Mannlegi þátturinn

Mikill munur er á því að fara í kulnun vegna streitu og of mikils vinnuálags en í kjölfar áfalls því þá hefur maður enga stjórn á atburðarás. Þetta segir Sólveig Þorbergsdóttir myndlistarkona enhún er ein þeirra Grindvíkinga sem missti heimilið sitt til næstum þrjátíu ára vegna jarðhræringa en hún hafði ásamt eiginmanni sínum unnið að miklum endurbótum á húsinu í áraraðir. Hún keypti húsið illa farið, þá einstæð móðir með tvíburadrengi. Hún segir að betur hefði mátt hlúa að andlegri heilsu og líðan Grindvíkinga en gert var og hefur sjálf þurft að leita eftir bjargráðum til að takast á við það að missa heimilið sitt varanlega. Helga Arnardóttir ræddi við Sólveigu á Heilsuvaktinni í dag, um það hvernig hægt er að takast á við erfið áföll og eftirmála þeirra og líta á það sem jákvæða umbreytingu sem mögulega leiðir eitthvað gott af sér.

Út er komin árlega Jólabók Blekfjelagsins, örsagnasafn meistaranema í ritlist við Háskóla Íslands. Sögurnar eru 28 og allar telja þær nákvæmlega 88 orð, auk titils og yfirskriftin þetta árið er „Ómerkt“. Blekfjelagsið hefur gefið út þess háttar jólabók samfellt í 13 ár. Sú fyrsta kom árið 2012 og þá áttu sögurnar innihalda nákvæmlega 100 orð auk titils. Á hverju ári fækkar orðunum um eitt og fyrir vikið eru þau núna 88. Við heyrðum fyrrihlutann á þriðjudaginn en í dag var seinni hlutinn fluttur í þættinum. Höfundar örsagnanna í dag voru: María Ramos, Jóhannes Árnason, Ösp Eldjárn Kristjánsdóttir, Vala Hauks, Ragnhildur Guðmundsdóttir, Daníel Daníelsson, Gígja Sara Björnsson, Ásta H. Ólafsdóttir, Margrét Eymundardóttir, Birta Svavarsdóttir, Patricia Anna Þormar, Lovísa Rut Kristjánsdóttir, Unnar Ingi Sæmundarson og Sturla Óskarsson.

Tónlistin í þættinum:

Hleyptu ljósi inn / Vigdís Hafliðadóttir og Villi Neto (Tasuro Yamashita, texti Vigdís Hafliðadóttir)

It was a very good year / Frank Sinatra (Erwin Drake)

It Came Upon a Midnight Clear / Ella Fitzgerald (Edmund Sears, Grace Price & Robert Black Willis)

Hvenær koma jólin / Björt Sigfinnsdóttir (Aðalheiður L. Borgþórsdóttir)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Margir sem komnir eru á efri ár muna vel eftir rauðu eplunum sem komu til landsins fyrir jólin og hægt var að kaupa í búðunum. Fyrir nokkrum árum var rifjuð upp í Landanum saga um siglingu skips sem flutti eplin til Íslendinga fyrir jólin og lenti í miklum sjávarháska. Við heyrðum söguna af eplaskipinu svokallaða en þau komu í þáttinn, Gísli Einarsson og Þórdís Claessen úr Landanum, og sögðu okkur frá Jóla Landanum sem verður bæði í útvarpi og sjónvarpi þessi jólin. Í innslaginu um eplaskipið tóku þau viðtal við Egil Kristjánsson.

Kvartettinn Barbari hefur komið áður í Mannlega þáttinn í desember og sungið fyrir okkur og nú komu þeir aftur og sungu fyrir okkur í beinni útsendingu tvö lög án undirleiks eins og rakarakvartettar gera. Kvartetinn Barbara skipa þeir Gunnar Thor Örnólfsson, Karl Friðrik Hjaltason, Páll Sólmundur H. Eydal og Ragnar Pétur Jóhannsson. Jólatónleikar þeirra eru á föstudaginn í Háteigskirkju.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni í dag og í þessu korti, þegar líður að áramótum, sagði Magnús frá hugsunum sínum um óttann, frumstæðastu og máttugustu mannlega tilfinninguna að margra mati. Hann sagði frá kenningu ítalska höfundarins Macchiavelli um óttann, sem máttugra afl en kærleikann. Óttinn við náttúruna hefur dvalið með manninum frá upphafi og minnkar síður en svo með aukinni þekkingu. Í lokin sagði Magnús svo frá sjóslysum og baráttunni við hafið.

Tónlist í þættinum:

Klukkur klingja / Ragga Gröndal (Ragnheiður Gröndal)

Úti er alltaf að snjóa / Jón Múli og Jónas Árnasynir (Jón Múli Árnason og texti Jónas Árnason)

2 lög með Barbara kvartettnum:

Let it Snow / Barbari

Jólalalag / Barbari

Hátíð í bæ / Borgardætur (Smith, Smith & Bernard, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Þegar líður fer að jólum er ekki laust við að álagið verður meira og meira, jafn vel of mikið fyrir marga. Það á að njóta og njóta svo margs. Í rauninni hlöðum við afskaplega miklu, auk gríðarlegra væntinga, ofan á vinnuna, fjölskylduna og allt hitt í lífinu og svo geta peningaáhyggjur komið ofan á það allt saman. Hrund Þrándardóttir sálfræðingur var hjá okkur í dag og við minntum okkur á að fara ekki fram úr okkur í aðdraganda jólanna og að við náum raunverulega að njóta, frekar en kannski bara að þjóta.

Við fengum vinkil í dag frá Guðjóni Helga Ólafssyni og vinkill dagsins var að þessu sinni lagður við líkindi milli okkar Íslendinga og frændþjóðarinnar Íra. Guðjón gerði tilraun til að varpa ljósi á þau og síðan, hann lagði svo leið sína á nokkrar írskar krár og velti því fyrir sér sem þar fer fram, auk þess sem tölulegar staðreyndir er varða stærsta brugghús borgarinn voru fram bornar.

Út er komin árlega Jólabók Blekfjelagsins, örsagnasafn meistaranema í ritlist við Háskóla Íslands. Yfirskriftin þetta árið er Ómerkt. Sögurnar eru 28 og allar telja þær nákvæmlega 88 orð, auk titils. Blekfjelagið hefur gefið út jólabók samfellt í 13 ár. Sú fyrsta kom árið 2012 og þá töldu sögurnar stranglega 100 orð auk titils. Á hverju ári fækkar orðunum um eitt og fyrir vikið eru þau núna 88. Við heyrðum fyrri hluta örsagnanna í dag og svo verður seinni hlutinn á dagskrá í þættinum á fimmtudaginn. Höfundar sagnanna í þessum fyrri hluta voru: Elín Elísabet Einarsdóttir, Védís Eva Guðmundsdóttir, Sólveig Auðar, Áslaug, Karólína Rós Ólafsdóttir, Aron Martin Ásgerðarson, Hera Fjörd, Elísabet Dröfn Kristjánsdóttir, Guðmundur Erlingsson, Kolbrún Dögg Kristjánsdóttir, Katrín Mixa, Ingunn Eyþórsdóttir, Guðrún Friðriks og Kolfinna Nikulásdóttir.

Tónlistin í þættinum

Léttur yfir jólin / Ríó Tríó (írskt þjóðlag, texti Jónas Friðrik)

Þorláksmessukvöld / Ragnheiður Gísladóttir og Brunaliðið (Mel Tormé & Robert Wells, texti Þorsteinn Eggertsson)

Jingle bells / Frank Sinatra (James Lord Pierpont)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Maríanna Friðjónsdóttir sjónvarpsframleiðandi og leikstjóri hefur haft vetrarsetu í Portúgal síðustu 9 ár með móður sinni Viktóríu Særúnu Gestsdóttur. Yfir sumartímann hefur Marianna farið heim til Danmerkur þar sem hún bjó í 20 ár og mamma hennar verið á Íslandi en núna hefur Marianna flutt alfarið til Portugal. Við slógum á þráðinn til Mariönnu og fengum að vita hvernig lífið gengur fyrir sig hjá þeim mæðgum í litla þorpinu þar sem þær búa.

Svo var það lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Ágúst Páll Óskarsson, hann er nemi á þriðja ári í Kvennó og vinnur á bókasafni Mosfellsbæjar. Við fengum að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina.

Tónlistin í þættinum

Jólin eru hér / Sigurður Guðmundsson og Memfismafían (Sigurður Halldór Guðmundsson, texti Bragi Valdimar Skúlason)

Er líða fer að jólum / Sigríður Thorlacíus og Sigurður Guðmundsson (Gunnar Þórðarson, texti Ómar Ragnarsson)

Hin fullkomnu jól / Hildur Jónsdóttir og Einar Örn Magnússon (Hidur Jónsdóttir)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Þorleifur Örn Arnarsson leikstjóri. Eftir að hann útskrifaðist úr leikstjóranámi frá einum virtasta leiklistarháskóla Evrópu hefur hann sett upp fjölda leiksýninga og ópera hér á landi, víða í Þýskalandi og í fleiri löndum. Hann var um hríð yfirmaður leiklistarmála hjá hinu fræga Volksbühne í Berlín. Hann hefur hlotið þýsku leiklistarverðlaunin fyrir leikstjórn og Grímuverðlaunin hér á landi fyrir leikstjórn. Hann hefur leikstýrt hverri stórsýningunni á fætur annarri og hans nýjasta sýning er Köttur á heitu blikkþaki eftir Tennessee Williams sem verður frumsýnd í Borgarleikhúsinu 28.desember. Við spjölluðum við Þorleif Örn um lífið, tilveruna, leikhúsið, leikstjórnina, fórum til Þýskalands, Sviss og víðar í þættinum.

Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var á sínum stað og í dag kom hún með matreiðslubók að heiman sem er Jólamatreiðslubók Nigellu Lawson. Í byrjun ræddum við líka aðeins matreiðslubók sem gefin var út af Íslandsbanka á sínum tíma.

Tónlistin í þættinum

Jólin koma / GDRN og Magnús Jóhann (Eiríkur Guðmundsson)

Everything in Its Right Place / Radiohead (Colin Greenwood, Ed O'Brien, Jonny Greenwood, Philip Selway & Thom Yorke)

Life on Mars / David Bowie (David Bowie)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG HELGA ARNARDÓTTIR

“Að hvíla vel í þögninni getur verið mikilvægur hluti af öruggri tjáningu. Í vinnu, stjórnmálum, fjölmiðlum, á Teams og vinasamböndum.” segir Sirrý Arnardóttir stjórnendaþjálfari, háskólakennari, rithöfundur og fjölmiðlakona. Við töluðum um mikilvægi þagnarinnar í dag.

Það er nú ekki algengt að fólk á áttræðisaldri sé að gefa út geisladiska með eigin tónlist en við heyrðum af manni á Stöðvarfirði sem réðst í það verkefni á árinu og nú er diskurinn komin út, Við skulum ekki hafa hátt , heitir diskurinn og lagahöfundurinn heitir Björn Hafþór Guðmundsson. Björn Hafþór hefur starfað við sveitastjórnarmál fyrir austan í áratugi og verið oddviti, setið í sveitarstjórnum og starfað sem sérfræðingur og nú þegar hann var hættur að vinna, hefur hann verið leiðsögumaður með erlenda ferðamenn víða um austurland. Við töluðum við Björn Hafþór í dag.

Guðaveigar heitir ný íslensk mynd sem frumsýnd verður í kvikmyndahúsum annan í jólum og kemur úr smiðju Markelsbræðra, þeirra Arnar Marínós Arnarsonar og Þorkells Harðarsonar en þeir hafa framleitt sex gamanmyndir á síðustu fjórum árum á borð við Síðustu veiðiferðina, Saumaklúbbinn, Ömmu Hófí og Fullt hús svo eitthvað sé nefnt sem allar hafa fengið góðar viðtökur í kvikmyndahúsum. Við ræddum við þá félaga í dag.

MANNLEGI ÞÁTTURINN - FIMMTUDAGUR 12. DESEMBER

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG HELGA ARNARDÓTTIR

Tónlist í þættinum

Irglová, Markéta - Vegurinn heim.

Matti Lauri Kallio, Tantanen, Hannu, Hakala, Petri - Nord waltz.

Hilmar Örn Garðarsson Vestmann - Veröld sem var.

Guðbjörg Thoroddsen leikkona hefur gefið út bókina Baujan sem býr yfir einfaldri sjálfsstyrkingaraðferð og byggir á meðvitaðri öndun í tengslum við tilfinningavinnu, úrvinnslu áfalla og áfallastreitu. Guðbjörg eða Bauja eins og hún er kölluð hefur starfað sem ráðgjafi innan skólakerfis og utan samhliða leiklistinni í fjöldamörg ár og miðar bók hennar að því að hafa stjórn á líðan sinni og tileinka sér núvitund. Guðbjörg kom til okkar í dag.

Það eru 20 ár liðin frá því Kolbrún Björnsdóttir opnaði Jurtaapótekið en Kolbrún hefur starfað við grasalækningar frá því hún útskrifaðist úr grasalæknaskólanum í Bretlandi árið 1993.Hugmyndir Kolbrúnar með stofnun Jurtaapóteks var að fræða fólk um lækningamátt jurta og áhrif betri fæðu. Með þetta að leiðarljósi væri auðveldara fyrir hvern og einn að taka sjálfstæðar ákvarðanir varðandi heilsu sína og lífstíl. Við ræddum við Kolbrúnu í þættinum í dag.

Ingunn Sigurjónsdóttir fæddist árið 1906 og smitaðist ung af berklum og dvaldist síðustu árin sem hún lifði á heilsustofnunum. Bréfin sem hún sendi þaðan foreldrum sínum og systkinum lýsa lífinu þar, lækningaaðferðum, andlegu ástandi berklasjúklinga, löngunum og þrám. Úlfar Bragason safnaði bréfunum saman og út er komin bók sem heitir Ykkar einlæg. Við ræddum við Úlfar.

MANNLEGI ÞÁTTURINN - FIMMTUDAGUR 12. DESEMBER

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG HELGA ARNARDÓTTIR

Tónlistin í þættinum

Ragnar Bjarnason, Elly Vilhjálms - Jólin alls staðar.

Þór Breiðfjörð - Allt er svo þögult (heilaga nótt).

Erna Hrönn Ólafsdóttir, Pálmi J. Sigurhjartarson Tónlistarm. - Jól.

Í dag 10. desember eru ýmsar byggingar í Reykjavík lýstar gular í tilefni alþjóðlega mannréttindadagsins og verið er að safna undirskriftum í tengslum við árlegu mannréttindaherferðina Þitt nafn bjargar lífi. Í kvöld verður svo frumsýnd ný heimildamynd Vonarljós, sem Íslandsdeild Amnesty International hefur látið gera vegna 50 ára afmælis deildarinnar. Framleiðandi myndarinnar er Hrafnhildur Gunnarsdóttir hjá Krumma Films. Myndin er frumsýnd í Bíó Paradís kl.19 og verður svo sýnd á RÚV í kvöld. Við ræddum við framkvæmdastjóra Íslandsdeildar Amnesty Önnu Lúðvíksdóttur.

Á þessum árstíma og þrátt fyrir gómsætar kökur og kjötveislur huga ýmsir að hollustu og grænkerafæði yfir jólin og ekki síst eftir hátíðarnar því í janúar færist í vöxt að fólk sleppi kjöti og jafnvel verði vegan í einn mánuð. Guðrún Sóley Gestdóttir sjónvarpskona er ástríðufullur grænkeri og hún kom til okkar á með tillögur að hátíðarmat sem allir geta unað við.

Við ræddum um veðrið með Einari Sveinbjörnssyni. Töluðum um hlýju strokuna sem fór yfir landið um helgina og hvernig þau tengjast óveðri í nótt í Noregi.

Ræddum um tíðina á aðventu og hálkutíðina sem er svo algeng á þessum árstíma ástamt horfunum næstu daga. Og svo sagði Einar okkur frá bókinni Útlit Loptsins eftir Einar Fal Ingólfsson. Ljósmyndir alla daga ársins frá júní 22 til júní 23 og tengsl við veðurathuganir í Stykkishólmu sömu daga árið 1858

Tónlist í þættinum

Borgardætur - Hátíð í bæ.

Greiningardeildin, Bogomil Font - Sjóddu frekar egg.

Barnakór Kársnesskóla, Egill Ólafsson - Jólabros í jólaös.

Hver eru áhrif alvarlegra veikinda á aðstandendur? Langvinn veikindi geta haft víðtæk áhrif, ekki bara á þann sem veikist, heldur líka á þá sem standa honum næst. Niðurstöður erlendra rannsókna benda til að langvinn veikindi hafi margvísleg áhrif á líf og heilsu maka þess sem býr við heilsubrest. Við ræddum við Guðbjörgu Guðmundsdóttur iðjuþjálfa en hún fjallaði um þetta efni í meistararannsókn sinni.

Guðjón Helgi Ólafsson leggur vinkil vikunnar upp að kaldhæðni örlaganna, hvernig yfirráð yfir siglingaleiðum verða til þess á stríðstímum, að átök brjótast út og hvernig litlu getur munað að gæfan falli öðrum í vil en upphaflega virðist. Bandarískur nemi í vélaverkfræði, sem seinna verður frægur rithöfundur kemur við sögu og reynslusaga hans af fyrrnefndum átökum.

Lesandinn okkar að þessu sinni var Svava O’Brien og hún sagði okkur frá bókunum sem hún er að lesa og hvaða bækur og höfundar hafa haft áhrif á hana í gegnum tíðina.

MANNLEGI ÞÁTTURINN - MÁNUDAGUR 9. DESEMBER

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG HELGA ARNARDÓTTIR

Tónlist í þættinum:

Sigurður Guðmundsson og Memfismafían - Það snjóar.

Hljómar - Undrastjarna.

Stefán Hilmarsson, Ellen Kristjánsdóttir - Eigðu jólin með mér.

Föstudagsgestir Mannlega þáttarins í dag voru söngdívurnar og Frostrósirnar Margrét Eir og Dísella Lárusdóttir. Þær eru báðar á kafi í undirbúningi tónleika og ekki bara Frostrósatónleika heldur eru þær út og suður eins og margt tónlistarfólk þessa daganna. Við ræddum við þær í dag um lífið og tilveruna, Frostrósirnar og vertíðina í desember.

Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Í dag töluðum við um gamla uppskriftarbæklinga sem fengust gjarnan í verslunum sem innihalda uppskriftir að hátíðarmatnum. Einn bæklinganna innihélt meðal annars uppskriftir að kengúrusteik og hérasteik, sem voru í boði til skamms tíma hér á landi.

Tónlist í þættinum:

It’s Christmas / Jamie Cullum (Jamie Cullum)

Af álfum / Frostrósir - Margrét Eir og Friðrik Ómar (Karl Olgeirsson samdi lag og texta)

Friður á Jörð / Frostrósir - Margrét Eir, Dísella og Hera Björk (Lowell Mason, texti Þorsteinn Eggertsson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON