Hollandse Nieuwe!

By NPO Klassiek / KRO-NCRVSociety & Culture Religion & Spirituality Music Music Commentary Music Interviews

Hollandse Nieuwe! episodes

March 26, 2021 #22 - The Five Elements, van Tim Kliphuis
Een conclusie kunnen we alvast wel trekken na de afgelopen verkiezingen: het klimaat heeft niet gewonnen. Misschien moet het van de kunsten komen?
Violist en componist Tim Kliphuis was al in 2019 bezig om met zijn trio een cd te maken over het milieu. Het belang van de natuur is hem met de paplepel ingegoten, en hij leeft daar nog altijd naar. En als musicus ziet hij het meer en meer als zijn taak om aandacht te schenken aan de natuur als iets dat bedreigd wordt terwijl we haar zouden moeten koesteren.
En toen kwam corona. En werd de noodzaak voor deze boodschap des te urgenter. Dus het album moest er komen. En kwam er ook, dankzij de hulp van velen, onder wie de burgemeester van Hilversum. Het heet The Five Elements, en incorporeert nog meer musici dan alleen zijn vaste trio. Het is een inspirerende ode aan de aarde, en tegelijk dus waarschuwing en klaagzang. De verschillende delen gaan over de elementen zoals we die al sinds de Grieken kennen - aarde, lucht, water en vuur - met daar nog een vijfde aan toegevoegd dat in de Oudheid bekend stond als het element waarin alles samengevoegd werd: Quintessence.
Kliphuis trekt er ook scholen mee in, en ontdekte dat jongeren zich zeer bewust zijn van de dreigende gevaren van opwarming en verlies van biodiversiteit. Sterker nog. Ze beseffen dat zij het zijn die de kennis hebben die bij ouderen ontbreekt. En dat er dus een taak voor hen ligt. Wellicht in bondgenootschap met kunstenaars die als geen ander de ziel en het gemoed van mensen kunnen raken, wat nodig is om ze in beweging te brengen.
54 min
March 19, 2021 #21 - Brabant 1653, van Holland Baroque
Het nieuwe album van Holland brengt Judith en Tineke Steenbrink terug naar de bron. In meerdere opzichten. Ze groeiden op in de buurt van het Karmelietenklooster in Boxmeer. Het poortje van dat klooster dat in 1653 gebouwd werd staat er nog steeds. Vandaar de titel. Het is de plek waar Benedicto à Sancto Josepho, componist en hoofdrolspeler van het album, zijn leven doorbracht. "Wat ons betreft dé toegangspoort naar een hemels archief waar het goed toeven is temidden van Brabantse schoonheid", schrijven ze in hun toelichting. In de kloosterbibliotheken ligt namelijk, zo weten zij al enige tijd, een schat aan repertoire dat voor het eerst sinds lange tijd weer tot leven komt. En daartoe moesten zij de bibliotheken in, studeren op de oorspronkelijke teksten. Terug naar de bron dus. Verder heeft de polyfone muziek die zich toen aan het ontwikkelen was, midden zeventiende eeuw, nog volop banden met het Gregoriaans. Die sporen vind je terug op het album. En gaaf om te weten: Judith (violist) en Tineke (orgel/klavecimbel), zingen zelf mee in de koorpartijen. Voor hen de gewoonste zaak van de wereld Het levert een verrassend, ontroerend, puur album op, dat eerherstel betekent voor de katholieke traditie in de Nederlandse muziekgeschiedenis. En dat kan geen kwaad, want de muziek is expressief en speels. Kortom: een echte Hollandse Nieuwe!
47 min
March 12, 2021 #20 - Ratio, van Arthur Klaassens
Hoboïst Arthur Klaassens heeft een wonderbaarlijk, hallucinant album samengesteld. Met een Vioolpartita van Bach, en drie hedendaagse stukken van Steve Reich, Berio, Jesse Broekman, en het befaamde Spem in Alium, van Thomas Tallis.
Klaassens bewerkte alles zelf, en speelt alles zelf. Dus ook dat koorwerk van Tallis, dat veertig verschillende stemmen herbergt? Precies. Dat is het bijzondere.
Je hoort telkens verschillende instrumenten (hobo, hobo d'amore, althobo en bashobo) en stemmen, maar slechts één speler, Arthur Klaassens. Hij speelt alle partijen. Een voor een. En legt ze over elkaar heen als laagjes. Veelvoudigheid. Soms zijn het er twee, soms tien, hij gaat dus zelfs tot veertig.
De titel, Ratio, wijst op wat voor hem de essentie is: niet zozeer getalsverhoudingen als wel verhoudingen tout court. Tussen hem en de componisten, tussen hem en al die verschillende facetten in zichzelf. En, dat voor ook, tussen hem en opnameleider Frerik de Jong. Die is eigenlijk veel meer dan dat, hij geeft Klaassens tegenspel als een ware musicus. In feite is dit album ook het verslag van een vriendschap: de twee hebben er vijf jaar over gedaan, en honderden opnames gemaakt. Dat kan alleen in een verstandhouding van vertrouwen.
Ik sprak Arthur Klaassens op een frisse zondagochtend in Den Haag, vanwege corona hadden we buiten afgesproken, in een stads speeltuintje. De geluiden van spelende kinderen en beierende klokken kregen we er gratis bij in dit Haagse Counterpoint, ook dat vormde weer een mooi extra laagje.
52 min
February 26, 2021 #19 - The Ballad of Mauthausen, van Niki Jacobs
Mauthausen was een van de meest verschrikkelijke vernietigingskampen van de nazi's. Het sadisme en de wreedheid vierden er hoogtij. Iakavos Kambanellis overleefde het kamp en schreef er een aantal aangrijpende gedichten over die op muziek werden gezet door Mikis Theodorakis. De eerste uitvoering was door Maria Farandouri.
Niki Jacobs hoorde die plaat toen ze een meisje was. Het maakte diepe indruk, vanwege de combinatie van zo'n gruwelijk onderwerp met de pure schoonheid van de muziek en de poëzie. Nu heeft ze zelf een paar van de liederen van Theodorakis opgenomen op een album dat diep treft door dezelfde combinatie.
Ze vormen het middendeel van een drieluik. Er is dus in de optiek van Niki Jacobs een fase die aan de horror voorafging, en wel degelijk ook iets wat erna kwam. Met andere woorden: er is sprake van continuïteit. Er zit in de geschiedenis van de joden een groot en huiveringwekkend gat, maar daar eindigt het niet. Het geeft dit album extra zeggingskracht.
De zangeres weet zich omringd met voortreffelijke musici: Peter van Os, accordeon; Ruud Breuls, trompet; Ro Krauss, viool; Emile Visser, cello
De cd is in eigen beheer uitgebracht. En is te verkrijgen op de website van Niki: nikijacobs.nl
56 min
February 19, 2021 #18 - Witte Wieven. Edward Top meets Tjeerd Top
Ik wilde eigenlijk nog iets doen met de cd Fragile van Tjeerd Top. Solo-cd waarin hij blijk geeft van zijn liefde voor de popmuziek. Maarrrr, toen bleek dat net op de streaming diensten is gepubliceerd een aantal stukken van zijn broer, de componist Edward Top. Bijvoorbeeld het vioolconcert Witte Wieven dat hij schreef voor Tjeerd en dat tien jaar geleden in première ging bij het Balletorkest onder leiding van Fabrice Bollon. Daarna nooit meer gespeeld, nooit uitgebracht, nooit meer gehoord. Dus dat is ook een Hollandse Nieuwe! Ik heb besloten om ze samen te voegen in een portret, een dubbelportret van de twee mannen die opgroeiden in Winterswijk (vandaar de titel, Witte Wieven is een Achterhoekse legende over heksachtige vrouwen die door de bossen zwierven en vooral bij mist optraden!), en een passie voor de viool deelden. Al is Edward bijna zeven jaar ouder dan Tjeerd.
En het is een dubbelportret in twee opzichten. De cd van Tjeerd is in zekere zin ook een eerbetoon aan de popmuziek. Daar hielden ze van en daar houden ze van. Het is ook iets wat doorwerkt in het componeren van Edward.
En zoals het broers betaamt kunnen ze elkaar flink opstoken. In het vioolconcert bedachten ze in nauwe eendracht muzikale kunststukjes die feitelijk onmogelijk zijn. Dat was ook de eerste reactie van de dirigent: 'Dit is onspeelbaar!' Wacht maar tot je mijn broer hoort, riposteerde de componist. Die broer koestert als filosofie dat iets pas onmogelijk is als het echt niet kan. Daarvoor is hij violist geworden: om het onbekende een stem te geven.
53 min
February 13, 2021 #17 - Bernhard van den Sigtenhorst Meyer, Piano Music
Toevallig bracht hoboïste Pauline Oostenrijk vorig jaar een cd uit met werk van Bernhard van den Sigtenhorst Meyer (1888-1953). En nu is daar warempel een tweede cd gewijd aan deze Nederlandse componist, die vergeten leek te worden maar beslist de moeite waard is.
Ditmaal is het de pianist Albert Brussee die zich over zijn werk ontfermt. Vooral uit de eerste periode van Sigtenhorst Meyer, die je het best kunt karakteriseren als romantisch-impressionistisch. Je voelt de adem van Debussy in karakterstukken die bloemen en vogels verbeelden, maar ook inspiratie vindt in en serie schetsen van Hokusai (Zes gezichten op de Fuji). Niet zo gek, hij heeft korte tijd in Parijs gestudeerd, bij Vincent d'Indy. Een andere sterke invloed: de interessevriend van zijn geliefde, Rient van Santen. Die was dol op de kunst en atmosfeer van het Oosten, en ook dat klinkt door.
In de tweede fase van zijn leven werd de muziek van Sigtenhorst Meyer hollandser. Hij greep terug op de modaliteit van de kerktoonladders en schreef een boek over Sweelinck. Het is al voelbaar in sommige vroegere composities zoals De Maas en Oude Kasteelen.
Albert Brussee voelt zich verwant aan Bernhard van den Sigtenhorst Meyer, hij was als kind al dol op de bloemen en de vogels, bijvoorbeeld. Maar hij heeft vooral ook affiniteit met het romantische repertoire, waarvan het impressionisme dan weer een uitloper is.
Brussee is pianist, en docent, en onderzoeker. Hij maakte naam als Lisztkenner door zijn uitgave van vroegere versies van Liszts pianocyclus Harmonies poétiques et religieuses. In 1914 publiceerde hij de studie Mazeppa in de romantische kunst - een interdisciplinair cultuurhistorisch onderzoek. Over maar liefst 150 kunstwerken gebaseerd op de Mazeppa-vertelling.
52 min
February 05, 2021 #16 - Verhalen uit Buenos Aires, van Astori Amsterdam
De leden van Astori komen alle vier uit de klassieke muziek maar ze wilden graag iets doen met tangomuziek en Astor Piazzolla. Alleen, het moest geen gewoon tango-ensemble worden. Het kwartje viel toen de violiste in haar Spaanse les een keer een Zuid-Amerikaans lied moest vertalen in het Nederlands. Dat was het moment waarop Astori geboren werd. Ze brengen Argentijnse liederen, in het Nederlands, afgewisseld met instrumentale stukken van Piazzolla.
Astori bestaat uit Wiesje Nuiver, viool; Sterre Konijn, zang; Vincent van Amsterdam, accordeon en James Oesi, contrabas
Schitterend voorbeeld is het lied Alfonsina en de zee, van Ariel Ramirez, beroemd geworden door Mercedes Sosa, de grote Argentijnse zangeres, heldin van het volk. Het is een hommage aan de dichteres Alfonsina Storni, zij maakte een einde aan haar leven door de zee in te lopen. Vlak daarvoor schreef zij haar laatste gedicht, Voy a dormir, ik ga slapen.
53 min
January 29, 2021 #15 - Le Plaintif, van Erik Bosgraaf/Cordevento
Je moet het maar durven: een heel album met Franse barokmuziek uitbrengen in mineur! Het is precies wat de meesterlijke blokfluitist Erik Bosgraaf met zijn ensemble Cordevento heeft gedaan. Het heet Le Plaintif, en biedt een schat aan troostrijke muziek in droevige tijden. En alles is schitterend uitgevoerd!
En misschien kunnen we er iets van leren: je niet verzetten tegen de gevoelens van melancholie die gemakkelijk in deze tijd bezit van je kunnen nemen, maar ze juist omhelzen, zoals ze in vroeger eeuwen ook deden. Dan wordt het de stijlvol vormgegeven uitdrukking van een levenshouding, die ervan uitgaat dat we het leven niet kunnen beheersen.
Maar is het niet saai, en zwaarmoedig, om telkens maar in dat mineur te blijven hangen? Allerminst, want het album is rijk aan juweeltjes van retorische welluidendheid, en bovendien, het majeur zit er altijd in opgenomen.
47 min
January 23, 2021 #14 - Shining of her eyes, van Lisanne Soeterbroek
Op ‘Shining of her eyes’ gaat alleskunner en allesdoener Lisanne Soeterbroek een nieuwe uitdaging aan: een album maken met solo-vioolrepertoire. Natuurlijk is het dan Bach wat de klok slaat, twee partita’s en een sonate, aan elkaar verbonden door twee miniatuurtjes van Louis Andriessen.
Lisanne Soeterbroek is concertmeester bij het Antwerp Symphony Orchestra, primarius van het Vespucci strijkkwartet, heeft een druk gezinsleven, maar stortte zich vorig jaar toch ook volledig op zo’n intensief project als het opnemen van een cd. Dit moest ze gewoon doen, omdat dit gewoon het goede moment was. “Uitdaging is m’n lievelingswoord”, aldus Soeterbroek, en dat blijkt uit vrijwel alles dat ze bespreekt. Of het nu gaat om die grote chaconne uit de d-klein partita, of Andriessens ‘Song’ waarin ze tegelijkertijd speelt en zingt, Soeterbroek kiest nooit de weg van de minste weerstand.
Ze is een violiste met een turbo, die alles of niets speelt en een nietsontziend oog heeft voor de details in de muziek. Toch is het juist haar optimistische energie en de sprankeling in haar ogen en haar spel die dit album en haar verhaal zo fascinerend en bewonderenswaardig maken.
Musiceren vanuit volledige beheersing en in absolute vrijheid, met een prachtig klinkend, intiem resultaat.
55 min
January 15, 2021 #13 - Same self, same silence van Rembrandt Frerichs Trio & Hossein Alizadeh
Jazzpianist en componist Rembrandt Frerichs heeft sinds enige jaren de beschikking over een fortepiano. Een instrument dat is nagebouwd door Chris Maene maar in feite een kopie van het instrument waarop Mozart gespeeld heeft. Maar Frerichs speelt geen klassieke Weense muziek. Hij improviseert en op zijn nieuwste cd, 'Same self, same silence' doet hij dat met zijn trio én met een Iraanse tar-speler, Hossein Alizadeh. Een grootmeester in de klassieke Perzische muziek. Hij zelf speciaal voor hem een nieuw instrument laten bouwen: de shurangiz.
Het bijzondere van dit project is dat het heeft geleid tot een totale versmelting van oosterse en westerse elementen. En dat er echt iets nieuws ontstaat. Dat kan omdat de fortepiano van Rembrandt verstemd kan worden. Je kunt zo in bijvoorbeeld een d-mineur toonladder een kwarttoon onderbrengen. Als link met de oude Perzische muziek.
Het resultaat is wonderschoon. Vaak kun je niet meer onderscheiden welke instrumenten je hoort. Komt ook omdat de vier mannen in de loop van de tijd naar elkaar zijn toe gegroeid, en dat ze echt naar elkaar luisteren. Het eerste track is dan ook een soort kennismaking. Ze zoeken elkaar hartslag op. Als die eenmaal gevonden is, dan ligt het speelveld open.
49 min

About Hollandse Nieuwe!

From the publisher's feed

Hij is er weer! De Hollandse Nieuwe! Een CD 'Made in Holland'. Met muziek van toen, nu en morgen. De musici, gedreven door de zucht naar avontuur, geven tekst en uitleg in een persoonlijk verhaal, het verhaal achter de noten.