Lestin

Ferðasagan er að minnsta kosti 2500 ára gömul bókmenntagrein sem hefur þróast umtalsvert í gegnum tíðina. En hver er staða ferðasögunnar á 21. öldinni, á tímum Tiktok og Tripadvisor, áhrifavalda og eftir-nýlendustefnunnar? Er ferðasagan kannski bara úrelt form? Huldar Breiðfjörð, rithöfundur og handritshöfundur, spjallar um ferðabækur í nútíð og fortíð.

Á handritasýningunni Heimur í orðum, sem opnuð var í Eddu í nóvember á síðasta ári, gefst fólki kostur á að sjá íslensku handritin. Þarna eru helstu gersemar úr safni Árna Magnússonar en einnig nokkur handrit sem alla jafna eru varðveitt í Danmörku. Þar á meðal eitt elsta handrit konungasagna, Morkinskinna, sem er frá seinni hluta þrettándu aldar. Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við Ármann Jakobsson, prófessor, um Morkinskinnu, sem er nú tímabundið á Íslandi i fyrsta sinn í 360 ár.

Konungurinn lengi lifi, skrifaði Donald Trump um sjálfan sig á samfélagsmiðlum í gær.

Frá því að hann tók við embætti forseta í Janúar hefur hann unnið að því að gjörbylta bandarísku stjórnkerfi og samfélagi með suðurafríska tæknimógúlinn Elon Musk sér við hlið.

Hugmyndirnar sem þeir styðjast í niðurrifinu og uppbyggingu hins nýja samfélags hafa lengi verið að bruggast í tæknigeiranum - og þær eru róttækari en marga grunar.

Lýðræðið er komið á endastöð, og Bandaríkin þurfa snjallan forstjóra sem stýrir samfélaginu eins og sprotafyrirtæki. Það þarf að byggja upp einveldi, nýtt konungsdæmi, segja jafnvel sumir.

Þessa dagana sökkvum við okkur ofan í þessar byltingarhugmyndir og hugsuðina á bakvið þær, konungssinnana í Kisildal.

Í þætti dagsins kynnum við okkur stofnun bandaríska lýðveldisins og veltum fyrir okkur frjálslyndisstefnunni, liberalismanum, sem Peter Thiel og fleiri álíta vera komna á endastöð.

Það er grænlensk vika á Rás 1 og að því tilefni ætlum við að ræða um grænlenskt hip hop við mann sem hefur fylgst lengi með rappsenunni í þessu næsta nágrannalandi okkar. Það er enginn annar en Erpur Eyvindarson sem spjallar við Lestina í dag um grænlenska rappsögu, allt frá frumkvöðlunum í Nuuk Posse til pólitísku rappstjörnunnar Tarrak. Una Gíslrún Schram kíkir í arabískt kaffi til Blazroca.

Hvað þýðir þetta orð, woke? Vók? Er hægt að útskýra það á hátt sem allir eru sammála? Í upphafi vikunnar deildu Bjarni Snæbjörnsson, leikari, og Diljá Mist Einarsdóttir, þingkona, um merkingu þessa orðs, í aðsendum pistlum á Vísi. Og þau virtust hafa mjög ólíkar skoðanir á þvi hvað orðið merkir. Við fáum innsendar skilgreiningar á orðinu og hugleiðingar um merkinguna og hvers vegna það gæti verið flókið að útskýra hana.

Tónskáldið Gabríel Ólafsson sendi frá sér geimþemaplötuna Polar nú á dögunum en hljóðheimur plötunnar er ekki síður innblásinn af stærstu spendýrum jarðarinnar, hvölunum. Katrín Helga Ólafsdóttir ræðir við Gabríel um plötuna og sameiginlegt áhugamál þeirra, hvali.

Hermann Stefánsson rifjar upp ljóðrænan misskilning gervigreindarinnar varðandi sorg. Hann pælir í tíma sorgarinnar, sjúkdómsvæðingu hennar, og sorg sem kyndir hús.

Og við rennum við í Fjölbrautaskólanum við Ármúla þar sem nú stendur yfir undirbúningur fyrir Kvikmyndahátíð Framhaldsskólanna. Nemendur við skólann sjá um skipulagningu hátíðarinnar sem fer fram í ellefta sinn um helgina - 23 kvikmyndir eftir framhaldsskólanema verða sýndar í Bíó Paradís.

Jóhann Kristófer Stefánsson lærði sviðslistir í Listaháskóla Íslands. Ásamt því að gera tónlist gerir hann meðal annars sjónvarpsþætti og sá nýjasti heitir Sviðið og fjallar hann um íslensku sviðslistasenuna. Við höldum áfram að velta fyrir okkur framtíð leikhússins og stöðuna í leikhúsunum í dag.

Kolbeinn Rastrick segir frá The Brutalist úr smiðju Brady Corbet, sem Adrien Brody hlaut Óskarinn fyrir á dögunum.

Katrín Helga Ólafsdóttir flytur pistil í pistlaröð sinni um hvali.

Konungurinn lengi lifi, skrifaði Donald Trump um sjálfan sig á samfélagsmiðlum nýlega.

Frá því að hann tók við embætti forseta í Janúar hefur hann unnið að því að gjörbylta bandarísku stjórnkerfi og samfélagi með suðurafríska tæknimógúlinn Elon Musk sér við hlið.

Hugmyndirnar sem þeir styðjast í niðurrifinu og uppbyggingu hins nýja samfélags hafa lengi verið að bruggast í tæknigeiranum - og þær eru róttækari en marga grunar.

Lýðræðið er komið á endastöð, og Bandaríkin þurfa snjallan forstjóra sem stýrir samfélaginu eins og sprotafyrirtæki. Það þarf að byggja upp einveldi, nýtt konungsdæmi, segja jafnvel sumir.

Næstu vikurnar ætlum við að sökkva okkur ofan í þessar byltingarhugmyndir og hugsuðina á bakvið þær, konungssinnana í Kisildal.

Í þriðja þættinum fjöllum við um útópískar hugmyndir Kísildalsins, meðal annars Netríkið, Network State, sem Balaji Srinivasan hefur talað fyrir. Við ræðum meðal annars GAZA Inc, Prospera og tilraunir Praxis til að kaupa Grænland.

Efni sem við notuðum við gerð þáttarins var meðal annars:

- The Network State: How to start a new country, bók eftir Balaji Srinivasan, aðgengileg á https://thenetworkstate.com/

Viðtöl, fyrirlestrar og blogg:

- Silicon Valley's ultimate exit (Balaji Srinivasan)- https://www.youtube.com/watch?v=n1kfVAX7WGU

- Competitive Government (Patri Friedman) - https://www.youtube.com/watch?v=MSO-ZAQiFAI&ab_channel=TheNetworkStatePodcast

- The World's first charter city (Paul Romer) - https://www.youtube.com/watch?v=30kPKxGuHLA

- Grænlandsþráður Dryden Brown á X - https://x.com/drydenwtbrown/status/1856424282823541099

- TradHumanism and building the future (Dryden Brown) - https://www.youtube.com/watch?v=9T5K2TGLfC8

- Gaza Inc. (Curtis Yarvin) - https://graymirror.substack.com/p/gaza-inc

- Pronomos Capital - https://www.pronomos.vc/portfolio

Umfjallanir um Network state hreyfinguna:

- Who Would Give This Guy Millions to Build His Own Utopia? - https://www.nytimes.com/2023/12/12/style/praxis-city-dryden-brown.html

- Crack-up capitalism, bók eftir Quinn Slobodian https://us.macmillan.com/books/9781250753892/crackupcapitalism/

Spennuþættirnir Day of the Jackal með Eddie Redmayne í aðalhlutverki njóta nokkurra vinsælda um þessar mundir. Brynja Hjálmsdóttir rýnir í þættina og hefur sterkar skoðanir.

Við höldum áfram að velta fyrir okkur risum hafsins, hvölum. Að þessu sinni heyrum við í Ingibjörgu Ýr Skarphéðinsdóttur, tónskáldi, sem hefur unnið tónverk innblásið af hljóðum hvölum.

Íranska myndasagan Persepolis kom út í íslenskri þýðingu nú í haust. Lóa ræðir við Kjartan Orra Þórisson Íranssérfræðing um þessa mögnuðu myndasögu.

Lóa Björk var alla helgina á Landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Fundurinn var sögulegur fyrir tvennar sakir. Formannstíð Bjarna Benediktssonar lauk, en hann hefur gegnt embætti formanns Sjálfstæðisflokksins síðan 2009. Og í fyrsta sinn í sögu flokksins var kona kjörin formaður. Guðrún Hafsteinsdóttir vann Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur með naumindum um helgina. Spenna meðal fundargesta var áþreifanleg. Rætt er við fundargesti og atburðarrás helgarinnar þrædd.