Mannlegi þátturinn

Við höfum fjallað talsvert um fjármál og heimilisbókhald undanfarið í Mannlega þættinum, t.d. með Fjármálunum á mannamáli á mánudögum. Þá kemur gjarnan upp hugtakið fjármálalæsi og hvort það sé til dæmis lögð nógu mikil áhersla á að kenna fjármálalæsi í skólum landsins. Kristín Lúðvíksdóttir, sem vinnur í fræðslu- og menntamálum hjá Samtökum fyrirtækja í fjármálaþjónustu, kom í þáttinn í dag og sagði okkur til dæmis frá Fjármálaleikunum, keppni grunnskólanna í fjármálalæsi, sem haldin hefur verið í nokkur ár á vegum Fjármálavits, sem er fræðsluvettvangur um fjármálalæsi ungmenna.

Svo var það Katrín mikla, hún var þýsk en varð óvænt keisaraynja Rússlands 1762. Hún varð einvaldur í einu mesta feðraveldi Evrópu og gerði Rússland að stórveldi, reyndi að bæta hag almennings, en sýndi líka mikla hörku þegar svo bar undir. Illugi Jökulsson kom til okkar og sagði frá Katrínu miklu og áhrifum hennar allt til dagsins í dag, sem hann mun kenna á námskeiði hjá Endurmenntun HÍ.

Eftir rúmar tvær vikur verður frumflutt ný íslensk ópera í Gamla bíói. Þetta er óperan Hliðarspor eftir Þórunni Guðmundsdóttur. Sýningin er hluti af svokölluðum Figaró-þríleik, en fyrri hlutar hans, Rakarinn í Sevilla og Brúðkaup Figarós, verða í sýningu á svipuðum tíma í flutningi Sviðslistahópsins Óðs og Kammeróperunnar. Allar þessar óperur byggja á leikritum franska leikskáldsins og athafnamannsins Pierre Beaumarchais. Síðasta leikritið er minnst þekkt, en Hliðarspor er byggt á því. Óperan gerist ca. 20 árum eftir að Brúðkaupi Figarós lýkur. Í helstu hlutverkum eru átta einsöngvarar og níu manna kammersveit sér um meðleikinn. Við töluðum við Þórunni höfund verksins og Hafstein Þórólfsson sem syngur eitt aðalhlutverkið og heyrðum áhugavert brot úr sýningunni.

Tónlist í þættinum:

Daglega fer mér fram / Mannakorn (Magnús Eiríksson)

Ég fer í nótt / Vilhjálmur Vilhjálmsson (J. Allison, texti Ómar Ragnarsson)

Vesturgata / Björgvin Halldórsson (Gunnar Þórðarson og Ólafur Haukur Símonarson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Grunnþörf okkar í barnæsku eru að tengjast tilfinningaböndum við foreldra og/eða ummönnunaraðila. Þannig fáum við þörfinni fyrir kærleika, öryggi og vernd mætt. En ef það verður tengslaröskun, tengslavandi, vegna vanrækslu, misalvarlegrar, þá geta afleiðingarnar og vandinn þróast og haft áhrif á allt nærumhverfi okkar, sérstaklega ef við fáum ekki hjálp við að vinna úr þeirri reynslu. Jóhanna Jóhannesdóttir, félagsráðgjafi, MA og fjölskyldufræðingur, var hjá okkur í dag og hún fræddi okkur um þetta en hún kennir einmitt á námskeiði sem kallast Fjöláfalla- og tengslavandi hjá börnum frá 11-16 ára hjá Endurmenntun HÍ.

Breytingaskeiðið er vissulega áskorun fyrir margar konur en það er engin ástæða til þess að þjást í hljóði og reyna að þrauka. Afleiðingarnar geta verið margvíslegar og það er mjög breytilegt hvenær breytingaskeiðið hefst hjá konum og hversu langt tímabil það er. Guðrún Arnalds, heildrænn heilsuráðgjafi, hefur starfað við heildræna heilsuráðgjöf í um 30 ár, auk þess að kenna leiðir til að auka líkamsvitund og styrkja tengslin milli hugar og líkama. Guðrún kom í þáttinn í dag og sagði meðal annars frá svefntruflunum, sem eru talsvert algengar á breytingaskeiðinu, en hún býður konum einmitt upp á ókeypis námskeið til að takast á við svefntruflanir.

Svo fræddums við um nokkuð sem heitir Alexanderstækni, en með þeirri nálgun er unnið með stöðu höfuðs, háls og hryggjarsúlu, öndun, meðvitund og hreyfingu til þess að vinna gegn óæskilegri spennu í líkamanum, en hún getur haft mikil áhrif á til dæmis stoðkerfi líkamans. Harpa Guðmundsdóttir lærði Alexanderstækni í London á árunum 1996-1999 og einnig lærði hún fæðingarhjálp með þeirri tækni og hún hefur að auki aðstoðað til dæmis leikara og söngvara með þessari tækni.

Tónlist í þættinum:

Fyrir austan mána / Sextett Ólafs Gauks (Oddgeir Kristjánsson og Loftur Guðmundsson)

You’ve Lost That Lovin’ Feeling / Righteous Brothers (Barry Mann, Cynthia Weil & Phil Spector)

Lazy Sunday / Small Faces (Lane & Marriott)

Njáll og Bergþóra / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Aurbjörg var stofnuð árið 2017 með það að markmiði að auka fjármálalæsi í landinu með því að bjóða upp á til dæmis óháðan samanburð á kjörum fjármálaþjónustu. Lánskjaravakt Aurbjargar fylgist með húsnæðislánamarkaðnum greinir lánamöguleika og ber saman lánakjör. Fólk getur sett inn upplýsingar um íbúðarlán sitt og borið það saman við það sem er í boði annars staðar. Ásdís Arna Gottskálksdóttir er framkvæmdastjóri Aurbjargar og hún kom í þáttinn í dag.

Mygla í húsnæði hefur verið mikið í umræðunni undanfarin ár enda virðast stöðugt koma nýjar fréttir um húsnæði þar sem mygla hefur fundist. Fólk fer misjafnlega útúr návígi við mygluna, sumir ansi illa. Margrét Sigurðardóttir, grasalæknir og Gréta Ósk Óskarsdóttir, bætiefnaráðgjafi hafa báðar lent illa í myglu, en hafa náð sér. Þær eru nú að fræða fólk um leiðir til að takast á við afleiðingarnar í gegnum t.d. mataræði, bætiefni og jurtir. Þær komu í þáttinn í dag og sögðu okkur sínar reynslusögur tengdar myglu og sögðu frá námskeiði sem þær eru að kenna á í Mamma veit best í Kópavoginum.

Svo var það veðurspjallið en Einar Sveinbjörnsson kom til okkar í dag og sagði okkur frá vetrarkuldum í N-Ameríku þar sem snjóar allt suður undir Mexíkóflóa. Miklar lægðir herja á íbúa vesturstrandar Grænlands og önnur mikilúðleg stefnir á Bretlandseyjar. Við sleppum blessunarlega að þessu sinni en langtímahorfur eru óljósar. Hann sagði okkur svo frá því hvað slydduísing er, en hún hefur fellt raflínur austanlands í nýliðnu óveðri, svo sagði hann okkur frá öðru áþekku veðri á sviðpuðum slóðum fyrir 39 árum (1986) og svo endaði hann á því að flytja stutt kvæði eftir Jón Helgason.

Tónlist í þættinum:

Gömul taska / Hildur Vala Einarsdóttir (Sigurður Bjóla Garðarsson, texti Kristján Hreinsson)

Viðbein / Hljómsveitin Eva (Jóhanna Vala Höskuldsdóttir og Sigríður Eir Zophoníasardóttir)

That’s What Friends are for / Dionne Warwick, Stevie Wonder, Elton John og Gladys Knight (Burt Bacharach & Carole Bayer Sager)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Símennt eru samtök fræðslu- og símenntunarmiðstöðva, en 11 símenntunarmiðstöðvar um allt land eiga aðild að samtökunum. Mikilvægt er að vinna að símenntun og framhaldsfræðslu á Íslandi þar sem lögð er áhersla á að efla þekkingu og hæfni einstaklingsins. Það er margt í boði fyrir fólk sem hefur t.d. hætt framhaldsskólanámi og vill bæta við sig, þá er í boði raunfærnismat sem hægt er að fá metna reynslu af vinnumarkaði. Við töluðum við Guðjónínu Sæmundsdóttur forstöðukonu miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum, hún er einnig formaður heildarsamtakanna.

Eftir áramót byrjuðum við með það sem við köllum Fjármálin á mannamáli, þar sem Georg Lúðvíksson, sérfræðingur í fjármálum heimilanna, fræðir okkur um ýmsar hliðar á fjármálunum. Í dag sagði hann okkur frá áhugaverðri rannsókn frá Danmörku, þar sem kemur fram að danskir ellilífeyrisþæegar nýti sér afar lítið af ævisparnaði sínum á efri árum.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Guðjón Friðriksson, sagnfræðingur og rithöfundur. Hann sendi frá sér tvær stórar og miklar bækur á síðasta ári. Annars vegar Rauði krossinn á Íslandi - hundrað ára saga og hins vegar Börn í Reykjavík. Við spurðum hann aðeins út í þessar bækur og fengum svo auðvitað að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Guðjón talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Móðurást e. Kristínu Ómarsdóttur

Himintungl yfir heimsins ystu brún e. Jón Kalman Stefánsson

Jörundur hundadagakonungur e. Sarah Bakewell

Sögur Jóns Trausta, t.d. Anna frá Stóruborg, Sögur úr Skaftáreldum

Tónlist í þættinum:

January / Pilot (David Paton)

June in January / Dean Martin (Ralph Rainger og Leo Robin)

January / Elton John (Elton John & Bernie Taupin)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Egill Eðvarðsson myndlistamaður og leikstjóri er föstudagsgesturinn okkar að þessu sinni. Egill útskrifaðist úr Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1971 og árið 2019 fékk hann heiðursverðlaun Eddunnar en hann hefur starfað við ís­lenska sjón­varps- og kvik­mynda­gerð í hart­nær 50 ár lengst af við dag­skrár­gerð og upp­töku­stjórn hjá RÚV. Við fórum með Agli aftur í tímann á æskuslóðirnar á Akureyri, á ljósmyndastofu föður hans og fleira og fórum svo á handahlaupum í gegnum lífið til nútímans, en Í dag sinnir Egill myndlistinni sinni og hann sagði okkur frá hvað annað hann hefur verið að bardúsa þessa dagana. Hann er síður en svo sestur í helgan stein og hann hefur sterkar skoðanir á því kerfi sem er við lýði þar sem fólk er nánast sett út í kuldann þegar það er komið á vissan aldur.

Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var svo auðvitað á sínum stað og í dag og við töluðum um áhrif kvikmynda og sjónvarpsefnis þegar kemur að mat. Matur spilar stórt hlutverk í mörgum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum og oft er hann svo girnilegur að áður en við vitum að erum við farin að elda það sama.

Tónlist í þættinum:

Reiknaðu með mér / Björn Jörundur og Ragnheiður Gröndal (Björn Jörundur Friðbjörnsson)

My Little Grass Shack / Leon Redbone og Ringo Starr (Bill Cogswell, Johnny Noble & Tommy Harrison)

Vetrarsól / Björgvin Halldórsson (Gunnar Þórðarson og Ólafur Haukur Símonarson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Linda Dröfn Gunnarsdóttir, framkvæmdastýra Kvennaathvarfs, komst í desember á lista breska ríkisútvarpsins BBC yfir 100 áhrifamestu konur heims árið 2024. Linda segir að hún geti ekki neitað því að hún hafi verið hissa þegar hún heyrði af þessu, hún segist vera sett á listann sem málsvari Kvennaathvarfsins og að hún standi á herðum þeirra kvenna sem stofnuðu athvarfið árið 1982. Linda kom í þáttinn og sagði frá starfsemi Kvennaathvarfsins, hver sérstaða þess er, hver þróunin hefur verið frá stofnun, stöðunni í dag og byggingu nýs athvarfs sem verður tekið í gagnið á næsta ári.

Við höfum farið vítt og breitt um hollustuheima í janúar og fengum beiðni frá hlustanda um að fjalla um hráfæði í þættinum. Sigurlína Davíðsdóttir, prófessor emeritus, kom í þáttinn en hún hefur verið á hráfæði frá árinu 2001 og sagði okkur frá sinni reynslu og hvernig er gott að taka fyrstu skrefin í að breyta yfir í hráfæði.

Í lokin vorum við með lítið tónlistarhorn þar sem við spiluðum þrjú lög sem leikurar sem leika í sjónvarpsþáttunum um Vigdísi syngja. Þetta voru lögin Í garðinum heima sem Elín Hall syngur, en hún leikur yngri útgáfuna af Vigdísi í þáttunum. Svo var það lagið Fólkið í blokkinni sem Eggert Þorleifssonsyngur, en hann leikur föður Vigdísar í þáttunum. Og að lokum var það lagið Söngu Gullauga, sem Hanna María Karlsdóttir syngur, en hún leikur móður Vigdísar í þáttunum. Og til að bæta aðeins við tenginguna þá léku þau Eggert og Hanna María saman í söngleiknum Gretti, en bæði lögin sem þau sungu eru úr þeim söngleik.

Tónlist í þættinum í dag:

Það þarf fólk eins og þig / Rúnar Júlíusson (Buck Owens, texti Rúnar Júlíusson)

Í fylgsnum hjartans / Hildur Vala Einarsdóttir (Ástvaldur Traustason, texti Stefán Hilmarsson)

Í garðinum heima / Elín Hall (Elín Hall)

Fólkið í blokkinni / Eggert Þorleifsson (Ólafur Haukur Símonarson)

Söngur Gullauga / Hanna María Karlsdóttir (Egill Ólafsson-Þórarinn Eldjárn)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við fræddumst í dag um lífræna ræktun á Íslandi og lífræna matvælaframleiðslu. Anna María Björnsdóttir tónlistkarkona bjó lengi í Danmörku, þar kynntist hún Jesper sem ólst upp á lífrænum bóndabæ á Jótlandi. Nokkrum árum og börnum síðar fluttu þau til Íslands og Anna fór að kynna sér lífræna ræktun á Íslandi, eða kannski skort á henni og hún fór að reyna að breyta því. Hún hefur nú framleitt heimildarmyndina Gróu, ásamt Tuma Bjarti Valdimarssyni, um lífræna ræktun hér á landi. Þau sögðu okkur frá myndinni og lífrænni ræktun í þættinum.

Fyrir um það tveimur árum komu til okkar höfundar nýrrar matreiðslubókar sem gefin var út í tengslum við námið í Hótel- og matvælaskólanum í Kópavogi. Nú er komin út ný útgáfa en bókin er unnin með það að leiðarljósi að efla kennslu og þekkingu nemenda í matreiðslu og styðja við markmið matreiðslubrautarinnar um menntun í matargerð. Þetta er jú eini skólinn sem kennir þessar matvælagreinar á Íslandi og við könnuðum í þættinum stöðuna í skólanum í dag? Er næg aðsókn og hvaða brautir eru vinsælli en aðrar? Við töluðum við einn höfunda bókarinnar og deildarstjóra skólans Hermann Þór Marinósson og framkvæmdastjóra skólans Harald Sæmundsson.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni í dag og í korti dagsins segir Magnús frá hugrenningum sínum um paradís, himnaríki eða sumarlandið eins og margir vilja kalla þann stað þar sem framliðnir ástvinir dvelja. Magnús var á ferð í Herjólfi í mikilli brælu og veltingi og paradísin leitaði á hann þegar hann sá aðra farþega þjást af sjóveikinni sem er ólæknanleg á meðan á ferðalaginu stendur.

Tónlist í þættinum í dag:

Aldrei of seint / Mannakorn (Magnús Eiríksson)

Peaceful Easy Feeling / Eagles (Jack Tempchin)

Villtir strengir / Sextett Ólafs Gauks (Oddgeir Kristjánsson, texti Loftur Guðmundsson)

If Paradise is Half as Nice / Amen corner (Battisti, Mogol & Fichman)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við fræddumst í dag um foreldrafærninámskeið sem haldið hefur verið í Hafnarfirði í næstum aldafjórðung, frá árinu 2000. Í fyrra sóttu 100 foreldrar námskeiðið þar sem þau fá kennslu og eru þjálfuð í styðjandi leiðum í uppeldishlutverkinu og læra meðal annars að setja börnum sínum skýr mörk á mildan máta. Kolbrún Sigþórsdóttir, verkefnisstjóri PMTO - foreldrafærni í Hafnarfirði, sagði okkur frá þessu námskeiði og þessari PMTO leið í þættinum í dag.

HM í handbolta hefst í dag. Þorkell Sigurbjörnsson kom til okkar í dag ásamt Vigni Stefánssyni, en það muna kannski margir eftir því að Vigni var flogið út á miðju EM móti 2022 af því Bjarki Már Elísson fékk Covid. Vignir spilaði í ótrúlegum sigri á móti Frökkum, en fékk svo sjálfur Covid í mælingu eftir leikinn og spilaði ekki meira á mótinu heldur sat í einangrun á hótelherbergi í Búdapest. Vignir er farinn að lýsa landsleikjum á RÚV og mun verða áberandi í lýsingum okkar á þessu móti. Þeir fóru með okkur yfir mótið og leiki Íslands í þættinum.

Jóhannes Kr. Kristjánssson, rannsóknar- og heimildamyndagerðarmaður sem nú stýrir hinu vinsæla hlaðvarpi Á VETTVANGI, greindist með sykursýki tvö þegar hann var í miklum önnum að vinna heimildarþættina Storm, sem fjallaði um Covid faraldurinn á Íslandi og áhrif hans á samfélagið. Ótal einkenni voru komin fram sem hann hafði ekki gert sér grein fyrir, eins og tíð þvaglát, fótaóeirð og svitaköst við minnstu áreynslu. Það var ekki fyrr en hann var kominn inn á bráðamóttöku með hjartsláttatruflanir að hann greindist með sjúkdóminn og ákvað í kjölfarið að taka málin í sínar hendur. Hann tók smá skref í einu, minnkaði matarskammtana og byrjaði að hreyfa sig rólega og hefur nú létt sig um um það bil tuttugu og fimm kíló. Helga Arnardóttir ræddi við Jóhannes á Heilsuvaktinni í dag um það hvernig hann snéri við blaðinu.

Tónlist í þættinum í dag:

Enginn veit / Sigrún Harðardóttir og Oríon (Lennon & McCartney, texti Eysteinn Jónasson)

Blackbird / The Beatles (Lennon & McCartney)

Tico tico / Les Baxter (Les Baxter)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Það er talið að í dáleiðsluástandi getum við leyst úr ýmsum vandamálum og heilað okkur. Dáleiðararnir og mæðgurnar Ásdís Olsen og Brynhildur Karlsdóttir kenna einfalda sjálfsdáleiðsluaðferð, Simpson Protocol. Á námskeiði hjá þeim læra þátttakendur að komast í dáleiðsluástand þegar þeim hentar, hvort sem er hjá tannlækninum eða á sófanum heima. Ásdís og Brynhildur sögðu okkur meira frá þessu í þættinum í dag.

Georg Lúðvíksson, sérfræðingur í heimilisfjármálum, var í annað sinn hjá okkur í dag með það sem við köllum fjármálin á mannamáli. Á mánudögum mun Georg fræða okkur um ýmsar hliðar á fjármálunum og í dag talaði hann um tilfinningar okkar tengdar peningum og samband okkar við peninga.

Svo var það lesandi vikunnar, sem í þetta sinn var Bjarni Fritzson rithöfundur og eigandi Út fyrir kassann. Bækur Bjarna um Orra óstöðvandi hafa verið gríðarlega vinsælar og nýjasta bókin um Orra var mest selda barnabókin á landinu á síðasta ári. Við fengum að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Bjarni talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Dauðinn einn var vitni e. Stefán Mána

Marrið í stiganum, Strákar sem meiða og Stelpur sem ljúga e. Evu Björgu Ægisdóttur

Ég læt sem ég sofi e. Yrsu Sigurðardóttur

Kvíðakynslóðin e. Jonathan Haidt

Grafarþögn og Mýrin e. Arnald Indriðason

Show Dog e. Phil Knight

Paulo Coelho (The Zahír, Veronika verður að deyja, Alkemistinn)

Why we sleep e. Matthew Walker

Raunvitund e. Hans Rosling

Villtir svanir e. Jung Chang.

Tónlist í þættinum í dag:

Gullvagninn / Björgvin Halldórsson (lagahöfundur ókunnur, texti Jónas Friðrik Guðnason)

Vertu ekki að horfa svona alltaf á mig / Ragnar Bjarnason (Monaco, McCarthy & Johnson, texti Jón Sigurðsson)

Litla flugan / Sigfús Halldórsson (Sigfús Halldórsson, texti Sigurður Elíasson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Árið 1993 vann Jon Kjell Seljeseth Söngvakeppnina með laginu Þá veistu Svarið sem Ingibjörg Stefánsdóttir söng. Ingibjörg var föstudagsgestur Mannlega þáttarins í dag, en þegar hún fór til Írlands til að taka þátt í Eurovision fyrir hönd Íslands var hún tvítug og hafði getið sér orðspors sem söngkona hljómsveitarinnar Pís of keik og fyrir að leika eitt aðalhlutverkið í kvikmyndinni Veggfóður. Ingibjörg hefur komið víða við í listinni, sungið og leikið og síðustu ár hefur hún starfað sem jógakennari og rekið sína eigin jógastöð Yoga Shala. Ingibjörg fór með okkur aftur í tímann og talaði um árin í Hallormstaðaskóla, móðurmissinn, námsárin í New York og margt fleira.

Frú Sigurlaug Margrét var enn stödd norður á Akureyri í matarspjalli dagsins. Þar, eins og víðast á landinu, hefur verið ansi kalt og því var spjallið í dag helgað mat sem yljar okkur að innan. Til dæmis súpur og plokkfiskur og svo við, einu sinni sem oftar, ábendingu frá hlustendum um muninn á soðibrauði og soðbrauði.

Tónlist í þættinum:

Þá veistu svarið / Ingibjörg Stefánsdóttir (Jon Kjell Seljeseth, texti Friðrik Sturluson)

Náum aðeins andanum / Daði Freyr og Ásdís María (Daði Freyr)

Everything Now / Arcade Fire (Edwin Butler, Jeremy Gara, Regine Chassagne, Richard Reed Parry, Tim Kingsbury, William Butler)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON