Kuma bɛ aw bolo

Nin dɔgɔkun labanw na diɲɛmagwɛn jamanw n’a tɔnbaw bɛɛlajɛrɛnlen bɛ wulikajɔw la kɛlɛlajɔbɛnkan sɔrɔli ko la Ukraine ni Russie cɛ kɛlɛ la.

USA, Eurɔputɔnba jamanaw, fɔ ka taase diɲetɔnba ONU ma nk’o waati kelen farafinna jamanw ani a tɔnbaw si mankan tɛ ka mɛn.

Kasɔrɔ kɛlɛ samana ka se fɔ farafinna gunkan ka ban, wa a kɔlɔlɔw bɛ ka ye gun kan fana , sɛnɛkow, lakanakow fɔ ka taa se da dumunifɛn dɔw sɔrɔliko la nɔgaya. O cogoya la mun de bɛ se ka faamu farafinna  ka makun la. 

Kɛlɛ in yɔrɔ ka jan u la de wa tɛri yɛrɛminɛ de don ka kɛɲɛ ni diɲɛ politikiw taabolo ye.

Afrique du Sud min yɛrɛ jamanaɲɛmɔgɔ Cyril Ramaphosa bɛ ka  wulikajɔw boloda ako la kaban ni Eurɔpu jamana ɲɛmɔgɔ dɔw weeleli ye nɛkɛ jurusira fɛ. 

Yala o jɔyɔrɔ be se ka mun ye bɛn laɲini ni kola Russie ni Ukraine cɛ… An ka nɛkɛjurusira labilalen don k’aw fɛlaw makɔnɔ.

Kiiri sira taamali don wa, walima i politikiko tajurusara don? Ko min bɛ ka kɛ Dakar mɛɛri kɔrɔ binnen  Barthelemy Dias n’a ka politikiteri kɔrɔ PASTEF maaw cɛ. A ko kumaw kɔni cayalen don Sénégal nin waati. 

Kunu Sénégal sanfɛkiirisoba y’i ban kunu Dakar mɛɛri kɔrɔ binnen in ka latigɛsɔsɔlisɛbɛn dɔ la, o min tun ka kan ka mɛɛri kura sugadili bali ka bila Barthelemy Dias nɔ na. 

Abbas Fall de labanna ka sugandi ka kɛ  Dakar mɛɛri kura ye, baarako minisiri ani fanga politikitɔn PASTEF ɲɛmɔgɔ dɔ don. 

Kalo damadɔ a gwɛnnen kɔ ka bɔ Dakar mɛɛriya la fagaliwale dɔ kiiri  ɲangili kama san 2011. Barthélémy Dias bɛ ka sira bɛɛ taama walasa ka segin k’a ka jɔyɔrɔ ta. O kiiri jaabi laban yɛrɛ makɔnɔnen don sanfɛ kiirisoba fɛ sɛtanburukalo tile 18 nata.

ɲɔgɔnsama-sama sugu nin ka ye maaw cɛ minnu bɛɛ tun be politikitɔnba kelen kɔnɔ, yan’u ka fara aw ye mun faamu o kow la? 

Barthelemy Dias k’o sariyasɔsɔ de bɛ ka boli ale kan, fanga politikitɔn  ka fan la, olu ko kiiri sira dɔrɔn de taamana. Aw yɛrɛ y’a bila minan jumɛn kɔnɔ?  

Mamadou Kante kunnafonidila ani Sénégal politikikow dɔnbaga de ben’aw ka bi ɲiningaliw jaabi

Fɔ kalo saba nata, jamanakuntigi kɔrɔ Alpha CONDE ka RPG, minisiri ɲɛmɔgɔkɔrɔ ani fanga sina Cellou Dalen DIALLO ka UFDG fɔ ka taa se Rafiou SOW ka PRP ma nin politikitɔnw si sen tɛna ye politikibaara la la Guinée dugukolo kan. Donnatɛmɛfanga marabagaw ka latigɛ don, k’a sabu kɛ ko politikitɔn kofɔlen ninnu m’u yɛrɛ bila sariya kɔnɔ waati min tun dir’u ma kɔnɔ. 

U b’a fara kan ko ni politikitɔn fɛn o fɛn sen yera wulikajɔw, faraɲɔgɔnkanwalew n’u ɲɔgɔn wɛrɛw la jamana kɔnɔ k’u ɲɛmɔgɔw be  sɔn ka ɲangi kosɔbɛ.

K’asɔrɔ o politikitɔn dɔw, i n'a fɔ UFDG tun bɛ ka wulikjaɔ dɔ labɛn sɛtanburukalo tile 5 nata walasa k’u ka nisɔngoya yira hakilinaɲinikalata nata labɛnnikow kan. O kalata min yɛrɛ kanɲinibaaraw daminɛni bɔr'a ma kunu k’a bila utikalo tile 31 na.

Ni la Guinée marabagaw n’u masurunyamaaw ko sariya sira taamali don, fangasinaw ko fɛɛrɛ don dɔrɔn ka fangasina politikitɔn ŋanaw bila kɛrɛfɛ kalata nataw  la La Guinée. Cellou Dalein DIALLO ka UFDG yɛrɛ k’u bena latigɛ in sɔsɔlisɛbɛn ladon kiiriso ɲɛkɔrɔ. 

Yala aw ye nin kow bila minan jumɛn de kɔnɔ? Politikiko walima sariyako de don? 

Malick CAMARA, kunnafonidila ani politikikow dɔnbaga de bɛn’aw ka ɲiningaliw jaabi kabɔ La Guinée.

Bi ye juma ye, kɔrɔ ko baabu kɛnkerenenen tɛ yen. An bɛ kuma di aw ma aw lamɛnbagaw yɛrɛw sagonna baabuw de kan…. O sagonna baabu fɔlɔ ani filanan bɛɛ b’an lataga Mali jamana de kan. 

A fɔlɔ ka kuma donnatɛmɛnfanaga minisiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ Choguel Kokalla MAIGA ka bilali de kan ka taa kasola fɔlɔ Tarata tɛmɛnen k’a ka kiiri makɔnɔ a jalakilen don k’a tɛkɛsera foroba nafoloma a ka minsiriɲɛmɔgɔya waati ani ka kɔn o jɔyɔrɔ in fana ɲɛ. 

 

O kɔ, aw y’a kanun ka segin an ka baabu wɛrɛ min kan, o ye sɔrasiw ka mara san duuru de ye Mali kunna u kɛlen kɔ ka jamankuntigi kɔrɔ IBK ka fanga dafri san 2020 Aout kalo tile 18 don.

An bɛ sɔrɔ ka bi jɛmukan kuncɛ CIV jamana kan ni kalatako kuma ɲɔgɔn sma-samaw ye nin dɔgɔkun labanw na fanga n’a sinaw cɛ.

Yala, yen octobre kalo tile 25 jamana ɲɛmaa kalata in bɛ na se ka kɛ basigi kɔn cogo di k’a sɔrɔ mankan wali fɔɲɔgɔnkow ma y’a la i n'a fɔ kalata tɛmɛnenw.

Kabi Yokohama dugu la, Farafinna ani Japon ka lajɛrɛba Ticad tako 9nan baaraw dabɔra kunu arabadon, u bɛ to senkan fɔ sinin juma don talikɛla bayirikaw de b’a ko kɛnekan ye kabɔ farfinna jamana 50 kɔnɔ ani diɲɛ fan wɛrɛw fɛ.

Laɲini ye ka laɲiniye ka baaraɲɔgɔnya kologrinw bila senkan sira caman kan fanfilaw ka yiriwa sabatiliko la. 

Janpon kɔ, Faransi,  Russie, Chine, Italie, Espagne Farafinna ni setigi-jamana caman y’o lajɛba sugu kɛ nin san labanw na minnu bɛ kuncɛ ni nafolobaw layiduw ye ani bɛnkan sɔrɔkow yiriwali hukumu kɔnɔ farafinna san 2024 dɔrɔn lajɛrɛw la, dolari wari miliyali 83,5 de layidu tara kɔkna jamanaw fɛ Farafinna ye.

Nka yala aw y’o lajɛw nɔba ye farafinna kan wa… aw bolo lajɛn ninnu bekanw ni farafinna ka yiriwa makogɛlɛnw bɛ taa wa.

Aw Farafinna ka kan nin lajɛ suguw la cogodi waasa u nafa ka se a ma boɲa kɔnɔ…. an ka nɛkɛjurusira labilalen don kaban: 00221 76 644 12 79

Mouhamoud Kallé jamana ni ɲɔgɔncɛ politikikow dɔnbaga ŋana de bɛn’aw ka ɲinigaliw jaabi, kabini Fransi jamna kan.

An be jagikila minɛ Sénégal jamana kan bi  ka kuma diɲɛ wari koɲɛnɛbɔcakɛdaba FMI ka jurudoncogow, a saracogow fɔ ka taa se farafinna bɛ se k’i yɛrɛ bɔ o jurujuguw tali la cogo min nin k'a ka ɲɛtaa fɛɛrɛw boloda.

Sénégal jaman kan,  fɔ nin utikalo tile 27, Diɲɛ nafolo koɲɛnɛbɔcakɛdaba FMI ka cidenkulu kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ taama la Sénégal jamana kan. 

 

Laɲini ye ka kumaɲɔgɔnyaw kɛ ni Sénégal marabagaw ye u ka juru kɔrɔw kan n’u bɛna se ka baaraɲɔngɔyaw boloda cogo min kokura juruko ani dɛmɛw ko la,  ka jateminɛ kɛ Sénégal ka sɔrɔko latilenfɛɛrɛ kura laselenw kan, an’u ka forobamusakaw san 2025 ani 2026 nata kɔlɔsilifɛɛrɛw .. 

kasɔrɔ, Senegal minisiri ɲɛmɔgɔ, Ousmane SONKO  tun y’a lase kɔsa in na k’u mako tɛ FMI la tuguni ko jamana in bɛn’i sinsin a yɛrɛ kɔnɔsɔrɔw kan k’u ka yɛrɛyeya  sinsin. O la, FMI ka nin taama in bɛ faamuya cogo di?  

Farafinna jamanaw bɛ se k’u sinsin u yɛrɛ kɔnɔsɔrɔw kan cogo di kan jɛn diɲɛ waribonbaw ka juruw kɔ? 

Yala jurutali FMI ani diɲɛ waribonba (Banque mondilae) n’a ɲɔgɔnnaw fɛ, o bena ka jamanaw yiriwa de wa walima a b’u tɔ coron de?  

Dr Amara TOURE, sɔrɔko dɔnbaga ŋana ka bɔ la Guinée jamana kan, ale de bɛn’aw ka bi ɲiningaliw jaabi.

Utikalo tile 18 san 2020, utikalo tile 18 san 2025, kunu ntɛnɛndon tun y’a san duuru ye jɔyi ko Mali jamanakuntigi kɔrɔ Ibrahima Boubacar KEITA ka fanga dafirila sɔrasiw fɛ, dɔgɔkun caman M5-RFP faraɲɔgɔnkantɔn ka wulikajɔw kɔ

San duuru, k’a ta Bah NDAOU ka mara la ka na, Général Assimi GOITA ka mara la, France kɛlɛbolo ni Munisma taw gwɛnni kɔ ka baaraɲɔgɔnyaw kologrinya ni Russie ye…   

Mali samani ka bɔ CEDEAO tɔn kɔnɔ fɔ ka na se AES, Sahel jamana saba ka tɔn sigili ma.

Yala nin san duuru in kɔnɔ, taaɲɛ jumɛn de sɔrɔla Mali mara cogoya kan? 

Politikikow, lakana ani jatigɛwale kɛlɛli min kɛra IBK taakun jɔnjɔn ye, dunkafa sabatili, sɔrɔko, kiirikow fɔ ka na se hadamadenw ka hakɛkow ma.

Yala mun de ɲɛna nin san 5 in kɔnɔ? mun tɔra? aw yɛrɛ ɲɛ be Mali la taaɲɛ sira jɛlen kan bi wa? 

Kasɔrɔ Cöte d'Ivoire  jamanaɲɛmaakalata tɔ tora iko kalo fila ɲɔgɔn, wulikjaɔw tɛ ka kɔtikɛ fangasinaw fɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la minnu tɔgɔ ma ye kalatasɛbɛn kan ka kɛ cɛbɔ ye, k’a sababu kɛ u kunkan kiirikow ye kalata koɲɛnɛbɔkulu CEI ka fɔ la.

PDCI ka tidjane THIAM ni PPA-CI kɔ utikalo in tile 9, Laurant GBAGBO fana n’a nɔfɛjamaw tun bɛ nbɛdaw la Abidajn. A ka politikitɔn PPA-CI ka Cococo..munu-mununi kuncɛli ɲɛnajɛ tun don kalata ɲɛbilabaaraw hukumu kɔnɔ.

Nin fangasinaw tigɛlen b’a kan k’olu tɛna sigi k’a filɛ jamanaɲɛmaakalata in ka kɛ u kɔ, kasɔrɔ marabagaw fana k’u tɛna tali kɛ sariya ka fɔ la. O ɲɔgɔnsama-samaw hukumlu kɔnɔ yala Côte d'Ivoire jamanaɲɛmaakalata nata in bɛna se ka kɛ cogo di k’a sɔrɔ mankan ma bɔ a la iko kalata tɛmɛnen tɔw jamana in kɔnɔ? Olu minnu tiɲɛnniw fanga bonyana kosɔbɛ.

Fanga n'a sinaw jɔyɔrɔ ka kan ka kɛ mun ye kalata basigilen kola? Jamandenw fana jɔyɔrɔ be se ka kɛ mun ye fɔ ka taa se farafinna tɔnbaw ani faraɲɔgɔnkanjɛkuluw yɛrɛ ma.

Stigui KONE, politikikow dɔnbaga ka bɔ Cöte d'Ivoire jamana kan, ale de bɛn’an ka ɲiningaliw jaabi.

I ko aw b’a kalama cogo min bi ye juma, o kɔrɔ ko na bɛ na kumaw aw ka baabu sugandilenw de kan, aw b’a fɛ an ka jɛn k’na dado minnu la ka walawala.
O siratigɛla, aw ɲɛna baabu fɔlɔ, bɛna lase Mali de la. Fangadafriko ŋunuŋunukan min sɛmɛtiyara jamana in lakanako minisiri fɛ yen surɔ… 

U ye tɛgɛda sigana mɔgɔ 10 ni kɔ kan o kola finitigi fara jamanadentɔgɔlatɔndenw ani politikimaaw kan, fɔ ka se France jamanden dɔ ma, Mali marabagaw ye min jate ka kɛ gundolakunnafonikow baarakɛla ye France.  An bɛ na kuma o baabu de kan fɔlɔ

An bɛ sɔrɔ ka taa ko kuncɛ, Alaska, USA jamanakan yen minna jamanakuntigi danaldt Trump n’a tɔɲɔgɔn Russie ta, Vladimir Poutine ka kan ka ɲɔgɔn ye bi wulada fɛ Ukraine kɛlɛ kunkan…

Aw bɛ na se k’o minnu jaabiw sɔrɔ RFI Mandekan sanfɛ an ka kunnafonikɛnɛw kan, wali an ka bɔlɔsiraw bɛɛlajɛlen kan kerɛnkɛrɛnenya la ma.RFI.fr kaa

Nka y’an’o cɛ, an be na aw yerɛ hakilianaw de lasɔrɔ a kokan sisan-sisan nɛkɛjurusira 00221 76644 12 79

 

Sini USA jamanakuntigi Danald Trump ni Russie ta Vladimir Poutine ka kan ka ɲɔgɔnye kɛrɛnkerɛnen kɛ ye Ukraine kɛlɛ kunkan. Laɲini ye ka kɛlɛlajɔbɛnkan sɔrɔ Russie ale ni ukraine cɛ kumaɲɔgɔyanw sira fɛ. Ukraine yɛrɛ kɔkɔrɔdonjamanw Erɔpu, olu ye ɲɛbila lajɛ dɔ kɛ a ko kan kunu Allemagne ni Trump ye, k’a ɲini ani Poutine ka sini ɲɔgɔnye ka se ka kɛ fiɲɛbɔdaba ye bɛnlaɲinini ko la.

Dnald Trump ka kɔsa in na  ɲangili bagabagaliw ni kangari gɛlɛnw dɛsɛlen kɔ ka sira sɔrɔ Russie kan, yala fɛɛrɛ wɛrɛ jumɛn b’a bolo aw fɛ k’i digi Russie kan halisa? Aw bolo Ukraine bɛna sɔn kumaɲɔgɔya jaabi ma a sen ma don min na wa? 

Ukraine jamanakuntigi Volodimyr Zelessky y’o fɔ ka jɛya, wa a ko ale ka jamanadugu kolo sibiriɲɛ kelen tɛna tila ani maa si cɛ ka kɛ kɛlɛlajɔbɛnkan sababu ye. 

O sira tigɛ la aw yerɛ ye mun faamu jamana ɲɛmɔgɔ fila ninnu ka ɲɔgɔn ye in na?  

Mamadou Ben DIABATE USA, politikikow dɔnbaga de bɛn’aw ka ɲiningaliw jaabi kabi ni Pensilvany dugu la.