Kuma bɛ aw bolo

Nɛkɛ kan ɲɛ 13, sanga 10 kɛr’o kunnafugula ye Yanouden ani Doula nin waati… aw danse aw ka hakilina fɔ jɛmukan dakunna.

Waati jan sigasigaw kɔ, Cameroun fanga politikitɔn RDPC ɲɛmɔgɔ ni jamana kuntigi ye maaw bɔ kunfa la. Paul Biya y’a ka cɛbɔya da kɛnɛ kan a ka bɔlɔlɔforobabarokɛyɔrɔ X kan Octobre kalo tile 12 jamana ɲɛmaakalata la.

San caman baaraw kɔ, a k’ale yɛrɛ tigɛlen b’a kan ko fɛn caman de tora u ka kan ka ɲɛsin minnu ma don nataw la jamana ka taa kama.

A si san 92, nin benake Paul BIYA kabɔ ,tɔ ye a ka sratati 8 de nɔfɛ san 43 kɔ Camroune ɲɛmɔgɔyala…

A ko kuma kɔnin cayalen don… Baw oni politikitɔnw ani jamanaden caman y’a ko kumbɛ ni nisɔndiya ye, fan dɔ fɛ caman wɛrɛw ko dɔ kɛra jajiri fasa la… k’a ka t’I yɛrɛ lafiya ten sa… jango k’a si sebekɔrɔ janfa la.

Yala aw yɛrɛ ye Paul Biya ka cɛbɔya in laseli kunbɛ cogodi… A be camerouna ka basigi de n’a ka yiriwali kosumali fɔ wa… tɛri bɛjɛfanga mamunen.

Degun fosi tɛ Sénégal kan nin waati,  fɔ n’a bɔra Fanga degun la, n bɛ se k’a fɔ ko fanga yɛrɛ tɛ yen. Nin ye minisiriɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO ka kumaw ye jamanakuntigi Bassirou Diomaye Faye ma a ka bɔli laban senfɛ dɔgɔkun tɛmɛnen na.
 

O kɛra u ka politikitɔn Pastef ka ɲɛmaayabulon dɔ sigili senfɛ. A ka kumata in na, Ousmane Sonko da sera ko caman ma, nka min ye maaw dabaliban o y’a ka jalakiliw de ye ka ɲɛsin a yɛrɛ jɛɲɔgɔn n’a jamanakluntigi ma.

A ko ale tɛ se ka k’a faamu cogo si la, dutigi ani maraɲɛmɔgɔ dɔ ka buruja kunnafonidisow ni bɔlɔlɔsiraw kan maa sugu bɛɛ fɛ ko kuma kanabilaliko dan b’a yɛrɛ.  O tuma, ko waati sera jamankuntigi Bassirou Diomaye Faye k’i jɔ a jɔyɔrɔ la, n’o tɛ a ka to ale k’o jɔyɔrɔ fa.

Balinako jateminɛkɛlaw ani kunnafonidilaw caman bolo ko min ɲɔgɔn ma deli ka ye Sénégal marako hukumu kɔnɔ… Hali n’a sɔrɔ ni fanga masurunyamaaw ko nin tɛ fosi ye….

 

A kumaw cayara kɔsɔbe nin dɔgɔkun in kɔnɔ.. ni dɔw ko maloyalako don, dɔw ka dɔgɔyalmima fana don Farafinna ma. Nka hakilinafɔla wɛrɛw fana m’a ye o cogo la. Farafinna jamana ɲɛmɔgɔ duuruw ni USA jamanakuntigi Donald Trump ka ɲɔgɔn ye  kodon USA jamana kɔnɔ.

Sénégal ka Bassirou Diomaye Faye, Mauritanie ka Mohamed Ould Ghazouani, Gabon ka Brice Oligui Ngema, Liberia ka Joseph Boakai ani Guinée-Bissau Umaru Sissoko Embalo. Olu de bisimila la USA jamana ɲɛmaayaso la ka kuma uni jamana in cɛ jɛɲɔgɔnyaw kan… iko sani feere, dugujukɔrɔnafolokow, lakana o n’a ɲɔgɔn caman. Na ka bi jɛmukan baabu fɔlɔ bɛ taa n’na ye o ɲɔgɔnye in tɛmɛn cogo kan.

Aw ye kalan kɛ fanaETATS-UNIS: Farafinna jamanaɲɛmaa 5 bɛ lajɛ la ni baarada ɲɛmaaw ye u ni Donald TRUMP ta kɔ

Baabu filanan b’na sɛnsɛn ka se kunnafoni sɔrɔcogow kan bɔlɔlɔforobabarokɛyɔrɔw kan na be don min bna iko bi, jango kunnafonikolo cayalen be o yɔrɔw la bi kɔsɔbɛ.

N’u ka Inter Milan sɛbekɔrɔ dasili ldc Finali kɛnɛ kan tun kɛra balina ko ye a siga… ko n’a sɔrɔ kunbɛn in tun feerelen tɛ.

Surɔ , France ka PSG filɛ ka taama Espagne ka Réal Madrid fana kan celu 4 ani fu… hali Inter ta cayara n’o ye ni celu kelen ye Real Madrid ale cili ma gɛlɛya hali fitini.

O kɛra sababu ye PSG ka taa fara Angleterre ka Chelsea kan Coupe du Monde des Club finali kɛne kan. Demi finali kunben fɔlɔ la,  Ale Chelsea fana tun ye Brezil ka Fulminesse ci celu fila ani fuuu.

Sisan kɔnin karidon, FSG ale Chelsea de fana bɛ n’u kwada ɲɔgɔnna nin ka Coupe du monde des club in jɔnjɔn ba ɲini.

Nka yann’o cɛ, yala aw yen in demifinaliw kunbɛnw ye cogo di, aw tun sigilen bɛ ni Real Madri ka cili yen in cogo la PSG fɛ wa.

Aw ye Kilian Mbapé ntolantan sem yye cogodi a ka ntolantantɔn kɔrɔ PSG ɲɛkɔrɔ… Chelsea ani PSG Finali in be na kɛ cogodi karidon, u ka nafaw an’u ka dɛsɛ yɔrɔw be na kɛ mun ye…A y’anw ka nɛkɛ jurusira kɔnkɔn, k’aw fɛlaw fɔ…000221 76 644 12 79

Sadio SYLLA de bɛ n’aw ka bi ɲinigaliw jaabi farikoloɲɛnɛjɛkow kunnafonidila don…. Aw n’a bɛ to ɲɔgɔn sɔrɔ kari o kari Farikoloɲɛnejɛ kɛneba jɛmukan kɔnɔ…

A yerɛ b’na bolokɔrɔ kumaso kɔnɔ yan… Sadio Sylla… i bisimila kuma b’aw bolo jɛmukan kɛne kan.

Ka kɛɲɛ ni FNDC, fasodenw tɔgɔlatɔn cilen ɲɛmɔgɔba fila ka tunuli san kelen ye, hadamadenw hakɛ lafasatɔn 20 ɲɔgɔn iko Amesty international, COGUIDH, AVIPA, walima CAFIDHEA, olu y’u ka jɔrɔ yira diyagoya latunuliw cayaliko la ani marabagaw ka makun, o kow kan. Kunnafonidilaw, lafasalikɛlaw, jamanadenw tɔgɔlatɔnw ɲɛmɔgɔ u ka ca kosɛbɛ o wale tara ka ɲɛsin minnu ma. Misali la,  bi zuluyekalo tile 09, o be a san kelen  tigi-tigi ma, ko FNDC ɲɛmɔgɔ fila, Oumar Sylla foniken lmingué ani Mamadou Billo Bah, kibaruya ma dɔn u sogɔmɔgɔw fɛ.

Kunnafonidila Habib Marouane Camara b’o cogo keleln na,  jamandenw tɔgɔlatɔn ɲɛmɔgɔ Abdoul Sacko ani lafasallikɛla Me Mamadou TRAORE kɔni sɛbɛkɔrɔ lajabara u minɛbagaw fɛ yanni k’u labila

Marabagaw be sɛgɛsɛgɛliw lase waati bɛɛ,  nka halisa jaabi jɔnjɔn ma di o kow kan fɔlɔ. Yala aw y’o ko ye cogo di? 

Mun bɛ se ka faamu marabagaw ka makun in na kasɔrɔ a ko be ka taa wolo la Guinée lafasalikɛlaw ka tɔnba (Barreau) ka baara sonsorolila kaban.

An ka bi mɔgɔ weelelen ye Dr Mamadi KABA ye ka bɔ la Guinée. Ale ye hadamadenw hakɛ lafasatɔnw ɲɛmɔgɔyakɛ iko INIDH ani RADHO, ɲininikɛla ani sanfɛkalanfa don hadamadenw ka jɔsariyakow kan.

Sénégal lujuratɔw y’u ni marabagaw ka hakelafasabenkan dɔ san 15nan laɲɛnɛmayajuillet kalo in tile 06. O bɛnkan in lahidu tara marabagaqw fɛ kabi san 2010 juillet klao tile 6 de Abdoulaye Wade ka mara waati. San 15 kɔ, o latigɛ sariyasen 13 cɛman, 3 dɔrɔ de sera ka waleya.  

Sariya in b'a lanyini fana Damakènyèli-Sèbèndo ka di Lujuratôw ma. O be fara diɲɛtɔnba ONU ka lujuratɔw ka hakɛlafabɛnkanba kan farafinna jamanaw cayara kɔsɔbɛ k’u tɛkɛne bila min kan san 2008. Convention relative aux droits des personnes handicapées (CDPH)

O bɛnkanw b’a ɲini lujuratɔw ni kɛnɛyabagatɔw ka damakɛɲɛ ni hakɛ dɔw jɔli ye u ye… iko u furakɛli, u ka taamaw nɔgɔyali dugubaw kɔnɔ, u ka baarako… fɔ ka taa u sendolima jamana ka ɲɛtaa baraw la  ni jɔyɔrɔbaw kalifali y’u la.

Aw ye kalan kɛ fanaSénégal, nin ya san 15 ye, sariya dɔ tara lujuratɔw ni mɔgɔtɔw ni ɲɔgɔn cɛ damakɛɲɛli ko la

San 20 masurunna o bɛnkanw tekɛnɔbila kɔ, yala o kow bɛ cogo di Farafinna… Yala lujuratɔw ka hakɛw boɲanen don wa… u ka baarakow n’u ka kalankow be dajumɛnna…A y’anw ka nɛkɛjurusira kɔnkɔn k’aw ka jateminɛw di.

Bi an bɛ kuma kunnafoniw sɔrɔcogo de kan, bɔlɔlɔ forobabarokɛyɔrɔw kan, i n'a fɔ WathsApp, TikTok; Facebook, Twitter o n'a ɲɔgɔnnaw. Hakili duman dilannen (intelligence artifiicielle) sababuya ra, kunnafoni sugu bɛɛ bɛ carin bɔlɔlɔ kan, a ka kɛ "intelligence artificielle" ta dilanlenw ye walima mɔgɔw yɛrɛ ka sɛbɛnnenw ye.

O kunnafoni caman be yen, o dabɔra walasa ka mɔgɔw bila fili la, walima k'a yɛrɛ ka hakililaw don mɔgɔw kun na. 

Yala aw bɛ se ka danfara kɛ o kunnafoniw kolonya n'o ɲunmanya la, wa, n'o kunnafoni suguw binna aw tigɛ kɔnɔ, kasɔrɔ a ma bɔ kunafonidiso bɛɛrɛ dɔ ra, aw b'o kunnafoniw sɛgɛsɛgɛ ka sɔrɔ ko carin wa?

Aw b'o sɛgɛsɛgɛ cogo di? walima aw bɛ girin ka la a ra ten wa? Mun bɛ se ka kɛ walasa dɔ ka bɔ o kunnafoni kolon ninnu na, aw b'o ɲininkaliw de jaabi bi ka kɛnɛ kan.

Aw ka ɲininkaliw, Oumarou YERO, kunnafoni kolonw sɛgɛsɛgɛbaga de b'o jaabi

I ko juma o juma,bi fana baabu kerɛnkɛrenen tɛ yen, na be na kuma aw yerɛ sagonna baabuw de kan aw cayara k’a kanu an ka dadin olu minnu la.

O sagonna baabu fɔlɔ b’an lasegin an ka dɔgɔkun in baabu kɔrɔ fila kan, kɛrɛnkernenyala, Laguinɛ sariyasunba kura laɲininen kɔnɔ know minnu kumaw cayalen don kɔsɔbe jamana in kɔnɔ.

O kɔ, an bɛ taa RD Congo ani Rwanda ka bɛnlaɲinisɛbɛnko dakun la, tɛkɛnɔbila kɛra o minna USA jamana ka surunalidonni kɔnɔ.

Laɲini belebele damadɔ sɛbɛn in bɛ sisin minnu kan.

RDC ka yɛrɛyeyaboɲani a ka dugukolo fan bɛlajɛlen kan.

Bɛn ani basigi seginni RDC kɔrɔnyafan la.

Maafolenw seginni u ka jabaalaw la lakana ani basigi kɔnɔ… Kulumarifatigi minnu bɛ ka gɛrɛtɛw sigi o yɔrɔw la olu fana ka ci pewu…

RDC  Dugujukɔrɔnafolow bɔli n’u labaarali sɔrɔko benkan RDC yɛrɛ ni USA ani Rwanda cɛ yasa fan bɛ k’I ta sɔrɔ..

Baabu laban,o b’an lase Russie ani Ukraine ka kɛlɛ dakun la… ka kuma USA ka latige laban dɔ kan min b’a ka dɛmɛn dɔw tigeli kofɔ Ukraine la.

 

Kankan,  jalakɔrɔ, Bouaké ani Zegwa,  na bɛ kuma b’aw bolo jɛmukan kanunbagw belajɛrɛlen fɔ Manden kɔnɔ ani a kɔkan. Guinée a n’a sigiɲɔgɔn jamana Cote d'Ivoire bɛ farafinna jamana sabafɔlɔ cɛma minnu jamandenw b’a ɲini ka t’u kalifa France jamana kan.

OFPRA, farnsi ka cakɛda min sigilen don, kalifayɔrɔɲinilaw ani fasotanw ka kunna de y’o lase a ka jatemine sɛben laban kɔnɔ.

Laguinɛ yɛrɛ de bɛ na jɔyɔrɔ fɔlɔ la farafinna, yen jamanaden ba 11 ni kɛmɛ saba ni kɔ de y’a ɲini san laban in kɔnɔ ka t’u kalifa Fransi jamana kan, o min hakɛ ka can ka temɛn san tɔw kan ni 50 hakɛ de ma, kɛmɛsara la.

Cɛ ni musoya binkani kasaaratɔw,politiko gɛrɛntɛw, nekekɔrɔ-sigiko gɛlɛya,fɔ ka se dankariwale suguya caman wɛrɛw ma… olu de ye kun jɔnjɔn nin maakofɔlenw bɛ k’u ka kalifayɔrɔ ɲini sababu ye.

Aw yɛrɛ yen in kow faamu cogodi jamanaw kunkan minnu bɛ jate iko lakanako gɛleya te minnu kɔnɔ,aw bolo kun jɔnjɔn wɛrɛ be nin ko la CIV ani laguinɛ jamandenw bolo min tɛ kun fɔlɔ laselen ninnu ye waa.

Bi jɛmukan baabu b'an sɛnsɛn ka se Cameroun jaman kan, ka kuma fanga farakanpolitikitɔnba RDPC disibaw caman bɔli la tɔn kɔnɔ ni k’u ka cɛbɔya lase Paul Biya ɲɛkɔrɔ jamanaɲɛmaakalata nata la. Kasɔrɔ ɔkutɔburukalo jamanaɲɛmaakalata be k’i sɛnsɛn ka gɛrɛ, fanga politikitɔn bɛ ka bɔnɛ a jɛɲɔgɔn kɔrɔbaw ni minisiriw la, minnu fanga ka bon kosɛbe kalatako bunakun kan Cameroun Grand Nord maraboloba kɔnɔ.

ɲɛden dɔgɔjɔkow ni ɲɛnɛjɛkow  minisiri, Bello Bouba MAIGARI, Issa Thieroma Bakary, baarako ani baaradegekow minisiri  fɔ ka taa se Nana Aboubacar Diallo ma, minisiri bolofara, laminiko minisiri kɛrɛfɛ, ninnu bɛɛ lajɛlen y’u senbɔ Paul Biya senna ni k’u ka cɛbɔyaw da kɛnɛ kan, kasɔrɔ u ni fanga politikitɔn be jɛ la, o bɛ san 30 ɲɔgɔn bɔ bi.

Yala aw ye mun de faamu nin politikiɲɛmɔgɔbaw kɛli la ka dan sigi u ni RDPC ka baaraɲɔgɔnya la waati min na, fanga politikitɔn in mako b’u la.

Aw yɛrɛ bolo u ka cɛbɔya in bɛ na se ka yɛlɛma jumɛn de don Camerouna ka ɔkutɔburukalo jamanaɲɛmaakalata la Paul Biya ɲɛkɔrɔ