni « valeur ».
Holno yeyooɓe men ngurdi e ɗee caɗeele ? Holko ɗum battinta e nder jereeji Afrik ? Peeje
ngam haɓaade ɗum ? Ko ɗum wonata loowdi yewtere men. Hoɓɓe men e ndee yewtere ko
Mme Fatou Baldé Yansané, ko kanko ardii entreprise firsi-Guinée, moƴƴinowo ɓornateeɗi.
Yaya Barry, fagguduyanke, gonɗo to France. Winndande Muusa Umaar BARI

Tedduuɓe Heɗiiɓe Rfi fulfulde on calminama. Bisimilla mon e taskaram Faggudu e Ɓamtaare
Afrik. Wano woowiri yontere sakkitiinde maayde lewru kala ko taskaram hertinanaaɗo
rewɓe dillooɓe e baŋŋe faggudu. E nder ɗum paaɗen ko Gine, mbismoɗen Tayiibu
Jallo, ko kanko ardii faggorgal innitiraangal “soto-service” ko o dilloowo ko faati ne'ugol  gerto e remugol  foññe kadi wayla ko. Ko kanko woni koɗo men e ndee yewtere. Holno ngoo miijo ardi e makko? Ko holno golle woni e yahrude?

Tedduuɓe heɗiiɓe rfi fulfulde on calminama, bisimilla mon e taskaram Faggudu e Ɓamtaare Afrik.
Toɓɓere men e yewtere hannde ndee e alhaai caɗeele ɗe gollooɓe e fannu mburu (bireedi) ngondi e
nder leyɗe Afrik. E piide misal, Senegaal, gollooɓe e fannu mburu no ngoyto (wullitootoo) caɗeele ɗuuɗuɗe. E nder
yontere faltiinde ndee, fedde gollooɓe mburu Senegaal kolliti gila coggu mburu ustaa e nder leydi ndii e
6ɓuru, golle maɓɓe ɗee no ngondi e saɗteende. E bi'ol maɓɓe fotde  ko fawi juɗirɗe mburu 80
uddii, ujjunere golle mbasaama e ɗen mecce. E nder ɗum hiɓe ngoyti caɗeele coggu mburu tongaaɗo oo,
caɗeele tva e sagalle yoɓeteeɗe  to duwaañi. E nder yewtere en keɗoto jantore hollunde
caɗeele gollooɓe mburu Senegal. E nder yewtere  ndee e bismoto Mammadu Jan BARI diiseteeɗo
gardiiɗo e fedde gollooɓe mburu to Gine e Abubakri  Lom fagguduyankeejo senegalnaajo .

 Hannde toɓɓere taskaram Faggudu e Ɓamtaare Afrik no yewta fii alhaali suñugol gerte (tiga)  e nder Senegaal. E ndee hitannde,
remooɓe ɓe no ngondi e annde mawnde. Sabu ɗuuɗuɓe e maɓɓe kollii wonnde  hitannde ndee moƴƴaani e bi'ol maɓɓe awdi ndi laamu ngu fecci hikka moƴƴaani e lelgol arde ndiyam toɓo. Kono to bannge laamu nguu heɓe ngondi e holaare
mawnde, heɓe ɗamini ma faandre maɓɓe timmu, ma won hen ni ko wawi yaltineede leydi ndii.
E ndee hitannde 2024, remooɓe ɓe kolliti ngartam maɓɓe no wawi ustaade. E nder htannde
faltiinde nde, e wii Salndu hertorndu wiiti e hiisa ndema, fodde 1,5 millionji tonnuj keɓanooma.
E ndee hitannde serwisaaji laamu nguu no ɗamini fodde 700 e 800 ujjunere tonuuji gerte. Ko
holko o alhaali wawi battiinde to bnnge faagudu? Woni koɗo men ko Biran Yaya Wane,
hertorɗo faggudu, senegalnaajo. Tedduuɓe ɓe bisimilla mon e heɗaade.

Hannde hiɗen woni e nder diiwal Zigenshoor, worgo leydi Senegaal. Toɓɓere ndee no yewta ko faati e alhaali nehugol gertooɗe, njeygu gertooɗe kam e golle no ɗum yaarata. Eɗen nganndi hannde ne'ugol gertooɗe wonaa huunde hesere e nder Afrik, kono haa joni gollooɓe e fannu mbawaani timminnde koAafrik hirnaange ñamato ko e gertogal. E nder hitaande 2021, Afrik hirnaange yaltinii 26 tan e nder 100.

Fodde 35 e nder 100 gertooɗe, ngittate ko caggal leydi, naate e nder Afrik hirnaange. Holno Afrik haani daroraade ngam nootaade oo ngoƴa. Ngam ndokkiren yeru/mis'aala e nduu fannu, en ngarii e diiwal Zigenshoor, nokku ɗo Pathe Saar woni, oo suka immii ko juuɗe jaaɓi, rewo leydi Senegal, e nder falnde Podoor, ari ɗo ngam darnude nokku ɗo gertooɗe nehete ngam njeye, ko maa jewtide e mum e faanu.