Heilige Grond

Wat gebeurt er met een geloofsgemeenschap wanneer grensoverschrijdend gedrag of misbruik aan het licht komt? In deze aflevering bespreken we de rol van omstanders bij misbruik in geloofsgemeenschappen. Bij Koos aan tafel zitten Christiane van den Berg-Seiffert, docent Beroepsvorming en Spiritualiteit aan de Protestantse Theologische Universiteit, en Jeanette de Korte, docent Communicatie en Pastoraat en Supervisor aan de Opleiding Theologie aan de Christelijke Hogeschool Ede. In het gesprek verkennen ze hoe macht, vertrouwen en afhankelijkheid een rol spelen in pastorale relaties, waarom misbruik niet alleen het slachtoffer raakt maar de hele gemeenschap, en hoe geloofstaal zowel helpend als schadelijk kan zijn. In het bijzonder gaat het over de positie van omstanders. Kun je als omstander eigenlijk wel 'neutraal’ zijn? Hoe laat je het slachtoffer niet alleen staan en geef je ruimte aan diens regie? Een gesprek over verantwoordelijkheid, loyaliteit, herstel en de uitdaging om recht te doen aan alle betrokkenen.

Lees verder op Veiligekerk.nl, bijvoorbeeld:

Omstanderstraining – Veilige kerk,

Veilige Kerk Ik maak me zorgen – Veilige kerk

Boeken waarnaar wordt verwezen:

E.H. Friedman (1999) Van geslacht op geslacht. Gezinsprocessen in Gemeente en Synagoge. Ekklesia.

R.W. Richardson (2002) Werken aan een gezonde gemeente. Bijdragen aan het ‘gezin’ dat gemeente heet. Ekklesia.

C. C. L. H. van den Berg-Seiffert, (2015). "Ik sta erbuiten - maar ik sta wel te kijken": De relationele dynamiek in geloofsgemeenschappen na seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie vanuit het perspectief van primaire slachtoffers. Boekencentrum Academic. Of lees de Samenvatting.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Je kunt het niet gemist hebben: er bestaat nieuwe interesse voor geloof en kerk onder Generatie Z. Hoe kunnen we deze interesse duiden? En wat maakt dat tegelijk veel jongeren die in de kerk zijn opgegroeid de kerk juist verlaten? Hoe kan de kerk dan ruimte bieden aan de interesse die er is én oog hebben voor jongeren die afhaken? Koos gaat hierover in gesprek met Mette van Hell en Laurens van Lavieren. Luister naar deze aflevering van Heilige Grond, die bol staat van achtergrondinformatie en praktische tips.

Laurens van Lavieren is docent theologie aan de Viaa Hogeschool in Zwolle en doet promotieonderzoek aan de TUU naar diepgaand contact tussen jongvolwassenen en oudere volwassenen in kerken. Hiervoor werkte hij tien jaar als studentenpastor voor IFES-Nederland. Mette van Hell (zelf Gen Z'er) is kwartiermaker twintigers bij de IZB. In deze rol adviseert zij gemeenten, traint predikanten, en verbindt zij de uitdagingen van de kerk met de behoeften van jongvolwassenen naar geloofsgroei en gemeenschap. Ook heeft zij onderzoek gedaan naar de aantrekkingskracht van de Oosters-Orthodoxe Kerk bij nieuwe gelovigen.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Lijden kent allerlei vormen. We krijgen er in ons persoonlijk leven mee te maken en worden geconfronteerd met een wereld in nood. Hoe houden we het uit met zoveel leed en zoveel vragen? Waar vinden we een begaanbaar pad, om met lijden om te kunnen gaan? Wie is God op die weg en hoe lopen wij daar zelf, samen met anderen?

Koos gaat hierover in gesprek met twee predikanten: Margriet van der Kooi, zij is hart- en zielzorger in een revalidatiecentrum voor jonge mensen met niet-aangeboren hersenletsel, en Pieter Versloot, hij kreeg op jonge leeftijd de diagnose Parkinson en ging recent met emeritaat vanwege deze ziekte.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Veel kerken denken na over de toekomst van hun gebouw. Vaak ligt de aanleiding bij onderhoud, financiën of krimp. Maar wat gebeurt er als je begint bij een andere vraag: waar verlangen wij eigenlijk naar als geloofsgemeenschap? En wat betekent dat vervolgens voor ons gebouw?

“Kijk eens naar het kerkgebouw als een talent. Hoe kun je het inzetten voor het Koninkrijk?”, stelt predikant en architect Willem Jan de Hek voor in dit gesprek met Joost Schelling, directeur van VKB Kerkrentmeesters. Samen delen ze ervaringen en inspiratie, maar reflecteren ze ook op de lastige vragen die gesteld moeten worden en de processen die soms zo vast kunnen lopen. Een mooi gesprek onder leiding van Koos Tamminga over verlangen, visie, speelruimte, missie, heiligheid en samen optrekken en experimenteren. Een uitnodiging om te spelen – compleet met ballenbak.

Speelruimte gezocht: Protestantse Visie op kerkgebouwen 

Speelruimte gevonden: De Kerkgebouwen ballenbak 

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Artikel 23, het grondwetsartikel dat bijzonder onderwijs garandeert, staat al een tijdje onder druk. Voeden christelijke scholen kinderen op in een bubbel? Of bieden ze juist een bodem van waaruit leerlingen de wereld in kunnen? In deze aflevering een gesprek met Berber Vreugdenhil en Hans Roorda over wat christelijk onderwijs echt doet met een leerling.

Berber Vreugdenhil promoveerde in november 2025 aan de Theologische Universiteit Utrecht. Ze deed onderzoek naar vormende ervaringen van leerlingen in het christelijk voortgezet onderwijs. Hans Roorda werkt al dertig jaar in het christelijk onderwijs en is decaan op de GSG Guido in Amersfoort.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Een tomaat die langzaam rijpt in de zon smaakt anders dan een tomaat uit de kas. Geldt dat ook voor een preek die met behulp van AI tot stand komt? Fulco Timmers en Ciska Stark verkennen wat AI betekent voor de voorbereiding van de kerkdienst en de prediking. Beiden waren betrokken bij de nascholingscursus voor predikanten 'AI en Preekvoorbereiding' van het NBG, de PThU en de TUU.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Wat is belijdenis doen eigenlijk? Wie doet dat nog en hoe? Timo van der Heijden schreef er zijn masterthesis over en noemt het een ‘ritueel van inwijding’. Dat geldt ook voor het vormsel, dat in de Oud-Katholieke kerk van Louis Runhaar als inwijding wordt gevierd.

Koos gaat in gesprek met Timo en Louis, want ja, er zijn verschillen – zoals de zalving bij de oud-katholieken - maar gedurende het gesprek wordt duidelijk dat de rituelen rondom inwijding steeds dichter naar elkaar toe kruipen, en er van elkaar te leren valt.

Als Louis beeldend vertelt hoe hij de olie (zalf) voor het vormsel mag bereiden, ‘met gewone olijfolie uit de supermarkt, maar wel met fijne kruiden, want het moet wel lekker ruiken’, antwoordt Timo: “Ik voel me echt een ‘hoofdkerk’ als ik dit zo hoor.”

Timo van der Heijden is predikant van de Fonteinkerk in Apeldoorn (PKN).
Zijn masterthesis (2024): Belijdenis doen tegen het licht gehouden - Theologische Universiteiten

Louis Runhaar is priester van het aartsbisdom Utrecht van de Oud-Katholieke Kerk en pastoor van de (oud-katholieke) parochie Utrecht.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe spreekt God tot mensen? Een veilig protestants antwoord is: door de Bijbel. Maar sluit dat uit dat het ook op andere manieren gebeurt? Op de eerste Pinksterdag citeert Petrus de profeet Joël: jongeren zullen visioenen zien en ouderen droomgezichten. Hoe zit dat vandaag?

Koos gaat daarover in gesprek met Egbert Brink en Peter Roosendaal. Zij nemen daarin beiden lessen mee die ze leerden vanuit hun werk in de wereldkerk. Egbert Brink is docent Oude Testament en pastoraat aan de Theologische Universiteit Utrecht en predikant van de Kruiskerk in Waddinxveen. Peter Roosendaal is predikant van Het Anker in Lelystad en werkt voor Open Doors.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe leg je verbindingen tussen de ervaringen en vragen van mensen nu en zingevende bronnen (zoals de Bijbel) en tradities? Hoe doet daarin ook je eigen spiritualiteit en biografie mee? Over deze vragen gaat het in de hermeneutiek of de hermeneutische competentie. Een belangrijke vaardigheid in het werk van geestelijk verzorgers, predikanten, kerkelijk werkers – maar in de praktijk blijkt het ook vaak een lastige, zowel qua inhoud (waar hebben we het nou precies over?) als in de uitvoering: hoe leg je dan concreet die verbindingen?

In deze aflevering gaat Koos hierover in gesprek met Theo van Leeuwen en Nellie van Voornveld. Theo was docent pastoraat aan Hogeschool Windesheim, is supervisor, en promoveerde begin 2025 aan de Protestantse Theologische Universiteit op een onderzoek over hermeneutische communicatie. Nellie is buurtdominee in Slotervaart, Amsterdam en ontmoet mensen met allerlei religieuze en niet-religieuze achtergronden. Hoe leg je dan contacten en hoe komen geloof en zingeving daarin ter sprake? 

Luister in deze aflevering naar een vruchtbaar zoeken naar taal voor wat er gebeurt in de ontmoeting als je ruimte biedt aan de ander - en iets kunt doen of aanreiken dat een hoopvol licht werpt op de situatie. Het vraagt om alert zijn op verschillende lagen in de communicatie, om het kunnen horen van metaforen en om bewustzijn van je eigen spiritualiteit. “Soms is het samen stamelen bij de grote vragen van het leven”. Een gesprek vol inzichten en voorbeelden uit praktijk en onderzoek.

Referenties

Het proefschrift What Layer are we on? Conversational Hermeneutics in Chaplaincy and Pastoral Care van Theo van Leeuwen is open access beschikbaar: What layer are we on? | Theo van Leeuwen

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In de Tweede Wereldoorlog raakten ds. Leendert Overduin en zijn zussen Maartje en Corrie betrokken raakten bij het verzet.

Met Louren Blijdorp en Rianne Oosterom verkennen we hun verhaal. Wat dreef hen tot deze keuzes, welke rol speelde geloof, en wat betekent dat voor hoe wij vandaag leven en handelen?

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.