In het Rijksmuseum

Pieter Saenredam: een 17de-eeuwse Nederlandse kunstenaar die alleen maar kerkinterieurs schilderde. Hij nam hiervoor een mathematische aanpak, in een compositie van vlakken en eenvoudige rechte lijnen. Saenredam bepaalde voor ons het beeld wat we hebben van de Nederlandse 17de-eeuwse kerk, maar we kunnen ook niet meer naar dit werk kijken zonder te denken aan moderne kunstenaars als Piet Mondriaan of Jan Schoonhoven. Hoe dat precies in elkaar zit, hoor je in deze aflevering waarin Janine Abbring praat met conservator 17de-eeuwse Nederlandse schilderkunst Friso Lammertse.  

Wil je meer weten? Ga naar rijksmuseum.nl/podcast 

De podcastserie in het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

Als je door de zalen over de 17de eeuw in het Rijksmuseum loopt, kom je vrouwen tegen met kanten kragen, behangen met kostbare juwelen, in de mooiste jurken. Rijke vrouwen. Soms staan ze alleen op een schilderij, vaak ook samen met hun man en hun gezin. Een van die vrouwen is Cornelia van Nijenroode (1629-1692?). We zouden haar nu een activistische feminist noemen, maar in haar eigen tijd werd ze ‘ontembaar’ genoemd. Zij streed voor een recht dat pas veel later zou worden ingevoerd: handelingsbekwaamheid over eigen vermogen van getrouwde vrouwen.
Janine Abbring praat in deze aflevering over Cornelia van Nijenroode met junior conservator Geschiedenis, Marion Anker. 

Op een groot schilderij door Jacob Coeman uit 1665 zien we Cornelia van Nijenroode naast haar eerste man, Pieter Cnoll. Links van hem staan twee van hun dochters met hun hondjes. Rechts van het gezin staan in de schaduw een bediende met een parasol en een Javaanse vrouw met een mandje fruit. Ze staan op het terras van hun huis te Batavia, met uitzicht op zee. Batavia was het toenmalig hoofdkwartier en hoofdstad van de VOC op Java in Nederlands-Indië, nu Jakarta in Indonesië. 

Cornelia van Nijenroode werd geboren in Hirado, Japan, als kind van de Nederlandse VOC-functionaris Cornelis en de Japanse concubine Surishia. Toen haar vader stierf wilde hij een christelijke opvoeding voor haar en haar halfzusje. De VOC besloot dat zij beter in Batavia konden opgroeien. 
Cornelia trouwde toen ze 23 was met Pieter Cnoll, upcoming man binnen de VOC. Twintig jaar later stierf hij, een grote erfenis achterlatend voor Cornelia. Zij kon als vermogende weduwe van Pieter een eervolle positie hebben gehad in de Bataviase VOC-kringen. Als weduwe mocht zij financiële transacties verrichten en handeldrijven, hetgeen voor een getrouwde vrouw niet mogelijk was. Maar toen kwam Joan Bitter die haar het hof maakte.
Ze verkoos in te gaan op de avances van de jurist Joan Bitter, die was benoemd tot lid van de Raad van Justitie, de VOC-rechtbank in Batavia. Bitter was als weduwnaar met vijf kinderen in Batavia aangekomen en zocht iemand die voor zijn kinderen kon zorgen. Hij zag een ideale kandidaat in Cornelia, die bovendien een aanzienlijk vermogen meebracht. Het leek een goede zaak voor beide partijen, want Cornelia hoopte dat Joan haar als lid van de Raad van Justitie van nut kon zijn bij haar financiële transacties.
Toen duidelijk werd dat Joan zijn vrouw Cornelia vooral om haar geld had getrouwd, verslechterde het huwelijk snel. Vermogensrechtelijk had Cornelia een zwakke positie omdat zij volgens het Hollandse recht niet handelingsbekwaam was. Het beheer van haar vermogen was met het huwelijk in handen van haar tweede echtgenoot gekomen. Hun huwelijk werd een grote strijd, dat ook op straat werd uitgevochten en waar de VOC tussenbeide moest komen. Uiteindelijk werden ze, ieder op een eigen schip, naar Nederland gestuurd. Daar voerden ze nog een jarenlange juridische strijd over het vermogen van Cornelia. Ze gaf niet op, en stierf in het harnas. 
Meer over Cornelia van Nijenroode lees je hier.

De podcastserie In het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

Kunstenaars maken zelfportretten, dat is op zich geen nieuws. Maar hoe maak je een zelfportret in beschilderde witte klei, als je niet weet hoe je kruin eruitziet? De beeldhouwer Gregor van der Schardt deed precies dat in een zelfportret van ongeveer 23 centimeter hoog. Een levensecht beeld, maar dan half zo klein. 

Janine Abbring praat in deze aflevering met senior conservator beeldhouwkunst over de vindingrijkheid van Van der Schardt, hoe hij zijn gelijkenis wist te vatten en wat dit beeld heeft betekend voor kunstenaars van latere generaties.   

Wil je meer informatie? Ga naar Rijksmuseum.nl/podcast 

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

Lucas van Leyden: hij deelt niet alleen zijn geboorteplaats met de grote meester Rembrandt, maar was ook een grote inspiratiebron. Hij leefde ruim een eeuw voor Rembrandt en was een waar wonderkind. In het prentenkabinet van het Rijksmuseum wordt een bijzondere tekening van Lucas van Leyden bewaard, die hij op 16-jarige leeftijd maakte. Op de tekening is een jongeman afgebeeld. Is het een zelfportret? Of een studie voor een schilderij?  

In deze aflevering spreekt Janine Abbring met conservator tekeningen Ilona van Tuinen over wonderkind Lucas van Leyden en deze meesterlijke tekening. 

De podcastserie in het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

Wanneer je in het Rijksmuseum door de zalen met kunst uit de middeleeuwen en renaissance loopt zie je veel portretten van invloedrijke mensen. Ze hebben een belangrijke overeenkomst: ze zijn allemaal wit. Met één uitzondering: er hangt een klein schilderijtje met een portret van een Afrikaanse man. In deze aflevering spreekt Janine Abbring met junior conservator Stephanie Archangel over dit portret. Wie was deze man? Hoe werd er naar hem gekeken? En hoe kijken we nu naar dit portret?  

Wil je meer informatie? Ga naar rijksmuseum.nl/podcast  

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

In deze aflevering spreekt host Janine Abbring met conservator tekeningen van het Rijksmuseum Ilona van Tuinen over een zeldzame 15de-eeuwse tekening van Maria met kind.  

Wereldwijd zijn er nog ongeveer 600 tekeningen uit de late middeleeuwen bekend. Het Rijksmuseum bezit er ook een aantal. Vaak weten we heel weinig van deze tekeningen. Door wie zijn ze gemaakt? Met welke functie zijn ze gemaakt? Waar zijn ze gemaakt? Door heel goed te kijken, te vergelijken met andere tekeningen, en door aanvullend onderzoek, geven deze vroege tekeningen echter meer informatie dan je in eerste instantie zou vermoeden.  

Wil je meer weten? Ga naar rijksmuseum.nl/podcast 

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

Toen Isabella van Bourbon in 1465 haar man Karel de Stoute achterna reisde, kon ze niet voorzien dat ze de eindbestemming nooit zou halen. Na haar overlijden werd haar lichaam begraven in de Michielsabdij van Antwerpen.  

Tien jaar later liet haar dochter Maria van Bourgondië een praalgraf voor haar moeder maken. Rondom dat graf stond 24 kniehoge bronzen beelden.  

Tien van die bronzen beelden zijn tegenwoordig te zien in de zalen 'middeleeuwen en renaissance' van het Rijksmuseum. Via omzwervingen waren zij al in de 17de eeuw in Amsterdam te vinden, toen nog als afbeeldingen van graven van Holland. Pas in 1951 werd ontdekt waar en voor wie deze Bourgondische bronzen zijn gemaakt.  

Janine Abbring spreekt met senior conservator beeldhouwkunst over deze Pleurants, bronzen beeldjes die staan voor herinneringen aan een overleden dierbare, het markeren van de Bourgondische dynastie en het ontstaan van de bronsgietkunst in de Nederlanden. 

Wil je meer weten? Ga naar rijksmuseum.nl/podcast 

De podcastserie in het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

In 2020 vieren we 75 jaar vrijheid. In deze bonus-aflevering staat een symbool van deze viering centraal: de bevrijdingsrok. Een verhaal over feest, herinneringen aan dierbare overledenen en levenslessen uit de oorlog.  

In deze aflevering spreekt journalist en podcastmaker Mijke van Wijk met junior conservator geschiedenis Marion Anker over het ontstaan van de bevrijdingsrok en met Annemie Boissevain, die haar bevrijdingsrok schonk aan het Rijksmuseum.  

Op rijksmuseum.nl/podcast vind je meer informatie en een afbeelding van de bevrijdingsrok in deze podcast. 

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

In de nacht van 19 november 1421 brak een dijk door vlakbij Dordrecht. Een grote watersnoodramp ten gevolg. Een groot deel werd onbewoonbaar. 80 jaar later lieten inwoners van het overstroomde dorpje Wieldrecht een altaarstuk maken om deze ramp te herinneren. Twee panelen van deze St. Elisabethsvloed zijn onderdeel van de collectie van het Rijksmuseum en laten zien hoe Nederland al in de vroege 15de eeuw omging met de strijd tegen het water.  

Janine Abbring spreekt met senior conservator geschiedenis Gijs van der Ham over deze twee bijzondere panelen.  

Wil je weten hoe het schilderij eruitziet? Ga dan naar rijksmuseum.nl/podcast

De podcastserie in het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.

De vroegste gravure in Europa werd in de 15de eeuw niet door een prentkunstenaar gemaakt, maar ontstond in de werkplaats van een zilversmid. Zij waren immers al gewend om te snijden in metaal. Het afdrukken van de afbeeldingen op papier was slechts een kleine stap. Een nieuwe Europese kunstvorm was geboren en het markeerde het begin van het reproduceerbare beeld zoals we dat nu kennen.  

In deze aflevering spreekt Janine Abbring met senior conservator prentkunst Huigen Leeflang over de vroegste gravure uit de Rijkscollectie, een icoon uit de media-geschiedenis.  

Wil je weten hoe deze vroege gravure eruitziet? Ga dan naar rijksmuseum.nl/podcast. 

De podcastserie in het Rijksmuseum is powered by ING.

 Heb je vragen, opmerkingen of wensen? Stuur dan een (audio)bericht naar [email protected] of laat een comment achter.

'In het Rijksmuseum' is powered by ING.