Kuma bɛ aw bolo

K'a ta bi tarata la fɔ juma nata, Frafinna tɔgɔla makoɲɛjiko lajɛrɛba bɛna sigi Cap dugu la Afrique du Sud jamana kan. Farafinna tɔnba ka hakilina sigilen y’o ye walasa ka dolariwari miliyari 30 kafo san osan ka don makoɲɛji sɔrɔli la gun jamandenw ka nafa kama. Bawo halisa kɛmɛsara la, farafinna  jamanaden 35 hakɛ de be makoɲɛjiko gɛlɛya kɔnɔ. O misali ye Mauritanie jamana ta ye nin tile labanw na.

Mauritanie faaba sigibagaw ye tile caman de kɛ makoɲɛji-ntaya la, nka marabagaw k’u ye fɛɛrɛ dɔw sɔrɔ min bɛ n’o degun in wuli pewu.  San o san, o layidu kelen don kabi jamana in y’a ka yɛrɛmahɔrɔyan ta.

Yala aw ye mun faamu jiko gɛlɛyaw la Mauritanie, aw yɛrɛ ka jamanaw dun? yala makoɲɛji sɔrɔli be cogo di aw fɛ yen? 

 

Dr. Sékou MAGASOUBBA,  kalanfa ani ɲininikɛla Gamal sanfɛkalansoba la de bɛn'aw ka ɲiningaliw jaabi. Jidɔninjɛko dɔnabaga ŋana don.

Wasa kana ni bɛn ani basigi ye Gaza dugukolokan, Israel minisiri ɲɛmɔgɔ Benyamin Netanyahou k’a b’a fɛ ka Palestine marabolo in fanbɛ tigiya ta hamas kɛlɛkulu k’o silatunu pewu  ani ka Israel ka maadiyagoyaminɛnenw bɛɛlajɛrɛlen labila.Jɔrɔko diɲɛtɔnba ONU, diɲɛ magwɛn jamana caman bolo iko France, Angleterre, Allemagne… ani Arabu jamana caman  fɔ ka taa se Israel yɛrɛ sɔrasi ɲɛmɔgɔ dɔw ma.

 Olu bɛ ko nin ye silatunu ni wale wɛrɛw de labɛntɔ ye Israel marabagaw fɛ minuu kɔlɔlɔ bɛna juguya gazakaw ma ka taa fɛ.France jamankuntigi yɛrɛ k’u ka kan ka ONU ka bɛnkɛlɛbolo dɔ de bila ka taa don fanfila ni ɲɔgɔn cɛ teliya la . Yala, aw fana hakilina ye mun ye fɛɛrɛ laselenw kan.ay’an ka nɛkɛjurusira kɔnkɔn telya la nin k’aw fɛla da kɛne kan… 00221 76 644 12 79.

Aguibou Dagnon, jamanaw ni ɲogɔn cɛ plitikikow dɔnbaga de bɛ n’aw ka ɲinigaliw jaabi kabini Fransi jamana kan.

Bi an be taa Tchad jamana de kan. Kalo fila ɲɔgɔn a minɛnen kɔ, Fangasina Succès Masara ni jalakibagatɔ 70 wɛrɛw ɲangira san 20 kaso kɛli la. Ka fara o ɲangili kan, Transformateurs politikitɔn ɲɛmɔgɔ ni misiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ in ka kan ka sefawari miliyari kelen de sara mɔnɛbɔnafolo ye.

Succès Masra yɛrɛ tun jalakilen don a ka kan talen dɔ de ko la kabi san 2023, o min kɔnɔ a bɛ weele bila Ngabaye siyaw ma k’u ka fɛɛrɛ bɛɛ tigɛ k’u yɛrɛ lakana u sigiɲɔgɔn dɔw ka binkani ɲɛ.

Mɛkalo tɛmɛnen kariɲɔgɔnnaw kɛra kokura o Ngabaye siyaw n’u sigiɲɔgɔn bagagwɛnnaw cɛ Mandakao duguden mɔgɔ 42 bɔnɛna u nin na jamana woroduguyanfan na. O de kɔ tɛgɛ dara fangasina in kan, k’a ye siya dɔ su ka kɛ dɔ wɛrɛw kan, walejugu kɔkɔrɔmadonni na fɔɔ ka taa se o bɛnbɛnbɛnw ma ni walejugukɛlaw ye. 

Succès Masra yɛrɛ ka lafasalikɛlaw n’a kɛrɛfɛmaaw ka faamuya la politikiko kiiri de don dɔrɔn ka fangasina dɔ bɔ baara la. O kama k’u bɛna latigɛ in sɔsɔ don nataw la. Nka fanga ka fan la, olu ko kiiriso y’a ka baara de kɛ wa ko mɔgɔ si de te sariya sanfɛ.

Nka yala aw yɛrɛ hakilina ye mun ye nin kow kan? Kiiri in jaabi ye sariya sira de ye wa, walima marabagaw ka ŋaradali de don fangasina dɔ la kiiriko sirafɛ? 

Min y’aw ka ɲinigaliw ye, an n’olu tengu Sadio Morel Kante la. Politiki ani lakanako dɔnbaga don kabi ni France jamana kan.

Kɔsɔbɛ, Zié an tɛ na laada wuli kuma bɛ lamɛnbagaw yɛrɛ de sagoya la bi juma don fana. Tilegwanna foli belebele, an b’o di an lamɛnbagajɛkulu bɛlajɛɛrɛlen ma nin waati Manden jamanaw bɛɛ kan. Aw danse aw ka kuma b’aw bolo jɛmukan kɛnɛ kan hakilinafɔkɛnɛ min labilalen don aw ye don o don RFI Mandenkan fiyɛnsira kan nɛkɛ kan ɲɛ 12 mana temɛ ni sanga 10 ye. Bi, aw yerɛ de y’a laɲini an kuma baabu saaba kan  Côte d'Ivoire  ka yɛrɛmahɔɔrɔnya san 65nan laɲɛnɛmayali Boukaé kunu Aout kalo tile 7.

Sanji kasaaraw cayali Farafinna, kɛrɛnkɛrɛneneya la Samyɛn waatiw fɛ olu minnu bɛ mɔgɔ caman bɔnɛ u ninw la ani ka tiɲɛnni don maa ba yirikaw kun.

An b’a ko kuncɛ ni ɲanaminifɛnw minɛni cayali baabu ye u tali kɔlɔlɔw sifinw kan, ani o kɛlɛcogow an ka jamanaw kan.

Ninnu de ye baabuw ye, an be n’an dadon minnu la ka walawala ɲɔgɔn fɛ, sisan, sisan

N tun be k’a fɔ aw ye sisan Cameroun fangasina belebele ani Manidem politigitɔn ka cɛbɔ, Maurice Kamto tɛ na ye Oct kalo tile 12 nata jamanaɲɛmaa kalata cɛbɔw la. Ale ka fara cɛbɔ 34 wɛrɛw kan Sariyasunba kɔlɔsili kiiriblon banana u bɛɛ ka sɔsɔli sɛbenw na kunu ko dalilu jɔnjɔn t’u la wa k’u ka cɛbɔya bɛ kalatasariyaw sɔsɔ.o kiiriso in yɛrɛ de tun ye jigiya laban ye Cameroun kalatakoɲɛnɛbɔ kulu Elecam banni kɔ u ka sɛbɛnw na.

Sisan kɔnin cɛbɔ 12 de be n’u disida ɲɔgɔnnna jamana ɲɛmaa kalata in na minnu cɛma jamankuntigi bɔta Paul Biya, ale min b’a ka sarati seeeginnan kɔ jamana in kunna, k’a si to a san 92. Yala aw ye mun faamu sarioyasunba kɔlɔsili kiiriblon ka latigɛ in na Aw yɛrɛ ɲɛbɛ Cameroun jamanaɲɛmaakalata in na cogodi fangasina Maurice kamto kɔ . 

An ka nɛkɛjurusira labilalen don aw ye kaban k’aw hakilinaw makɔnɔn 00221 76 644 12 79 

Mouhamoud KALLE, jamana ni ɲɔgɔncɛ politikiko dɔnbaga kabini France jamana kan.

Sénégal bɛn’a ka sɔrɔko basigi kasɔrɔ a mako tɛ waribonba FMI la. Nin ye Ousmane SONKO de ka kumaw ye utikalo in tile fɔlɔ la, a ka jamana sɔrɔko latilenfɛɛrɛw laseli senfɛ. kɛmɛsara la o sɔrɔko latilenfɛɛrɛw 90 bɛna sinsin jamana yɛrɛ kɔnɔ sɔrɔw kan walasa ka bali dɔ farali jamana in kannajuruw kan diɲɛ waribonbaw fɛ. U be tali kɛ fɛn dama dɔw la:  Saalen kuraw bɔlɔlɔkan baaraw kan, iko garisigɛ sifilɛwalew "Paris sportif", taama-yamaruyasɛbɛn "visa", sigɛrɛti, waricisiraw ani kɔkan mɔbilidontaw o n'a ɲɔgɔnnaw.

Olu kɛrɛfɛ a k’u bɛna camanba fana bɔ jamana ka musakaw la walasa k’u bɛrɛ bɛn ani ka sɔrasidaga yɔrɔ dɔw feere.

laɲini ye ka sefawari miliyari ba 5 ni kɔ sɔrɔ yanni san 2028 cɛ, bawu Ousmane SONKO ka fɔ la k’u ye jamana in ta jamanakuntigi Macky Sall bolo kasɔrɔ juurujuguw de b’a kan na minnu ka ca ni Sénégal yɛrɛ kɔnɔ sɔrɔw ye. Fanga politikitɔn kɔrɔ fana y’o kumaw sɔsɔ.

Yala aw ye mun faamu o kow la?  Aw bolo jamana ka yiriwa bɛ se ka sabati k’a sinsinen to a yɛrɛ kɔnɔ sɔrɔw dɔrɔnkan wa? 

Niger, Nigeria, Sénégal fɔɔ ka taa se La Guinée ma, sanjikasaaraw bɛ ka tiɲɛnni sɛbɛkɔrɔ kɛ kabi sɔmiɲɛ dabɔra. O sanji damatɛmɛnnani ye maa kɛmɛ fila ni kɔ de bɔnɛ u nin la Nigeria, La Guinéeɛ maa 15,  ani kasaaratɔ maa 4 naani ɲɔgɔn.  O si nin tɛ sow ani bololafɛn wɛrɛw la jiwoyo taara ni minnu ye. San o san sanji be tiɲɛnni kɛ Manden jamanw la nin cogo la, wa san o san fana marabagaw ni fɛɛrɛkuraw laseli be ɲɔgɔn na ani ka nafolobaw ta ka don a ko dafɛ walasa ka sanjikasaaraw ɲɛkɔrɔtigɛ. O bɛ n’a ta fɛn tɛ ka bɔ a la.

O be faamuya cogodi?  Yala ladili minnu bɛ ka kɛ jamanadenw ye olu de tɛ bɔli kɛ wa? walima marabagaw de dɛsɛlen don ka latigɛ gɛlɛnw ta a ko la?

Ka tilegwanna foli bɛrɛbɛn ka tengu RFI Mandenkan lamɛnbaga cɛ ani musow bɛlajɛɛrɛlenna nin wagati, kɛrɛnkɛrɛnnenya la kuma b’aw bolo jɛmukan kanunbagaw.

Bi ye juma ye, o kɔrɔ ko kow b’aw yɛrɛ de sagoya la, aw yɛrɛ ka laɲini kɔnɔ na bɛna na dadon baabu kura fila de la.

A fɔlɔ ye Global initiative – Gitoc ɲinikɛcakɛda ka jateminɛ sɛbɛn dɔ ye min carinna Juillet kalo tile 29  bagansoɲako kan Burkina nin ki’a t’u feere CIV ani Ghana jamanaw kan.

Sebɛn in kɔnɔ u be ka jalakiw bin JNIM jatigɛwale kulu ani VDPw de kan, Burkina sɔrasiw dɛmɛnbagaw kɔnɔ, olu tɔgɔ yeli nin wale sugu la de kɛlen don dabaliban ko ye.

An ka baabu filanan b’an lase CIV ka kuma Burkina Bɔlɔlɔkan baarakela, Alino Faso, walima Alin TRAORE ka saya kan k’a to kaso la Abidjan. 

Ale min tun minɛna ko siga kɛlen b’a la kani maaw be jɛla wasa ka CIV ka basigi yɔkɔkɔ….Nk’a ko kunnafoniyaw labanna ka carin CIV marabagaw fɛ ko Burkina jamandenw in ye dan sigi a yɛrɛ ka ɲɛnɛmaya la kaso kɔnɔ CIV.

A be waati dama dɔ bɔ sisan, Kamsar dugu kɛlen bɛ dogodogotungalataalaw jabaala kura ye u be kurun ta yɔrɔ min na k’u kunda Erɔpu gun kan. Dugu in yɛrɛ sigilen bɛ La Guinée faaba Conakry woroduguyanfan de fɛ ni kilomɛtɛrɛ 242 ɲɔgɔn. Sénégal ani Mauritanie kɔ, sisan farfiinna tilebiyanfan  jamaden dondogotungalataalaw bɛ k’u ɲɛsin yen de ma ka caya. 

Misali la, zuluyekalo in tile 3 n’a tile 15 dɔrɔn cɛ, kɔkɔji kɔlɔsisɔrasiw ye tɛgɛ da maa kɛmɛ fila ni kɔ de kan, minnu tun wulila kamsar dugu kɔkɔjidaw la jikankurunw kɔnɔ ni k’u kunsin Erɔpu ma.

Jɔrɔko Kamsar dugu perefe bolo ani dogodogotungataa kɛlɛ baɲumankɛtɔnw bolo bawo sifinw musow ani denmisɛnin  sabaw bɛɛ de tun bɛ maa minɛnenw cɛma ka bɔ jamanaw kan iko La Guinée  yɛrɛ, Sénégal, Gambi hali Ghana.

Yala aw bolo mun de bɛ ka  o tungalataalaw bɛ k'u ɲɛsin Kamsar ma kosɔbɛ nin cogo la?  fɛɛrɛ kelen jumɛnw de be se ka bila senkan walasa ka nin walew bali? 

Waasa k’o ɲiningaliw yɛrɛ jaabi Diarra Kourouma b’an bolo kabini La Guinée jamana kan OGLMI dogodogotungalataa kɛlɛli baɲumankɛtɔn ka baarabolodalikow ɲɛmɔgɔ don. 

Bi, jɛmukan baabu b’an lase Côte d'Ivoire jamana na,  k’an lamɛnbagaw hakilinaw dɔn yen jamankuntigi Alassane Ouattara kanbɔliko la sarati naaninan nɔfɛ. Waati jan hakilijagabɔ kɔ, Côte d'Ivoire jamankuntigi Alassane Ouattara ko a y’a latigɛ ka kɛ cɛbɔ ye ɔkutɔburukalo tile 25 nata jamana ɲɛmaakalata la.

A ko o latigɛ in bɔra kun caman de la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, lanako jango jatigɛwalekow,  sɔrɔko ani nafoloko gɛlɛyaw makaranni. A ko Côte d'Ivoire mako be jamaɲɛmagɔ la bi koɲɛdɔn be min na.

Nka ADO ko n’ale kɛra se sɔrɔ fɛn ye ko nin sarati naaninan in na kɛ waati ye ka fanga kalifali labɛn ka di sifinw ma, i n'a fɔ a  tun y’o lahidu ta cogo min na. 

 Ko wɛrɛ, a ko kalata in fana bena kɛ jɛlenyan ani tilenenya kɔnɔ.  

Kasɔrɔ fangasina belebele dɔw , kiiriko kɛlen bɛ  minnu balili sababu ye k’u nin ta jamanaɲɛmaakalata nata in na fɔlɔ, olu caman y’u ka nisɔngoya yira ADO ka nin laseli in na ni k’a ko sɛbɛkɔrɔ kɔn ko bɛɛjɛnfanga burujaliwale don. 

Yala aw y’o kow ye cogo di? Aw bolo Alassane Ouattara ka nin kanbɔli tun ka kan kokura wa?  

Dr. Ali DOUBOUYA de y’an ka bi mɔgɔ weelelen ye walasa k’aw ka ɲiningaliw jaabi.