Leven na de groei: de podcast over de nieuwe economie

AI en de mondiale race naar AI-dominantie zijn al maanden een grote hype, dus we weten allemaal dat er veel op het spel staat. Toch durft Paul Schenderling na het lezen van een aantal scherpe analyses de stelling aan dat we de impact van deze race nog steeds schromelijk onderschatten. AI-dominantie heeft niet alleen grote gevolgen voor producten, diensten en banen, maar zal naar alle waarschijnlijkheid ook de machtsverhoudingen in economieën wereldwijd op z'n kop zetten en een nieuw economisch tijdperk inluiden. In deze podcastaflevering legt Allard Amelink, onze podcasthost, Paul het vuur na aan de schenen: Waarom zou dit zo zijn? Wat betekent dit voor bedrijven, werknemers en burgers? Hoe kan Europa hier het beste op reageren? En wat kunnen wij zelf doen? Je hoort het allemaal in deze aflevering, waarin we je meenemen in een achtbaan en daarna weer netjes met beide voeten op de grond zetten (beloofd!). 

Bronnen en analyses die ten grondslag liggen aan deze aflevering:

• Rob de Wijk, De nieuwe wereldorde.
• Ronald Meester en Marc Jacobs, De onttovering van AI.
• Henry Farrell en Abraham Newman, Underground Empire.
• Daron Acemoglu en Simon Johnson, Power and Progress.
• Karl Marx, Das Kapital.
• Yanis Varoufakis, Technofeudalism.
• McKenzie Wark, Capital is Dead.
• Koen de Leus en Philippe Gijsels, De nieuwe wereldeconomie.
• John Kenneth Galbraith, The Industrial State.

Ben je op zoek naar alternatieven:
- Gmail: Proton Mail
- Google Maps: Open Street Maps
- Instagram: Pixelfed
- X en Facebook: Bluesky of Mastodon
- Whatsapp: Signal
- Chrome: Brave
- Google Docs: gewoon een betaald abbonnement op Office 365 nemen of Open Office
- Podcasts: AntennaPod

Afgelopen zomer gingen in Malaga 25.000 mensen de straat op omdat de Zuid-Spaanse stad volgens hen onleefbaar is geworden door de grote aantallen vakantiegangers en dagjesmensen. De publieke ruimte wordt overgenomen door de bezoekers, die troep en overlast veroorzaken. De huizenprijzen rijzen de pan uit. En het winkelaanbod raakt helemaal afgestemd op de bezoekers, in plaats van de bewoners. Ze vinden dat hun stad van hen wordt afgepakt. En op veel meer plekken klinken zulke signalen. Afgelopen december gingen ook in Amsterdam enkele tientallen mensen de straat op. 

En het aantal toeristen blijft toenemen. In Nederland en wereldwijd. En dat heeft gevolgen voor de draagkracht van lokale gemeenschappen en voor de draagkracht van de aarde. Want die toeristen komen niet allemaal met de fiets, maar veelal in auto’s, vliegtuigen en cruiseschepen. 

Tegelijk: die vakantiegangers en dagjesmensen, dat zijn niet allemaal anderen. Dat zijn wij zelf ook. Kunnen we werken aan een duurzaam toerisme? En waar kun je rekening mee houden als je binnenkort je zomervakantie gaat boeken? Allard en Matthias gaan in gesprek met -        Eke Eijgelaar en Harald Buijtendijk. Beide zijn duurzaam reizen-onderzoeker aan de Breda University of Applied Science

• Cartoon van Jip van den Toorn
• Cartoon vliegen over 50 jaar

Je herkent het wel: je wilt het nieuws niet zomaar voor zoete koek slikken en je wilt er ook niet moedeloos van raken, maar hoe doe je dat in hemelsnaam?! In deze aflevering geeft Paul op grond van zijn jarenlange ervaring met het maken van kritische analyses zes concrete adviezen hoe je het nieuws van het nieuwe jaar 2025 kritisch kunt volgen. Deze handvatten helpen je om het nieuws beter te begrijpen en mede daardoor helpen ze je ook om nieuwe ontwikkelingen strijdvaardiger tegemoet te treden. Kritiek is immers een machtig wapen, zeker in een tijd waarin op vele plekken de illiberale demagogen oprukken. Dus stay tuned en deel deze aflevering met medestrijders!

Linkjes:

• De film Thank You for the Rain.
• Een paar kwalitatief goede, kritische, analytische kenniskanalen:
  • CarbonBrief
  • SOMO
  • Amnesty
  • Down to Earth Newsletter van The Guardian
  • International Resource Panel
  • Centre for the Understanding of Sustainable Prosperity (CUSP)

Heb je zelf suggesties voor goede kanalen? Mail ze naar [email protected], dan melden we ze in het volgende bulletin. 

Als je kijkt naar de wereld zoals Babette Porcelijn, dan waan je je Alice in Wonderland: achter elke deur zit een verborgen wereld en daarachter zitten nóg meer deuren met verborgen werelden. In dit gesprek vol eye-openers vertelt Babette over de verborgen werelden achter onze alledaagse producten. Én ze vertelt met welke concrete acties we samen een wereld kunnen winnen, letterlijk! Om vele betrokken Nederlanders zoals jij daarbij te helpen, hebben we bij Just Enough met de hulp van vele vrijwilligers maandenlang hard gewerkt aan een fantastisch hulpmiddel: de productwijzer. Blijf dus luisteren, want richting het einde van de podcast vertellen we je wat je met de productwijzer kunt en hoe we daarmee samen verandering bij bedrijven en overheden kunnen bewerkstelligen.

Blijf op de hoogte van de productwijzer, via deze link.

Download prachtig vormgegeven bronmateriaal van Babette Porcelijn via deze link.

De BRICS-landen verenigen zich tégen het Westen en dat moet ons zorgen baren, horen we de laatste tijd steeds vaker, bijvoorbeeld na de recent BRICS-top in Rusland. Maar waarom hebben de BRICS-landen genoeg van het Westen? Is het puur opportunisme of hebben ze er ook goede redenen voor? In deze aflevering hoor je zaken over het mondiale economische systeem die ongehoord zijn, letterlijk en figuurlijk. Je hoort aan de hand van sterke argumenten van de Zuid-Koreaanse econoom Ha-Joon Chang waarom wij in het Westen onbarmhartige Samaritanen zijn, en hoe dat zo gekomen is. Je komt te weten waarom beleidsrecepten, zoals importheffingen en staatssteun, die bij "orthodoxe" economen volstrekt uit den boze zijn, toch noodzakelijk zijn om als land de ladder richting welvaart te beklimmen. En je hoort wat de potentieel desastreuse consequenties zijn als Westerse landen vasthouden aan het huidige, onrechtvaardige mondiale economische systeem en vooral: hoe het anders kan. Uiteraard benoemen we ook wat jij als luisteraar kunt doen om eerlijk te handelen binnen een oneerlijk systeem.

Bronnen: 

• Ha-Joon Chang, Bad Samaritans: The Guilty Secrets of Rich Nations and the Threat to Global Prosperity
• Dani Rodrik, Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane World Economy
• NPO-serie Ketens (over de herkomst van veelgekochte producten): https://npo.nl/start/serie/ketens/seizoen-1/ketens

Je herkent het wel: vol ongeduld en onbegrip zie je dat bedrijven meestribbelen of zelfs tegenstribbelen bij de veranderingen die nodig zijn. Onze gast in deze aflevering, Eva Gouwens, oud-CEO van Fairphone en Tony's Chocolonely en daarvoor werkzaam bij onder andere Friesland a pina, weet er alles van. En ze weet óók hoe je bedrijven anders kunt vormgeven en kunt veranderen en hoe je daarmee kunt bijdragen aan baanbrekende oplossingen voor grote misstanden in productieketens. Allard en Paul vragen Eva naar haar ervaringen bij de verschillende bedrijven waar ze gewerkt heeft. Uiteraard komt ook ter sprake hoe jij als luisteraar een changemaker voor bedrijven kunt zijn.

Filmpje leiderschap en de eerste volger: https://www.youtube.com/watch?v=fW8amMCVAJQ

Aandeelhouderskapitalisme is steeds meer een synoniem geworden voor kortetermijngericht denken. Het doel is winstmaximalisatie, ten koste van alles. De aandeelhouder profiteert - mensen en de aarde betalen de prijs. Maar: bestaat er ook zoiets als postgroei-beleggen? Kun je beleggen voor een betere wereld? Dat hoor je in deze aflevering van Leven na de groei. En hoewel we in de aflevering nadrukkelijk alleen beleggingsadvies geven gericht op duurzaamheid en menswaardigheid, zijn er goede wetenschappelijke redenen om aan te nemen dat beleggingen in visionary companies (bedrijven met een duidelijke visie op het creëren van én economische én sociale én ecologische waarde) op lange termijn beter renderen.

Boekentips:
- De bakermat van de beurs van Lodewijk Petram
- Built to Last van Jim Collins (over visionary companies)

SheIn – het gaat de laatste tijd veel over dit Chinese kledingmerk. Ze hebben een revolutie ontketend in de modewereld. Fast fashion bestond al – bijv. de Zara heeft een omlooptijd van ongeveer 3 weken om van design naar product te gaan. Maar SheIn weet dit terug te brengen tot slechts 3 dagen. En met succes: ze zijn nu de grootste kledingwebshop ter wereld. De kleding houdt het niet lang vol – meestal is het na een keer of 3 wassen stuk. Maar wie geeft dat, tegen die tijd is er al een compleet nieuwe collectie beschikbaar? 

Uiteraard is dit geen promo voor de ultra fast fashion. Want de kledingindustrie is één van de meest vervuilende ter wereld. En kleding wordt vaak gemaakt onder vreselijke omstandigheden. Niet bepaald binnen de draagkracht van mens en aarde. Hoe mooi zou het zijn om kleding te hebben die een halve eeuw mee kan gaan? Een droombeeld? Zeker niet!

In deze aflevering van Leven na de groei spreken Allard Amelink en Matthias Olthaar: Matthijs Tersteeg, van slow fashionmerk Achilles and the Tortoise en Dennis Storm, oprichter van Club Kakatua en voormalig  presentator en programmamaker. Samen ontwikkelden zij een t-shirt dat 50 jaar meegaat. Ultra slow fashion dus. Ze praten over waarom de kledingindustrie zo vervuilend is, over de perverse prikkels in het systeem en over hoe het anders kan.

Hier vind je de crowdfunding van Achilles and the Tortoise:
https://crowdaboutnow.nl/campagnes/achillesxtortoise/

Het rapport van Mario Draghi over het concurrentievermogen van Europa is het gesprek van de dag in de wandelgangen van bedrijven en overheden. Volgens Draghi staat Europa economisch gezien voor een "existentiële uitdaging": als we niet nú vól inzetten op een sterkere concurrentiepositie, dan leggen we het af tegen China en de VS. Er staat inderdaad heel veel op het spel, en het onderwerp is relevant voor iedereen, niet alleen voor economen en beleidsmakers. In deze aflevering maken podcasthost Allard Amelink en econoom Paul Schenderling dit cruciale onderwerp voor jou behapbaar en begrijpelijk. We slikken daarbij de conclusies en aanbevelingen van Draghi niet voor zoete koek. Ja, Europa staat voor een existentiële uitdaging, maar níet op de manier die Draghi ons voorhoudt. Hoe dat zit en waarom relevant dit is voor iedereen, hoor je in deze aflevering.

Bronnen die ter sprake komen in deze aflevering:
- Het rapport-Draghi: https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_en?filename=The%20future%20of%20European%20competitiveness%20_%20A%20competitiveness%20strategy%20for%20Europe.pdf
- Twee boeken over de VS: Underground Empire van Henry Farrell en Abraham Newman en End Times: Elites, Counter-Elites, and the Path of Political Disintegration van Peter Turchin.
- Een boek over China: Vampire State: The Rise and Fall of the Chinese Economy.
- Een boek over de opkomst van moderne fabriekssystemen: Behemoth: A History of the Factory and the Making of the Modern World van Joshua Freeman.

“Dramatisch jaar voor vlinders: nog nooit zo weinig gezien bij telling”, kopte de NOS begin augustus. Deelnemers aan de Vlindertelling van de Vlinderstichting zagen gemiddeld slechts vijf vlinders, tegen acht vorig jaar en zelfs zestien in de beginjaren van de telling, tot 2015. Ook het CBS onderschrijft deze neerwaartse trend: van de vlinderpopulatie in Nederland in 1992 is minder dan de helft over.
 
“Wie vlinders wil helpen kan tegels in de tuin vervangen door meer bloeiende planten.” eindigde het artikel op de site van NOS. En het mooie is dat vergroening van de tuin steeds populairder wordt. Maar wat blijkt: veel plantjes die als bijvriendelijk of vlindervriendelijk worden verkocht zíjn helemaal niet vriendelijk voor vlinders en bijen. En sterker nog: soms zijn ze juist gevaarlijk. 
 
Hoe het staat met de biodiversiteit in Nederland en wat jij kan doen aan de biodiversiteit rondom jouw huis?

Allard Amelink en Matthias Olthaar spreken in deze aflevering Suzanne van Straaten, oprichter van Sprinklr, webshop voor biologische tuinplanten. We spreken haar over het belang van biologisch tuinieren, de uitdagingen die dat met zich meebrengt, maar vooral ook wat het oplevert. Sprinklr is steward owned, wat betekent dat het bedrijf van zichzelf is. En dat heeft heel interessante gevolgen. Je hoort er meer over in deze aflevering van Leven na de Groei.

• Aflevering van De Keuringsdienst van Waarde: https://npo.nl/start/serie/keuringsdienst-van-waarde/seizoen-21/bij-vriendelijk_1/afspelen
• VPRO Tegenlicht over Steward-ownership: https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2019-2020/goed-geld-verdienen.html
• Kijk op https://biotuinwijzer.nl/ voor meer biologische kwekers en verkopers