Kuma bɛ aw bolo

Palestine lakodɔnni diɲɛ tɔnba ONU ka kɛ a damana jamana ye, na b’a fɛ k’a don o bɛna bɛnlaɲiniko nɔgɔya cogo min Israel ale ni Hamas cɛ kɛlɛ la. Kumabaw bolo jɛmukan kanunbagaw aw bisimi la aw ka hakilinan fɔ kɛnɛ kan.

A ko kuma tun mɛnna senna, sisan kɔnin Fransi y’a latigɛ k’a b’a fɛ ka fara jamanaw kan minnu be Palestine lakodɔn iko a dama jamana, o na kɛ Septemburukalo nata.

Nka y’a n’o cɛ, Faransi jamankuntigi Emmanuel Macron ale ni Arabie Saoudite ka laɲini kɔnɔ. Diɲɛ jamanw ka lasigidenw ye lajɛ belebele dabɔ ONU dayɔrɔla kaban yasa ka Palestine lakodɔn iko tɔn in jamana tɔw, kasɔrɔ ONU jamana 193 cɛma 140 ni kɔ de kɛlen don ka Palestine lakodɔn kaban.

Nka Faransi ta in bɛna k’a siyɛn fɔlɔ ye ko diɲɛ setigiba jaman wolonfilaw dɔ k’o lawaleya.. Eurɔpu jamana camn b’o sira kan fana.

Aw ye kalan kɛ fanaBaɲumakɛtɔn ni hadamadenw ka hakɛw lafasa jɛkuluw ko diɲɛ magɛnkɛbaaw ka Gaza dɛmɛ

U yɛrɛ faamuya la k’o lakɔdɔnni in n akɛ sababu ye fɛɛrɛ jɔnjɔnw kasɔrɔ Israel ni Hamas cɛ kɛlɛw la Gaza. Ni jamana fila ka kumaɲɔgɔnyaw bilali ye ɲɛ “Solution à deux Etats’’

N’o kɛra kumaɲɔgɔnyaw nabɔ Hamas kɛlɛkulu ni Isarel cɛ, k’a k’u ni Palestine jaman yɛrɛ de cɛ ye.

Aw y’o ko faamu cogo di, yala Palestine lakodɔnni bɛ se ka na ni yerɛla kura jumɛn ye bɛnɲininila Israel ni Hamas cɛ.

An bɛ dɔgɔkun baabu fɔlɔ dabɔ Cameroun jaman kan, ka kuma kalata koɲɛnɛbɔkulu Elecam ye cɛbɔw tɔgɔ fɔlɔ carinni kan, olu minnu hakɛ bɔra 80 na ka na 13 la fɔlɔ wa fangasina belele Maurice Kamto tɔgɔ t’u cɛma. 

Cameroun jamana kan kabi sibiridon ɔkutɔburukalo tile 12 jamanaɲɛmaakalata cɛbɔw tɔgɔ fɔlɔw carinna kalata koɲɛnɛbɔkulu Elecam fɛ.

 

Cɛbɔ 13, sira dira olu de ma fɔlɔ, minnu cɛma jamanakuntigi bɔta Paul Biya min b’a ka sarati 8nan kɔ, a kɛlen kɔ ka san 43 kɛ jamana in kunna. Maa 70 ɲɔgɔn olu de ka sɛbɛnw dɛnna kɛrɛfɛ ni ka waati di u ma u k’u yɛrɛ bila sariya kɔnɔ.

Muso 7 minnu tun y’u ka sɛbɛnw don, muso kelen dɔrɔn de sera ka tɛmɛ olu cɛma. Balinako wɛrɛ min kumaw cayalen don kosɔbɛ Cameroun jaman kan, o ye  Maurice Kamto de bilali ye kɛrɛfɛ.  Fangasina belebele ani Manidem politikitɔn ka cɛbɔ.

Elecam ka fɔ la, ko tɔn in kelen  ye cɛbɔ fila di, olu fana ye sira di min fɔlɔ ka sɛbɛn ser’u ma kasɔrɔ, Manidem politikitɔn  ka fɔ la,  sira dira min ma olu y’o dɛn kɛrɛfɛ a mɛɛna wa k’u y’o fana kɛ sɛbɛn ye k'a ci marabagaw ma.

O kɔrɔko Maurice Kamto tɔgɔ yebaliya in ye wale de ye dɔrɔn ka sira da cɛ in ɲɛ,  k’olu tɛna sigi k’o filɛ,  bawo ale de nana jɔyɔrɔ filanan la Paul Biya kɔ san 2018. 

Wa kɔsa in na fana a tun bɛ ka se ka jamaba de labɔ fɔ lakana tigilamaaw  y’a ka ɲɔgɔnye dɔw yɛrɛ bali…

Yala aw ye mun de faamu ni ɲɔgɔn samasamaw la, cɛbɔw hakɛ bɔli 80 ni kɔ la ka na 13 la, o balila aw la wa.

I ko kalo o kalo juma laban , kuma ye mussow ta ye bi ko kura . Bi ka kɛnɛ bina tali kɛ ginetan kojigi kɛli de la anga kɔɲɔw la.

Kumadɔ dow bɛ u seko kɛ , fo ka se u kɛɲɛ ko ma u ka furusiri don. A dɔ bɛ tali kɛ ɲagabaw la ka ta waridiw ma jelima walima ka juruta wassa ka don in latɛmɛ nissondiaya kɔnɔ. Yala o ko yɛlɛn bɛ aw fɛ tokodi ?

Ginetan ko jugun furusiri don an nafa ni a kɔlɔlɔw bi seka kɛ jumen ye . an bɛ aw ka hakilinaw lamɛn ni de kan sisan sisan , wassa ka kɛnɛ in sankɔrɔ tan an ye ci sama sigida kow dɔnbaga Sira Soumaré ma ka bɔ Malila ani Mussow bila sirabagaa

Madar Sangaré ma ka bɔ Cote d’Ivoire .

An bɛ na kuma bi, farafinna tɔnba Union Africaine Wasadenw ka laɲini dɔ de kan, n’o ye kiriɲini farafinna ye farajɛjamanaw ka ninmantɔɔrɔwalew la ka ɲɛsin farafinw ma u ka tariku kɔnɔ. Laɲini belebele baabu dɔ kunkan, nin y’a siɲɛ fɔlɔ ye Farafinna fangabonda lakodɔnenba  k’i da don min na.

Farajɛla ka tɔɲɔni ani nimatɔɔrɔwale juguw  nɔ ka sara Farafinw ye. Walifasomara, kolonizasɔn, farafinw minɛni jɔnya la ka taa u feere, fɔ ka taa se siyawoloma  ma, nin ye Farafinna ka tariku jɔlikɔrɔw ye.  Farafinna tɔnba wasadenw ko minnu te se ka suma nɛn kan. 

O kama u y’a laɲini u ka  laadalaɲɔgɔnye min bɛ senna kɛnɛ kan Afrique du sud n’a ka kan ka kuncɛ fɔ utikalo tile fɔlɔ nata kɛnɛ kan ko  kiiriɲini ka kɛ gun in ye... 

nka yala aw bolo farafinna bɛ na se ka mɔnɛbɔ cogo di?  nafolo wa? walima  ka jɔrɔbaw de di a ma diɲɛ marajɛkulubaw kɔnɔ iko ONU ka lakanako bolofara? 

Brahima DIABATE ODJ tɔnden ka bɔ Burkina Faso de y’an ka bi mɔgɔ weelelen ye. Olu ka wulikajɔw bɛnnen bɛ Farafinnya lafasali baaraw ma

Bi jɛmukan baabu b’an sɛnsɛn ka se Douala, Cameroun jamana kan, an bɛ ba kuma cɛbɔya laɲinikɛbagaw cayali de kan fɔ ka tɛmɛ, jamanaɲɛmaakalata nata la,  maa 80 ɲɔgɔn de y’u ka sɛbɛ don o ko la. N’i y’a mɛn i ɲɔgɔn gɔngɔnduurula tɛ, siga t’a la sen fila de bɛ duguma. Cameroun jamana kan, a ɲɔgɔn ma deli ka ye fɔlɔ kalatako hukumu kɔnɔ, maa 80 ɲɔgɔn, olu de y’u ka cɛbɔyasɛbɛ don kalata koɲɛnɛbɔjɛkulu ɲɛkɔrɔ walasa ka kɛ cɛbɔ ye okutɔbururkalo tile 12 jamanaɲɛmaakalata nata la.

O laɲini kɛbagaw cɛma, muso 7 de b’u la. Balinako wɛrɛ, o ye politikitɔn kelen dɔw kɔnɔ cɛbɔ cayali de ye, i n'a fɔ UPC cɛbɔ saba, waIima jamankuntigi Paul BIYA yɛrɛ ka plotikitɔn RDPC cɛbɔ fila. 

kasɔrɔ kabi san 2012, Cameroun tun ye cɛbɔya sariyaw juru cɔrin kɔsɔbɛ walasa ka laɲinikɛbaga hakɛ dɔgɔya, misaliya la, u ye cɛbɔyasɛbɛ donni nafolo hakɛ bɔ sefawari miliyɔn kelen ni waa kɛmɛ la, k’a kɛ miliyɔn 30 ye.

Yala aw ye mun de faamu o cɛbɔya laɲinibagaw cayali la? nin ko bɛ se ka bila minan jumɛn de kɔnɔ?  

Mahamoud KALLÉ de ben’aw ka bi ɲiningaliw jaabi ka bɔ France, jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ politikiko dɔnbaga don.

A bɛ ɲɛsi ka can kɔsɔbɛ, wa baarakɛlan jɔnjɔn don. Nka ko bɛ ɲini ka taa ka maa bolo dan bi, subahana telefɔninw ko don, n’an k’u ma France kan la, telefɔni android.

Nin waati  labanw an maa caman bolo bɛ ka kɛ a yɛrɛ kala ye o telefɔninw sabu la… A kɛra dabɔnkama ye o,  fili wali k’a tigi ja ta a ɲinɛ ma… maa caman de ka farilakolo-jaw   bɛ k’u yɛrɛ sɔrɔ bɔlɔlɔforobabarokɛyɔrɔw kan.

A kun ka can kɔsɔbɛ, ni maa dɔw b’a kɛ a tigi mankutu tiɲɛli de kaman… dɔw fana kɛlen be k’a kɛ u wariɲinida ye bi.

O misali ye Kocc Barma ta ye Senegal ni bɔlɔlɔkan walejuguw kɛlɛli cakɛda ye ye tɛkɛda a kan dɔgɔkun tɛmɛnen… san 6 jalen a y’o de kɛ ka nafolo bɔ maaw kun farilankolo jaw sababu la… nɔminɛni sɛbɛn ba 5 o de donna cɛ san 38 in kama san 2018 ni ɲinan cɛ…

 Aw yɛrɛ ye mun faamu o kow la, yala maa bɛ se ka subahana telefɔniw tigiya kɛ cogodi bi ani k’i yɛrɛ tanga o walew ma.

kalatalaw tɔgɔsɛbɛngafe kura carinni kɛra fangasina politikitɔnbaw bɛɛ kɔ. sisan kɔni kalatalaw da hakɛ kura dɔnna. Maa miliyɔn 6 ni murumuru wolonwula olu de si sera kalata ye jamana in kɔnɔ. U ka bugunatigɛ tɔgɔsɛbɛnba laban de y’o da kɛnɛ kan. O sɛbɛn in yɛrɛ dira marabagaw ma sibirdon. La Guinée minisiriɲɛmɔgɔ, ka fara mara cɛmabɔli mnisiri kan, ninnu bɛɛ lajɛlen y’u ka sewa yira baaraw tɛmɛncogo la.

U ko nin kalatasɛbɛn kura in bena kɛ sababu ye, makanw , wulikajɔw  ka mɔgɔw bɔnɛ u ninw la walima ka feerekɛyɔrɔw kari kalataw kɔ, k’a kun kɛ ko nabara kɛra walima k’a ko tɛmɛcogo ma ɲɛ, ko nin y’o banen ye La Guinée mara cɛmabɔli minisiri Ibrahima Kalil Condé ka fɔ la. Bawo ko sɛbɛn jɛlen don min kɛra sariya kɔnɔ.

Kasɔrɔ o sɛbɛn in baaraw, k’a ta a ko daminɛ na fɔɔ ka na se a carinni ma, fangasina politikitɔnbaw i ko UFDG UFR walima RPG, ninnu si ma tali kɛ o baaraw la.

O siratigɛ la marabagaw bɛ ka basigi min fɔ kalataw kɔ, o  bɛna se ka sabati wa? jango fangasina dɔw yɛrɛ ma se k’u tɔgɔsɛbɛn kalatasɛbɛn in kan. Aw yɛrɛ ye mun faamu la Guinée ka nin kalatasɛbɛn in baaraw tɛmɛcogo kan? 

 

 

I n'a fɔ juma caman bi fana aw y’a kanun an ka kuma baabuba saba kan… USA jamanakuntigi Donald TRUMP ka bagabagalikanw ka ɲɛsin Russie ma ko n’o ma sɔn kɛlɛlajɔlima ani Ukraine cɛ yani 50 k’a na ɲangili fariman ta a sina jamana in kama

Baabu filanan be segin n’an ye farafinna,  ka kuma Fransi ka Sɔrasiw taal ikan kabɔ Sénégal. O taali ɲɛnajɛ min kɛra kunu alamusa  nin ka EFS ka Ouakam sɔrasi daga konɛkɛ lasegin Senegal kɛlɛboloɲɛmɔgɔ ma.

Baabu laban b’an to Senegal yen. Ka kuma marabagajekuluɲɛɔgɔ Ousamne SONKO ka jalakilikanw kan ka ɲɛsin a ka jamanakuntigi Bassirou DImoaye FAYE ma.

k’o bɛ k’ale to a dun waraw bolo u k’u sago t’a la kasɔrɔ a te ka kala don a ɲi la ka bɛn n’o burujaliwalew ye.

 

Kunnafoni kolonw ani dɛmɛndonnafolokow fanga dɔgɔyali ye diɲɛ kɔnɔ, diɲɛ kɛnɛyak otɔnba "OMS" ale ni UNICEF ka fɔ la jateminɛsɛbɛn dɔ kɔnɔ. Waati min na, ɲɛtagaw be ka sɔrɔ denmisɛnninw ka bolocifurakow la diɲɛ kɔnɔ walasa ka bana caman kunbɛn. O waati kelen, diɲɛ kɛnɛyako tɔnba "OMS" ni "UNICEF" bɛ k’u ka jɔrɔw yira o bolocifuraw laseliko la denmisɛninw ma.

U ko San 2024 kɔnɔ, denmisenin miliyɔn 14 ni kɔ de ma bolocifura fosi sɔrɔ tɔn fila ninnu ka jateminɛsebɛn dɔ ka fɔli la.

Misa li la farafinna o gɛlɛya fanga ka bon kosɔbɛ RD Congo ani Nigeria de. O jamana filaw dɔrɔn kɔnɔ, denmisɛnnin miliyɔn 9 masurunya de ma boloci fewu.

"OMS" ni "UNICEF" ko o sɔrɔla bɔlɔlɔsira kunnafoni kolonw carinni de kan bolociko kan ani fana, ko dɛmɛdonmusakaw dɔgɔyali ka ɲɛsin bolocifurako ɲininiw ma.

kasɔrɔ ko ɲɛtaaba be ka sɔrɔ bolocifurakow la iko denw ka kankɔnɔdimi, (diphtérie), kɛtɛkɛtɛnin wali tetanɔsi.

Nka,  mun de kama halisa denmasa caman tɛ sɔn u ka denw bolocili ma,  kunnafoni kolow bɛ se ka kɛlɛ cogo di bolocifuraw kunkan?  mun bɛ se  ka kɛ bi walasa ka denmaasaw jija u k’u denw boloci a waati la…

Walaasa k’aw ka ɲinigaliw jaabi, an ye weele bila Dr. Fodé Bengaly DIAKITE  ma ka bɔ La Guinée

Ale bɛ baara kɛ diɲɛ kɛnɛyako tɔnba "OMS" ka yen bolofara cakɛda la

Kabi n’a bɔra jɔrɔ la Novembre kalo tɛmɛnen, Mali marabagajɛkulu ɲɛmɔgɔ kɔrɔ, Choguel Kokala Maiga ka bɔliw bɛɛ maa caman jɔrɔ a ka kumaw fariya kama. Choguel Maiga y’a ka jɔrɔ yira san duuru saratigɛ tigɛli la kokura kadi dɔnnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ General Assimi GOITA ma o minna a fɔlen don fana ko dɔbɛ se ka fara o sarati kan fɔ ka taa Mali kolo suma lakanako sira fɛ.

Faratiko, minisiri ɲɛmɔgɔ kɔrɔ in ka fɔ la k’u ka u janto u kana na Mali sama ka jigin dɛngɛ kɔnɔ, u yɛrɛ ye kɛlɛw kɛ M5 RFP tɔn kɔnɔ ka jamana sama kabɔ min kɔnɔ. Baow ko lakanako kɔnɔ ka dun kɔsɔbɛ.

Aw ye kalan kɛ fanaMALI: Kunu ta kɔ, bi fana Moussa MARA bɛ ka lamɛn kiritigɛlaw fɛ Bamako

Yala dɔ farali in kan Mali donnatɛmɛnfanga kuntaala kan nin cogo la ko fɔ waati min, aw y’o kumbɛ cogo di?

Aw yɛrɛ ye mun faamu Choguel Maiga ka nin bɔli in na.

Yala aw n’ale ka jɔrɔ bɛ ye ekelen ye ko Mali kan ato donnatɛmɛnfanga kɔnɔ kudayi nin ka dɛsɛ ka segin bɛjɛfanga wa?