Podcast Filosofie

We trappen het nieuwe jaar natuurlijk af met een live-event. Dat zal plaatsvinden op vrijdag 6 november, om half 8. Net als voorgaande edities zitten we weer bij Wonders of Work naast Utrecht CS. 

Onze aarde wordt verwoest, onze democratieën staan onder druk, overal woedt oorlog. Dat vraagt om actie. Maar wat voor actie precies? Wat betekent het eigenlijk om in verzet te komen? En welke rol speelt ons denken daarbij?

Te gast is Roel Meijvis. Hij schreef Waar verzet begint, waarmee hij de shortlist van de Socratesbeker haalde. 

Je kunt je nu aanmelden via https://www.centre-erasme.nl/evenement/live-opname-van-de-podcast/ 

“Het is het kenmerk van een ontwikkelde geest om een gedachte te kunnen overwegen zonder deze te accepteren.” 

Deze beroemde uitspraak wordt vaak toegeschreven aan Aristoteles, al is niet bekend dat hij dit ooit heeft gezegd, laat staan opgeschreven. Toch drukt het een belangrijke houding uit die je nodig hebt in de filosofie. 

Maar hoe doe je dat: een gedachte goed overwegen, ook als je hem niet accepteert? Zeker als het gaat om gedachten van denkers die lang geleden leefden, in heel andere werelden en tijden en er heel andere morele kaders op na hielden? 

Daarover gaan we het hebben in deze laatste aflevering van dit seizoen. 

Waarom heb je een dubbele taak als je met oude denkers omgaat? 

Hoe is de mythe van koning Midas nog steeds een actuele waarschuwing? 

En waarom kan het heel behulpzaam zijn om naar andermans ongemakkelijke diner te kijken? 

Te gast is Tazuko van Berkel 

Het thema dat centraal staat: confronterende denkers uit andere tijden

In plaats van te proberen instellingen in het leven te roepen die door middel van zogenaamde “onpartijdige” procedures alle conflicterende belangen en waarden zouden verzoenen, zouden democratische theoretici en politici zich moeten richten op de vorming van een levendige “agonistische” publieke sfeer van geschil waar verschillende hegemoniale politieke projecten tegenover elkaar kunnen worden geplaatst. Dit is naar mijn mening het sine qua non voor een effectieve uitoefening van de democratie”

Op deze manier drukte de hedendaagse Belgische filosoof Chantal Mouffe uit dat conflict niet een bewijs is van het falen van de democratie, maar juist de motor.

Waarom is volgens Mouffe de liberale droom eigenlijk een nachtmerrie?

Hoe lijkt haar denken over wij-zij op dat van Carl Schmitt, maar verschilt het uiteindelijk toch fundamenteel?

Waarom moet de democratie meer op Feyenoord – Ajax gaan lijken?

Te gast is Marthe Kerkwijk 

De denker die centraal staat: Mouffe

"Verpest de feministe de goede sfeer door op seksistische momenten te wijzen? Of legt ze de kwade gevoelens bloot die onder de goede sfeer verborgen, verdrongen of ontkend worden? Komen er kwade gevoelens de kamer binnen wanneer iemand zijn of haar woede over bepaalde zaken uit? Of zou woede juist het moment kunnen zijn waarop de kwade gevoelens die door de dingen heen circuleren, op een bepaalde manier naar de oppervlakte worden gebracht?” 

Op deze manier breekt de hedendaagse filosoof Sara Ahmed een lans voor de killjoy feminism. 

Waarom verzet Ahmed zich als queer fenomenoloog tegen “Theorie met een grote een T”? 

Hoe worden problemen door middel van non-performativiteit onder het tapijt geveegd? 

En waarom moeten we ophouden klagers tot het probleem te maken? 

Te gast is Sofie Avery 

De denker die centraal staat: Ahmed

“Tijd is schepping of het is niets” 

Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is. 

Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd? 

Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een viool? 

En waarom is lachen een vorm van maatschappijkritiek? 

Te gast is Hein van Dongen

De denker die centraal staat: Bergson

'De staat is niet de hoogste incarnatie van de Idee, zoals Hegel geloofde; de staat is niet een soort collectieve supermens; de staat is slechts een instantie die gerechtigd is macht en dwang te gebruiken … een instrument in dienst van de mens. Maar de mens is geenszins voor de staat. De staat is er voor de mens.” 

Op deze manier bood de Franse filosoof Jacques Maritain tegenwicht aan het totalitarisme in de twintigste eeuw en brak hij een lans voor mensenrechten. 

Waarom moeten we volgens Maritain af van de term soevereiniteit? 

Op welke manier staat zijn denken haaks op dat van Kant en komt hij tegelijk op dezelfde punten uit? 

En waarom is het eigenlijk jammer dat zijn denken nu zo actueel is? 

Te gast is Maurits Potappel 

De denker die centraal staat: Maritain

"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en zelfwaardering kan een persoon zich ongeremd begrijpen als een zowel autonoom als geïndividualiseerd wezen, en zich identificeren met haar wensen en doelen." 

Op deze manier drukt de Duitse filosoof Axel Honneth uit dat het zoeken en krijgen van erkenning de belangrijkste pijler en drijver van ons bestaan is. 

Waarom is elke vorm van erkenning direct ook een vorm van miskenning? 

Hoe hangen de relaties met je directe familie, de bakker op de hoek en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens samen? 

Waarom kunnen we als we geen goede arbeidsmarkt hebben, ook geen democratie hebben? 

Te gast is Bert van den Brink 

De denker die centraal staat is Honneth

“Een vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen. Misschien drukt hij zijn verdriet ook in woorden uit.

Natuurlijk kunnen al deze dingen onderzocht worden, maar dat is niet mijn bedoeling hier. Ik wil weten — niet hoe ik tot dit bewustzijn kom — maar wat dit bewustzijn zelf is.” 

Op deze manier drukte de Duitse filosoof Edith Stein haar zoektocht naar het wezen van de empathie uit. 

Waarom vond Stein dat filosofie een roeping is? 

En hoe maakt zij van Thomas van Aquino een fenomenoloog? 

En op welke vormt het feit dat zij tot haar dood in Auschwitz een indrukwekkend, authentiek leven leidde, ook een belemmering? 

Te gast is Richard Steenvoorde 

De denker die centraal staat is Stein 

“Ik was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen en vooral, vooral: de goedmoedige grijns van Y a bon banania.” 

Op deze manier drukte de filosoof Frantz Fanon uit, hoe door de blik van een wit persoon, het volle gewicht van racisme op hem neerdaalt. 

Waarom is volgens Fanon het geweld van de kolonisator niet hetzelfde als het geweld van de gekoloniseerde? 

Welke rol speelde zijn psychiatrische praktijk in zijn filosofie? 

En hoe zijn de politieke strijd en de existentiële strijd verbonden? 

Te gast is Sam de Vlieger 

De denker die centraal staat: Fanon

"Theologie is antropologie” 

Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheïstische project uiteen. 

Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie? 

Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief van zijn geloof viel? 

Waarom is protestantisme al een eerste vorm van secularisatie? 

Te gast is Sem Krepel 

De denker die centraal staat: Feuerbach