Heilige Grond

Veel kerken denken na over de toekomst van hun gebouw. Vaak ligt de aanleiding bij onderhoud, financiën of krimp. Maar wat gebeurt er als je begint bij een andere vraag: waar verlangen wij eigenlijk naar als geloofsgemeenschap? En wat betekent dat vervolgens voor ons gebouw?

“Kijk eens naar het kerkgebouw als een talent. Hoe kun je het inzetten voor het Koninkrijk?”, stelt predikant en architect Willem Jan de Hek voor in dit gesprek met Joost Schelling, directeur van VKB Kerkrentmeesters. Samen delen ze ervaringen en inspiratie, maar reflecteren ze ook op de lastige vragen die gesteld moeten worden en de processen die soms zo vast kunnen lopen. Een mooi gesprek onder leiding van Koos Tamminga over verlangen, visie, speelruimte, missie, heiligheid en samen optrekken en experimenteren. Een uitnodiging om te spelen – compleet met ballenbak.

Speelruimte gezocht: Protestantse Visie op kerkgebouwen 

Speelruimte gevonden: De Kerkgebouwen ballenbak 

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Artikel 23, het grondwetsartikel dat bijzonder onderwijs garandeert, staat al een tijdje onder druk. Voeden christelijke scholen kinderen op in een bubbel? Of bieden ze juist een bodem van waaruit leerlingen de wereld in kunnen? In deze aflevering een gesprek met Berber Vreugdenhil en Hans Roorda over wat christelijk onderwijs echt doet met een leerling.

Berber Vreugdenhil promoveerde in november 2025 aan de Theologische Universiteit Utrecht. Ze deed onderzoek naar vormende ervaringen van leerlingen in het christelijk voortgezet onderwijs. Hans Roorda werkt al dertig jaar in het christelijk onderwijs en is decaan op de GSG Guido in Amersfoort.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Een tomaat die langzaam rijpt in de zon smaakt anders dan een tomaat uit de kas. Geldt dat ook voor een preek die met behulp van AI tot stand komt? Fulco Timmers en Ciska Stark verkennen wat AI betekent voor de voorbereiding van de kerkdienst en de prediking. Beiden waren betrokken bij de nascholingscursus voor predikanten 'AI en Preekvoorbereiding' van het NBG, de PThU en de TUU.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Wat is belijdenis doen eigenlijk? Wie doet dat nog en hoe? Timo van der Heijden schreef er zijn masterthesis over en noemt het een ‘ritueel van inwijding’. Dat geldt ook voor het vormsel, dat in de Oud-Katholieke kerk van Louis Runhaar als inwijding wordt gevierd.

Koos gaat in gesprek met Timo en Louis, want ja, er zijn verschillen – zoals de zalving bij de oud-katholieken - maar gedurende het gesprek wordt duidelijk dat de rituelen rondom inwijding steeds dichter naar elkaar toe kruipen, en er van elkaar te leren valt.

Als Louis beeldend vertelt hoe hij de olie (zalf) voor het vormsel mag bereiden, ‘met gewone olijfolie uit de supermarkt, maar wel met fijne kruiden, want het moet wel lekker ruiken’, antwoordt Timo: “Ik voel me echt een ‘hoofdkerk’ als ik dit zo hoor.”

Timo van der Heijden is predikant van de Fonteinkerk in Apeldoorn (PKN).
Zijn masterthesis (2024): Belijdenis doen tegen het licht gehouden - Theologische Universiteiten

Louis Runhaar is priester van het aartsbisdom Utrecht van de Oud-Katholieke Kerk en pastoor van de (oud-katholieke) parochie Utrecht.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe spreekt God tot mensen? Een veilig protestants antwoord is: door de Bijbel. Maar sluit dat uit dat het ook op andere manieren gebeurt? Op de eerste Pinksterdag citeert Petrus de profeet Joël: jongeren zullen visioenen zien en ouderen droomgezichten. Hoe zit dat vandaag?

Koos gaat daarover in gesprek met Egbert Brink en Peter Roosendaal. Zij nemen daarin beiden lessen mee die ze leerden vanuit hun werk in de wereldkerk. Egbert Brink is docent Oude Testament en pastoraat aan de Theologische Universiteit Utrecht en predikant van de Kruiskerk in Waddinxveen. Peter Roosendaal is predikant van Het Anker in Lelystad en werkt voor Open Doors.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe leg je verbindingen tussen de ervaringen en vragen van mensen nu en zingevende bronnen (zoals de Bijbel) en tradities? Hoe doet daarin ook je eigen spiritualiteit en biografie mee? Over deze vragen gaat het in de hermeneutiek of de hermeneutische competentie. Een belangrijke vaardigheid in het werk van geestelijk verzorgers, predikanten, kerkelijk werkers – maar in de praktijk blijkt het ook vaak een lastige, zowel qua inhoud (waar hebben we het nou precies over?) als in de uitvoering: hoe leg je dan concreet die verbindingen?

In deze aflevering gaat Koos hierover in gesprek met Theo van Leeuwen en Nellie van Voornveld. Theo was docent pastoraat aan Hogeschool Windesheim, is supervisor, en promoveerde begin 2025 aan de Protestantse Theologische Universiteit op een onderzoek over hermeneutische communicatie. Nellie is buurtdominee in Slotervaart, Amsterdam en ontmoet mensen met allerlei religieuze en niet-religieuze achtergronden. Hoe leg je dan contacten en hoe komen geloof en zingeving daarin ter sprake? 

Luister in deze aflevering naar een vruchtbaar zoeken naar taal voor wat er gebeurt in de ontmoeting als je ruimte biedt aan de ander - en iets kunt doen of aanreiken dat een hoopvol licht werpt op de situatie. Het vraagt om alert zijn op verschillende lagen in de communicatie, om het kunnen horen van metaforen en om bewustzijn van je eigen spiritualiteit. “Soms is het samen stamelen bij de grote vragen van het leven”. Een gesprek vol inzichten en voorbeelden uit praktijk en onderzoek.

Referenties

Het proefschrift What Layer are we on? Conversational Hermeneutics in Chaplaincy and Pastoral Care van Theo van Leeuwen is open access beschikbaar: What layer are we on? | Theo van Leeuwen

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In de Tweede Wereldoorlog raakten ds. Leendert Overduin en zijn zussen Maartje en Corrie betrokken raakten bij het verzet.

Met Louren Blijdorp en Rianne Oosterom verkennen we hun verhaal. Wat dreef hen tot deze keuzes, welke rol speelde geloof, en wat betekent dat voor hoe wij vandaag leven en handelen?

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe pak je je leven weer op na een crisis? Als je diep gaat, hoe kom je jezelf dan tegen en wat motiveert je om vol te houden? Met deze vragen en drie Bijbelverhalen op zak, gaat de Theoloog der Nederland dit jaar in gesprek met mensen. Maar wat als de crisis of het trauma voortduurt zoals in het aardbevingsgebied in Groningen? En het niet individuen maar gemeenschappen treft? Wat doe je dan als geestelijk verzorger?

Koos gaat in gesprek met Marjo van Bergen, geestelijk verzorger in het aardbevingsgebied en Arnold Huijgen, Theoloog der Nederlanden. Beiden spreken met mensen over hun crisis. Arnold neemt de Bijbel mee. Marjo put uit een andere gereedschapskist, die van taal. Door taal te geven aan hun eigen verhaal, wil ze verbinding maken met mensen die verstomd zijn, of die schreeuwen. Of, zoals zij zelf doet, alles aangrijpen om het verhaal van de getroffenen te blijven vertellen. Maar ook, aanvaarden dat wij, mensen, systemen bouwen waarin we elkaar onrecht aan doen.

Wel de hoop en verwachting dat God recht zal doen, want wij mensen krijgen de ellende niet opgelost.

Marjo van Bergen was leider van het team geestelijke verzorging van GVA Groningen. Prof. dr. Arnold Huijgen is hoogleraar dogmatiek aan de PThU en sinds november 2025 Theoloog der Nederlanden

Links:
https://gvagroningen.nl/2249-2/
PThU-hoogleraar Arnold Huijgen nieuwe Theoloog der Nederlanden - Protestantse Theologische Universiteit

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In de Goede Week voor Pasen komen alle emoties voorbij, in woorden en in muziek. Hoe bereiden predikant en kerkmusicus zich voor op dit liturgisch hoogtepunt van het jaar? En waarom is Bachs Matthäus Passion niet de meest passende muziek? Ja, je hoort het goed!
 
Koos spreekt met Willem en Herman over de allesomvattende emoties van de Goede Week: van de vrolijke processie op Palmzondag tot diepe rouw op Goede Vrijdag en het vuur van de Paasnacht. De liturgie van de Goede Week heeft oudtestamentische papieren. Willem hecht aan die traditie. “Het zijn heilige dagen die vragen om eerbied.” Qua kerkmuziek is dit de meest intense periode, volgens Herman. “Je wilt een zekere kwaliteit brengen, maar dat is niet het enige; het gaat om resonantie en zeggingskracht.” Voor Herman is Bachs Matthäus zelfs niet goed genoeg.

Willem Roskam is predikant van de Domkerk in Utrecht. Herman Mussche is kerkmusicus van de Oudekerkgemeente in Amsterdam, cantor van de Jacobikerk in Utrecht en dirigent van verschillende koren.

Kerkgemeente - Domkerk Utrecht

Veertigdagentijd & Pasen | Protestantse Kerk in Nederland

https://hermanmussche.nl/

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Primeur op de PThU: een artist in residence. Libriswinnaar Mariken Heitman is tot en met eind maart te gast op de PThU. Doel: waar raken kunst en theologie elkaar in het spreken over de natuur. Met workshops van theologen en Mariken zelf.

Koos gaat in gesprek met Joyce Rondaij (docent PThU) en Mariken, die ook bioloog en tuinder is. In deze residency gaan ze op zoek naar nieuwe grondtaal. Theologen zijn veel bezig met leer en hoofd. Joyce hoopt ze bewust te maken van de grond, de bodem waar ons voedsel vandaan komt. Samen met Mariken hebben studenten en medewerkers tuinbonen gezaaid in de tuin van de PThU. 

Mariken is op zoek naar nieuwe taal voor haar relatie met de tuin, en laat zich door theologen inspireren, met als eindresultaat een viering: ‘Liturgie van de Tuin’. “Als je verwondering voelt, ben je verbonden”, aldus Mariken.

https://www.pthu.nl/actueel/nieuws/2025/12/primeur-bij-de-pthu-een-artist-in-residence/

https://www.pthu.nl/over-pthu/organisatie/medewerkers/j.rondaij/

https://marikenheitman.nl/

Nieuwe grondtaal is een deelproject van Grond.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.