Leven na de groei: de podcast over de nieuwe economie

In ons nieuwe boek Continent van de Kwaliteit zetten we het denken over het succesvol runnen van een bedrijf op z'n kop: sturen op efficiëntie blijkt vaak totaal inefficiënt. Tegelijkertijd blijkt dat sturen op basis van wederkerigheid in de keten niet alleen een positievere sociale en ecologische impact oplevert, maar óók bedrijfseconomisch gezien op langere termijn beter rendeert. Hoe het zit met deze twee schijnbare tegenstellingen hoor je in deze aflevering van Leven na de groei. Uiteraard voorzien van concrete handvatten en leuke praktijkvoorbeelden.

Én we vertellen je meer over ons nieuwe initiatief: de Club van Postgroei. 

Bronnen:

• Continent van de Kwaliteit, hoofdstuk 17 tot en met 21.
• WRR (2020), Arbeidsrelaties in beweging.
• Collins, J. & J.I. Porras (1994), Built to Last: Successful Habits of Visionary Companies.
• Simon, H. (2010), ‘Hidden Champions of the 21st Century: The Success Strategies of Unknown World Market Leaders’.
• Corporate Knights: het duurzame rendement van de groenste beursgenoteerde bedrijven ter wereld.
• Rohman, J. (2016), ‘The Business Case for a High-Trust Culture’.

160 afleveringen maakte Marnix Kluiters al van de Ecosofie Podcast. Een breed scala aan gasten, op zoek naar het antwoord op de vraag: hoe streven we naar het goede leven binnen de ecologische grenzen van de planeet? De belangrijkste inzichten zet Marnix in deze podcast op een rij. Een van de belangrijkste: doorbreek de pluralistic ignorance. Stiekem zijn veel meer mensen in jouw omgeving, jouw werk het eens over de noodzaak om te werken aan een duurzame wereld. Maar we zijn geneigd de nadruk te leggen op de verschillen. We willen het eens worden over onze diepste waarden, terwijl vanuit verschillende waarden en achtergronden mensen prima bij dezelfde goede keuzes kunnen komen.

Marnix' leven werd al vroeg op zijn kop gezet, door een oogziekte en een carrièredroom die in duigen viel. Op de skipiste vond hij een nieuwe bestemming. Allard en Marnix hebben het in deze aflevering over carrièrekeuzes, psychologische principes en hoe we Texas als voorbeeld kunnen nemen voor ons spreken over duurzaamheid.

De Ecosofie-podcast vind je in je podcastapp en hier: https://ecosofie.net/

Ga mee op reis in een ongekende historische tour de force van Paul van de prehistorie, langs de oude Grieken, via de middeleeuwen, naar het heden. En we eindigen met een oproep tot een revolutie. Afgelopen woensdag was het zover: Het Feest van de Democratie. We mochten weer stemmen. Allemaal naar het stemhokje, een bolletje rood kleuren en samen bepalen wie de macht krijgt. Dat is toch de kern van het democratische proces? Ja en nee. Natuurlijk is het moment dat wij de Tweede Kamer kiezen een belangrijk moment in onze parlementaire democratie. Democratie is veel meer dan een systeem van de meeste stemmen gelden. Het gaat ook over de rechten van minderheden, over de rechtstaat. Maar meer nog dan de rechtstaat, wordt het onderliggende principe van de democratie vergeten. Het principe waar de democratie niet zonder kan. In deze aflevering van Leven na de Groei hebben we het over coöperatieve revoluties. 

De bronnen:

• David Graeber & David Wengrow, The Dawn of Everything (prehistorie)
• Marvin Chaney, Peasants, Prophets, and the Political Economy (Griekse en Joodse Oudheid)
• Henri Pirenne, Early Democracies in the Low Countries (Late Middeleeuwen)
• Alexis de Toqueville, Democracy in America (18e eeuws Amerika)
• Karl Polanyi, The Great Transformation (Industriële Revolutie in historisch perspectief)
• Continent van de Kwaliteit: over de actuele staat van de democratie in relatie tot grote sociaaleconomische trends
• Bas van Bavel, The Invisible Hand (overkoepelend economisch-historisch werk over de opkomst en ondergang van markteconomieën)

Ons duurzaamheidsdenken kan fundamenteel nadenken over de wereld in de weg staan, stelt Shivant Jhagroe. “Een betere wereld begint bij jezelf”. “Als nou iedereen zijn steentje bijdraagt, dan komen we er wel.” Dat klinkt positief en hoopvol. Het is per slot van rekening ons aller aarde, dus we moeten allemaal de schouders eronder zetten. Maar hoe eerlijk is dat? 

In Nederland stoten de 10% rijkste huishoudens ongeveer drie à vier keer zoveel uit als de 10% huishoudens met het laagste inkomen. Hoezo moeten we allemaal een steentje bijdragen? Helemaal als we het mondiale perspectief erbij pakken. Het is het mondiale noorden aan wie we het overgrote deel van de klimaat- en milieuimpact te danken hebben. Dan is de rijkste 10 procent verantwoordelijk voor de helft van alle uitstoot.

En wat te denken van de zogenaamde oplossingen voor onze problemen: waar landt de impact van – ik noem maar wat – het winnen van kostbare metalen voor batterijen? Niet in het mondiale noorden en al helemaal niet bij de eerdergenoemde rijkste 10 procent.

We moeten dus veel fundamenteler nadenken. En praten over duurzaamheid kan ons afleiden van die fundamentele vragen. Shivant Jhagroe is Universitair Docent bestuurskunde aan de Universiteit van Leiden. Eind 2024 verscheen van zijn hand ‘Voorbij duurzaamheid – op weg naar een ecorechtvaardige samenleving’. Hij verdedigt stellingen die in deze podcast niet helemaal onbekend zijn en tegelijk zeer prikkelend zijn – ook voor doorgewinterde postgroeiers. Zo stelt hij dat we moeten stoppen met duurzaamheid, en moeten werken aan rechtvaardigheid; dat de energietransitie koloniaal is en dat duurzaamheidsdenken dat zich richt op elektrische auto’s en biobananen geen vooruitgang is.

Een feestelijke aflevering: Paul Schenderlings nieuwe boek Continent van de Kwaliteit is uit! Betere producten, betere banen, een betere kwaliteit van leven, een sterkere democratie en een einde aan de ecologische ontwrichting: gaat dat samen? In Europa, in onze tijd en in déze omstandigheden? Vergeet de memes die over Europa rond gaan, vergeet het sikkeneuren: in Continent van de kwaliteit laat Paul zien dat het kan. Als Europa radicaal kiest voor kwaliteit boven kwantiteit. In deze aflevering doet hij alvast het verhaal uit de doeken. 

Met heldere analyses en overtuigende voorbeelden toont hij dat een nieuwe én eigen koers mogelijk is. Hij schetst hoe Europa zijn sociale model kan vernieuwen, hoe eerlijke handelspolitiek en digitale dekolonisering onze veerkracht versterken en hoe de economie wél binnen de draagkracht van de aarde kan werken. Het boek biedt meer dan een analyse: het is een hoopvol en realistisch actieplan. Een uitnodiging om samen te werken aan een Europa dat sterker, eerlijker en toekomstbestendig is – hét continent van de kwaliteit.

Koop het boek, maar vooral: kom naar de meet-ups door het hele land. Je vindt de data en locaties hier: https://www.botuitgevers.nl/nieuws/paul-schenderling-presenteert-continent-van-de-kwaliteit/ 

Dit is een unieke aflevering! Topeconoom en bestsellerauteur Tim Jackson was kort in Nederland en wij hadden de kans hem te spreken. Het werd een fantastisch gesprek. Daarom nadrukkelijk het verzoek: DEEL DEZE AFLEVERING! 

Tim Jackson is een van de reuzen op wiens schouders Paul staat. Hij is de ecologische econoom die postgroei als wetenschappelijke discipline uitbouwde, met baanbrekende boeken en papers die postgroei toepasbaar maakten voor beleid en die tal van mythes over postgroei ontkrachtten. Hij is niet alleen technisch (wiskundig) uitstekend onderlegd, maar ook een diepgravend filosofisch, psychologisch en cultureel denker. Al sinds 2009, toen Jacksons internationale bestseller 'Prosperity without Growth' verscheen, volgt Paul hem op de voet. Zijn paper over verandering van consumptiepatronen, 'Motivating Sustainable Consumption', uit 2005, is duizenden keren geciteerd. Zijn nieuwste boek is 'The Care Economy'. In 'Er is leven na de groei' baseerde Paul zijn vergelijking van groene groei vs. postgroei in belangrijke mate op Jacksons denkwerk. Ook het nieuwe boek 'Continent van de Kwaliteit' is volledig gebaseerd op ecologisch-economische principes. 

Wat iedereen zou moeten weten: de gangbare economische wetenschap is nog steeds niet gebaseerd op ecologisch-economische principes en is daarmee, in een wereld waarin 7 van de 9 planetaire grenzen zijn overschreden, grotendeels achterhaald. Het is levensgevaarlijk (letterlijk) en crimineel (zoals Tim Jackson stelde) om beleidsaanbevelingen te baseren op modellen die de economie in het luchtledige analyseren, als een op zichzelf staand systeem, in plaats van als een systeem dat is ingebed in de samenleving die op haar beurt is ingebed in de biosfeer. In de podcastaflevering verwoordt Jackson deze kritiek ijzersterk en zet hij daar een positieve en realistische visie tegenover. 

Meer van Tim Jackson? Hier hoor je hem bij Studium Generale: https://www.youtube.com/watch?v=4oys3ZLAb3g&feature=youtu.be 

Grote kans dat jouw telefoon een cameralens van Karl Zeiss heeft. Karl Zeiss is één van de eerste steward owned bedrijven ooit: bedrijven waar zeggenschap en recht op winst van elkaar gescheiden zijn. Aandeelhouders hebben recht op winst, stewards hebben zeggenschap en bepalen de koers van het bedrijf. Het grote voordeel: de missie van een bedrijf staat centraal.

Je hoort er steeds meer over, ook omdat steward ownership duurzame bedrijfsvoering kan stimuleren. Expert Nina de Korte, co-auteur van het boek Toekomstbedrijven, verbonden aan de Haagse Hogeschool, spreker en adviseur, vertelt er alles over.

Zie:
- https://wearestewards.nl/bedrijven/
- de podcast: https://wearestewards.nl/steward-stories/
- https://esb.nu/amerikaanse-vermogensbeheerders-dwarsbomen-nederlands-klimaatbeleid/

**Nieuws vooraf: het nieuwe boek van Paul Schenderling is in de voorverkoop gegaan! En er komt een inspirerende boektour door heel Nederland, waarvan de meeste data en locaties inmiddels bekend zijn. Meer informatie over het boek vind je hier, meer informatie over de boektour hier. Dankjewel alvast voor je steun en we hopen je te zien bij een van de boekpresentaties!**

Over de aflevering: je tijd en hoe je je tijd besteedt zijn van essentieel belang voor een goed leven. Maar helaas is de visie op onze tijdsbesteding in onze cultuur diep armoedig. Eigenlijk leren we alleen het onderscheid tussen werk en vrije tijd; en vrije tijd wordt vaak gezien als tijd om op te laden voor je volgende project. Mede daardoor slagen economische elites erin om onze tijd te roven, door ons ertoe aan te zetten om vooral tijd te besteden aan produceren, consumeren en entertainment. Reproductief werk, voor het overgrote deel gedaan door vrouwen in de wereld, wordt juist schandalig ondergewaardeerd. Gelukkig kunnen we leren van andere culturen en levensbeschouwelijke tradities. In deze podcast duiken Paul en Allard in deze andere visies op onze tijdsbesteding en doen ze verrassende ontdekkingen. Die ontdekkingen helpen jou om je tijd anders in te delen en meer grip te krijgen op je tijd. Zoals je van ons gewend bent, bespreken we ook mogelijkheden om onze politiek en cultuur te veranderen. 

Lees- en luistertips:

• The Politics of Time van Guy Standing. 
• De Sabbat van Abraham Heschel.
• Sabbath as Resistance van Walter Brueggemann.
• The Three Dimensions of a Complete Life van Martin Luther King.

Het BBP, Bruto Binnenlands Product, is het machtigste cijfer op aarde. In slechts enkele decennia wist dit cijfer het dominante economische cijfer te worden in nagenoeg alle landen. In die zin een enorme prestatie van economen.

Hoewel het BBP slechts een waardenvrije statistiek is, zijn er rondom dit cijfer allemaal narratieven ontstaan. Bijvoeglijke naamwoorden in gezondheidstermen werden gekoppeld aan het BBP, waardoor de ontwikkeling van het BBP als zwak of sterk werd geduid. BBP werd in toenemende mate gelijk gesteld aan economie en groei werd als iets goeds gezien. Waar het minder dan een eeuw geleden nog amper over economie ging in de media, gaat momenteel maar liefst één op de zes artikelen in kranten over economie.

Rutger Hoekstra kan als geen ander de ontwikkeling en dominantie van het BBP duiden. Hoekstra is milieueconoom verbonden aan de Universiteit van Leiden. Hij schreef het boek ‘Replacing GDP bij 2030’. In het verleden was hij werkzaam bij de Wereldbank, Verenigde Naties en KPMG.

Alles wat we doen bij Just Enough kost geld. Word lid! Dan kunnen wij de podcast blijven maken. Ga naar https://www.justenough.nl/doe-ook-mee

Bij een defect aan je fiets is het niet meer dan logisch dat je de fiets repareert of laat repareren, bij elektrische apparaten niet (meer). In deze aflevering bespreken Paul en Allard hoe we repareren van onder andere apparaten weer de norm kunnen maken. Paul onderzocht dit in opdracht van het Ministerie dat over de circulaire economie gaat en stuitte op een aantal verrassingen. Wist je bijvoorbeeld dat Nederland de ruimste garantiewetgeving van Europa heeft, wat heel gunstig kan zijn voor reparatie? En wist je dat de kosten van reparatie vaak worden gezien als grote belemmering, terwijl dat lang niet altijd zo hoeft te zijn? In deze aflevering hoor je hoe het zit en vooral welke praktische oplossingen er zijn voor bedrijven en overheden die repareren willen stimuleren. Uiteraard hoor je ook wat jij als luisteraar kunt doen.

• Je kunt het volledige onderzoeksrapport over reparatie van apparaten hier downloaden.
• Ons eerdere rapport over de invoering van een circulaire bijdrage is hier te downloaden.
• Op deze website vind je eenvoudige handleidingen en filmpjes om zelf te repareren: nl.ifixit.com 
• Zoek je een reparateur? In het nieuwe Nationaal Reparateursregister vind je een reparateur bij jou in de buurt: https://www.nationaalreparateursregister.nl/