Mannlegi þátturinn

Við fjölluðum um gigt og mataræði í þættinum í dag. Talið er að einn af hverjum fimm fái gigtarsjúkdóm einhvern tíma á lífsleiðinni og allir geta fengið gigt, óháð aldri. Einkennin geta verið misjafnlega alvarleg, það fer eftir uppruna, en það sem flestar gigtar tegundir eiga sameiginlegt eru bólgur, stirðleiki og verkir. Vísindalegar rannsóknir sýna að bólgustemmandi mataræði dregur ekki bara verulega úr einkennum heldur eykur einnig lífsgæði og vellíðan. Þorbjörg Hafsteinsdóttir næringarþerapisti kom í þáttinn í dag og fræddi okkur um gigt og mataræði.

Við fræddumst svo um bækur sem eru fyrst og fremst fyrir fólk af erlendum uppruna sem er að læra íslensku. Þetta eru skáldsögur, smásögur, þar sem erfið orð og orðasambönd eru útskýrð með tilvísunum sem þá hjálpa nemendum, sem er búin með grunnnám í íslensku, til að komast lengra í málskilningi og málnotkun í gegnum áhugaverðar sögur. Bækurnar henta líka til að efla orðaforða íslenskra barna og unglinga. Kristín Guðmundsdóttir er matartæknir að mennt og höfundur bókarinnar kom í þáttinn í dag og sagði okkur frá þessum bókum, hvernig þær komu til og hvernig og hverjum þær hafa nýst.

Svo var það veðurspjallið, Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur kom til okkar í dag og í þetta sinn staldraði Einar aðeins við óveðrið í síðustu viku, 5. og 6. febrúar. Þó veðrið hafið orðið hart og þó nokkuð afbrigðilegt gekk mjög vel að spá fyrir um það. Svo eru það vetrarblæðingar á vegum sem hafa eðlilega verið mjög í fréttum undanfarið. Hvað þarf til, veðurfarslega, til að framkalla þennan ófögnuð? Og þessar vetrarblæðingar eru ekki bara bundnar við Ísland. Svo í lokin veltum við fyrir okkur spurningunni, er að koma vor?

Tónlist í þætti dagsins:

Hr. Reykjavík / Stuðmenn (Valgeir Guðjónsson og Sigurður Bjóla Garðarsson)

Einbúinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson o g Mannakorn (Magnús Eiríksson)

Our House / Crosby, Stills, Nash & Young (Graham Nash)

Jeg har så travlt / Tina Dickow og Helgi Hrafn Jónsson (Tina Dickow)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Akureyrarklínikin er fyrst sinnar tegundar í heiminum sem rekin er af hinum opinbera en um er að ræða samstarfsverkefni Sjúkrahússins á Akureyri og Heilbrigðisstofnunar Norðurlands, sem þekkingar– og ráðgjafamiðstöð fyrir ME sjúkdóminn og eftirstöðvar Covid 19. Akureyrarklínikin samanstendur af þverfaglegu teymi lækna, sjúkraþjálfa, félagsráðgjafa, iðjuþjálfa og hjúkrunarfræðings. Teyminu er ætlað að sinna ME sjúklingum á landsvísu, bæði í staðarviðtölum en einnig fjarviðtölum. Bati getur verið mjög hægur og í sumum tilfellum lítill sem enginn. Það þarf frekari vitundarvakningu um eðli sjúkdómsins, meðferð og batahorfur. Ingunn Eir Eyjólfsdóttir og Lilja Sif Þórisdóttir, félagsráðgjafar, sögðu okkur meira frá í þættinum í dag.

Georg Lúðvíksson, sérfræðingur í heimilisbókhaldi, kom til okkar í dag með það sem við köllum fjármálin á mannamáli. Í þetta sinn fræddi hann okkur efni sem er mörgum hugleikið, húsnæðislánin. Þetta eru yfirleitt stærstu lánin sem fólk tekur á ævinni og lánaumhverfi á Íslandi er talsvert flókið, því var áhugavert að fá útskýringar á mannamáli um það sem hafa ber í huga varðandi val á láni.

Svo var það lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Jón Knútur Ásmundsson, skrifstofumaður á Reyðarfirði, starfsmaður Austurbrúar, ljóðskáld og hundaeigandi. Hann sagði okkur frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Jón talaði um eftirfarandi bækur og höfunda

Fólkið í kjallaranum e. Auði Jónsdóttur

Í skugga trjánna e. Guðrúnu Evu Mínervudóttur

Norwegian Wood og Novelist as a Vocation e. Haruki Murakami

On Writing e. Stephen King

Aðlögun e. Þórdísi Gísladóttur.

Innanríkið – Alexíus e. Braga Ólafsson.

Teiknimyndabækur æsku hans, Svalur og Valur, Tinni og fleiri

Bloggarar, blaðamenn og pistlahöfundar um aldamótin, til dæmis

Karl Th. Birgisson, Illugi Jökulsson og Egill Helgason.

Tónlist í þætti dagsins:

Alltígóðulagi / Moses Hightower (Moses Hightower, texti Steingrímur Karl Teague og Andri Ólafsson)

Money / Pink Floyd (Roger Waters)

Borgarfjarðarminning / Stefán Helgi Stefánsson og Davíð Ólafsson (Óli H. Þórðarson, texti Böðvar Guðmundsson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Þór Freysson útsendingarstjóri, upptökustjóri, framleiðandi og tónlistarmaður var föstudagsgesturinn okkar að þessu sinni. Þór hefur mikla reynslu af að stjórna stórum beinum útsendingum í sjónvarpi og er einmitt núna að stýra útsendingum Söngvakeppninnar. Þór byrjaði ungur á Stöð tvö sem hljóðmaður og vann sig svo upp, eins og algengt er í þessum bransa. Þór er gítarleikari í Baraflokknum frá Akureyri en þar liggja einmitt hans rætur, í Eyjafirði. Við fórum aftur í tímann og spjölluðum um lífið, tónlistina og vinnunna í sjónvarpinu með Þór Freyssyni í dag.

Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var svo á sínum stað og í dag töluðum aðallega um fisk og sósur með fiski. Sigurlaug lumaaði að sjálfsögðu á einni franskri sem hún deildi með okkur.

Tónlist í þætti dagsins:

Mig dregur þrá / Hljómsveit Ingimars Eydal (Merle Kilgore, Claude King, texti Kristján frá Djúpalæk)

Matter of time / Bara flokkurinn (Ásgeir Jónsson)

Black days / Hvítá (Róbert Marshall)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Hættumat Veðurstofu Íslands vegna jarðhræringanna á Reykjanesskaga helst óbreytt. Töluverðar líkur eru á eldgosi og kvika í kvikuhólfinu undir Svartsengi á Reykjanesskaga er komin að neðri þolmörkum og því gæti gosið á Sundhnúksgígaröðinni í þessari eða næstu viku. Kvikan sem hefur safnast fyrir í kvikuhólfinu undir Svartsengi síðan síðasta eldgosi lauk er örlítið meiri en kvikan sem fór út þá. Þorvaldur Þórðarson prófessor í eldfjalla- og bergfræði kom í þáttinn og spáði í stöðuna og nýjustu tölur.

Hinsegin fólk býr almennt við verri heilsu og líðan en þau sem eru ekki hinsegin og það þarf að bregðast við því. Þetta sýna niðurstöður rannsóknarinnar Heilsa og líðan hinsegin fólks sem er hluti af aðgerðaráætlun lýðheilsustefnu Reykjavíkur. Sérstaklega var skoðuð reynsla af ofbeldi, áfengis- og vímuefnaneyslu og geðheilsu. Þórhildur Elínardóttir Magnúsdóttir, sérfræðingur í málefnum hinsegin fólks og Harpa Þorsteinsdóttir, verkefnastjóri lýðheilsumála á skrifstofu borgarstjóra og borgarritara, komu í þáttinn og sögðu okkur frá niðurstöðum rannsóknarinnar og hvernig þær verða nýttar.

Svo í lok þáttar fræddumst við um street dans, eða götudans, og Dance Battle, eða dansslag, sem er eins konar hólmganga í dansi þar sem dansarar sýna færni sína til að skáka andstæðingi sínum. Það mátti til dæmis sjá slíka keppni á síðustu Ólympíuleikum þar sem keppt var í breikdansi. Í gær mættust dansarar úr Íslenska dansflokknum og Ice Crew í Borgarleikhúsinu og var áhorfendum meðal annars boðið að taka þátt. Erna Gunnarsdóttir, dansari hjá dansflokknum, og Mikael Christopher Grétarsson, úr danshópnum Ice Crew, komu í þáttinn og sögðu okkur hvernig fór í gær og frá nýrri sýningu dansflokksins þar sem dansarar úr flokknum mæta street dönsurum í verki eftir íranska danshöfundinn Hooman Sharifi.

Tónlist í þættinum í dag:

Clementine / Hraun (Svavar Knútur Kristinsson)

Until I Met You / Manhattan Transfer (Freddie Green & Don Wolf)

Everything is beautiful / Ray Stevens (Ray Stevens)

Í góðu skapi / Sniglabandið (Pálmi J. Sigurhjartarson, Þorsteinn Marel Júlíusson og Björgvin Ploder)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Frá 1870-1914 yfirgáfu um 16 þúsund Íslendingar heimaland sitt og hófu nýtt líf í Norður-Ameríku, þetta var um fjórðungur þjóðarinnar. Snorri West er menningarskiptaverkefni milli Íslands og afkomenda Íslendinga í Norður-Ameríku. Eitt þeirra er fjögurra vikna reisa ungra Íslendinga vestur um haf þar sem heimsóttar eru slóðir vesturfaranna og samfélög afkomenda þeirra. Sigfús Haukur Sigfússon sagði okkur í dag frá sinni reynslu, en hann tók þátt í slíkri ferð árið 2022 og með honum kom Atli Geir Halldórsson verkefnastjóri Snorra West.

Gítarveisla Björns Thoroddsen verður haldin í 21.sinn 21. febrúar. Sérstakur gestur verður sænski stórgítarleikarinn Janne Schaffer, en hann lék með ABBA nær allan þeirra starfsferil og hann hefur verið í fremstu röð í sænsku tónlistarsenunni í rúma fimm áratugi. Þeir Björn Thoroddsen og Jón Rafnsson sögðu okkur nánar frá Janne og tónleikunum í dag.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni og kort dagsins barst að þessu sinni frá Grænhöfðaeyjum þar sem Magnús er núna staddur ásamt kátum ferðafélögum í höfuðborginni Praia. Hann sagði okkur aðeins af sögu eyjanna og framtíðarmöguleikum íbúanna, en líka af ýmis konar vanda sem við er að glíma þar suður frá. Magnús heillaðist af hinni miklu tónlistarhefð sem eyjaskeggjar hafa skapað og hann sagði okkur aðeins af þessari einstöku blöndu af afrískri og evrópskri tónlist.

Tónlist í þættinum í dag:

Meiriháttar / Rósa Guðrún Sveinsdóttir (Rósa Guðrún Sveinsdóttir)

Manitoba / Gunnar Þórðarson (Gunnar Þórðarson)

Eagle / ABBA (Benny Anderson og Björn Ulveus)

Vegir liggja til allra átta / Ellý Vilhjálms (Sigfús Halldórsson, texti Indriði G. Þorsteinsson)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Sjálfsvíg eru alvarlegt alþjóðlegt lýðheilsumál. Nýlegar rannsóknir sýna að eigi sjálfsvígsforvarnir að bera árangur þarf víðtækar samfélagslegar aðgerðir og þar er til dæmis ábyrg umfjöllun fjölmiðla mikilvægur þáttur. Nú er komin út, á vegum Landlæknisembættisins og Lífsbrúar - miðstöðvar sjálfsvígsforvarna hjá embætti landlæknis, handbókin Sjálfsvígsforvarnir: Ráðleggingar fyrir fjölmiðlafólk. Guðrún Jóna Guðlaugsdóttir, verkefnastjóri sjálfsvígsforvarna á lýðheilsusviði embættis landlæknis var hjá okkur í dag og fór með okkur yfir þessar ráðleggingar, ekki síst vegna þess að með tilkomu samfélagsmiðla þar sem allir geta tjáð sig um allt opinberlega þá geta þær nýst öllum.

Forvarnasvið VIRK stendur fyrir morgunfundi á fimmtudaginn um kulnun og vinnumarkaðinn og þar mun Guðrún Rakel Eiríksdóttir, sviðsstjóri forvarna hjá VIRK, fara yfir rannsókn á algengi kulnunar á íslenskum vinnumarkaði og greina eftir mismunandi þáttum. Einnig verður fjallað um þróunarverkefni hjá VIRK varðandi kulnun og starfsendurhæfingu.

Í Heilsuvakt dagsins var umræðuefnið heilaheilsa. Það er jafn mikilvægt að gera nýja og krefjandi hluti fyrir heilann eins og það er mikilvægt að borða hollan mat, hreyfa sig reglulega og sofa vel. Það sem fæstir vita hins vegar er að það er aldrei of seint að örva heilann á hvaða aldri sem er og vinna markvisst gegn elliglöpum og myndun alzheimers sjúkdómsins. Til dæmis að læra ný tungumál, ráða krossgátur, sudoku og læra dansspor er allt eitthvað sem getur örvað heilann okkar og auðvitað margt fleira. Þetta segir dr. Thomas Wood prófessor í barnalækningum og taugavísindum við Washington háskóla en hann er lykilrödd í umræðu um heilbrigðan lífstíl í Bretlandi og í Bandaríkjunum. En það sem fáir vita um Thomas er að hann er hálfur Íslendingur. Helga Arnardóttir talaði við hann á Heilsuvaktinni í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

Lærum að fljúga / Svavar Knútur Kristinsson (Svavar Knútur Kristinsson Úr leikritinu Kafteinn Frábær)

Arietta / Dag Arnesen Trio (Edvard Grieg)

You Don’t Have To Say You Love Me / Dusty Springfield (Wickham, Donaggio, Pallavicini og Napier-Bell)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dagur íslenska táknmálsins er á morgun 11. febrúar en þann dag var Félag heyrnarlausra stofnað. Íslenska táknmálið var viðurkennt sem „jafnrétthátt íslensku sem tjáningarform í samskiptum manna í milli“ með lögum árið 2011 og bannað er að mismuna fólki eftir því hvort málið það notar. Íslenska táknmálið er eina hefðbundna minnihlutamálið á Íslandi og er fyrsta mál um 300 Íslendinga. Við ræddum við Valgerði Stefánsdóttur sem er formaður málnefndar um íslenskt táknmál í þættinum í dag.

Georg Lúðvíksson, sérfræðingur í heimilisfjármálum, kom svo til okkar í dag, eins og aðra mánudaga eftir áramót, það er liður sem við köllum Fjármálin á mannamáli. Í dag talaði hann um góðgerðarmál og það að gefa til baka.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Reinhold Richter, hann segist vera að stíga sín fyrstu skref sem eftirlaunaþegi og svo gaf hann á dögunum út sitt fyrsta lag sem hann samdi til minningar um besta vin sinn, ljóðskáldið Ísak Harðarson, við heyrðum lagið, Heim til vina, fyrir viðtalið. Svo sagði hann okkur auðvitað frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina.

Tónlist í þættinum í dag:

Fallegur dagur / Bubbi (Bubbi Morthens)

Peningar / Hljómar (Rúnar Gunnarsson, texti Þorsteinn Eggertsson)

Heim til vina / Edgar Smári Atlason (Reinhold Richter)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Ásta Arnardóttir. Ásta er eigandi og framkvæmdastjóri Yogavin, hún er menntuð leikkona, leiðsögukona og yogakennari og hún hefur tekið virkan þátt í náttúruvernd og var til dæmis tilnefnd til Nátturu- og umhverfisverðlauna Norðurlandaráðs 2009. Við fórum með henni aftur í tímann á æskuslóðirnar og svo á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag með viðkomu meðal annars í Englandi, Póllandi og Bandaríkjunum.

Svo var það auðvitað matarspjallið með Sigurlaugu Margréti á sínum stað. Í síðustu viku tengdum við matarspjallið við gular veðurviðaranir sem þá höfðu verið og töluðum um gulan mat. Þá lá beinast við að fjalla í dag um appelsínugulan og rauðan mat í þetta sinn eftir viðvaranir og veðrið þessarar viku.

Tónlist í þættinum í dag:

Herbergið mitt / Brimkló (Arnar Sigurbjörnsson og Vilhjálmur frá Skáholti)

We are Family / Sister Sledge (Bernard Edwards & Nile Rodgers)

Lokah Samasta / Deva Premal & Miten (M. Done)

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON