Matthäus-Passion: een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans

Een lievelingsaria van grote Thomas. Een aria voor tenor en koor die reageert op de voorspelling van Jezus dat hij door iedereen verlaten zal worden. Met een hoofdrol voor de hobo. Grote en kleine Thomas proberen bovendien aan Gijs uit te leggen wat een kwintvalsequens is. En hoe deze fijne kwintvalsequens een hoeksteen van de hele muziekgeschiedenis vormt.

In Matthäus-Passion: een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Mocht je even zijn weggedommeld tijdens de Matthäus, dan is dit een moment waarop je zeker weer wakker schrikt. Een recitatief accompagnato waarin tenor en koor elkaar afwisselen. Boven een dreigende, stuwende, onrustige bas. En het is die bas die als een stel tentharingen het doek tijdens de storm op zijn plek houdt, stelt grote Thomas.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Jezus en zijn discipelen komen aan in de tuin van Gethsemane. Gijs, grote Thomas en kleine Thomas blijken een heel ander beeld te hebben van hoe deze tuin erbij ligt. In de tuin staat een hoop te gebeuren. De dood nadert wanneer de strijkers die Christus begeleiden steeds lager komen te liggen. Christus zingt hier zijn laagste noot van de Matthäus. En grote Thomas toont ons hoe Bach de verlossing alvast laat horen in een overgang van mineur naar majeur.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Na de uitbarsting van Petrus horen we meteen weer de melodie van 'O Haupt voll Blut und Wunden', ditmaal gekleurd in een mol-toonsoort die liefde ademt. Vergelijk dat met het koraal vlak hiervoor (15#) in een toonsoort zwanger van de kruisen. De melodie is van een liefdeslied, een 'hit', uit omstreeks 1600. En als het passieverhaal voorzien wordt van 'hits' is een vergelijking met het tv-spektakel The Passion nooit ver weg. En werden deze koralen dan meegezongen door de gemeente in de kerk?

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Petrus treedt op de voorgrond en ontkent dat hij zich ooit aan Jezus zal 'ärgern'. Maar Jezus (en wij allemaal) weten dat dit niet klopt. Voordat de haan drie keer zal kraaien, zal Petrus hem drie keer verloochenen. En was het vroeger - in de tijd van Bach - veel makkelijker om het verschil tussen toonsoorten te horen? Bijvoorbeeld omdat sommige toonsoorten 'beter' klonken dan andere? En waar staan de verschillende toonsoorten symbool voor?

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

De eerste keer dat de prachtige koraalmelodie van 'O Haupt voll Blut und Wunden' opduikt in de Matthäus. Ditmaal in een toonsoort vol kruisen, straks komen we dezelfde zetting tegen in een toonsoort vol mollen. En wat dat betekent, legt grote Thomas uit.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

In dit recitatief horen we de discipelen en Jezus de Olijfberg oplopen. We maken zo terloops kennis met de getalsymboliek die je niet hoort maar wel kan zien. Daarbij ontstaat enige onenigheid tussen grote en kleine Thomas over de waarde van (doorgeschoten) getalsymboliek. Wat doen we er bijvoorbeeld mee dat Bach zijn eigen sterfdatum in de Matthäus voorspelde? En een discussie over de vertaling van het Duitse 'ärgern'.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

In deze aria buitelen twee hobo's voortdurend over elkaar heen, alsof de een het nog beter wil doen dan de ander. En tijdens die dartele tocht, die de sopraan begeleidt, komen we - zo vertelt grote Thomas ons - langs een paar betekenisvolle toonsoorten.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Komen we nu even in een wat meer blijmoedige fase van de Matthäus? Waarin Jezus zijn lijden en sterven voor onze zonden accepteert? Het is niet ondenkbaar. Grote Thomas vertelt over zoekende hobo's die in dit recitatief af te toe vinden. En de gesloten terts versus een geopende sext. Bovendien blijkt grote Thomas een terugblik gedaan te hebben, wat eigenlijk een vooruitblik had moeten zijn.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Een grote Christus-scène, met daarin dé grote, lyrische passage die Christus te zingen krijgt. Hij nodigt zijn discipelen hierin uit tot het eten van het brood en het drinken van de wijn. En Jezus is bereid zijn bloed te geven voor hun zonden. Een laatste glas, en dan drinkt Jezus niet meer tot het weerzien in het paradijs. De toonsoorten volgen Jezus in deze rede geruststellend op de voet. Kleine Thomas bekent dat dit misschien wel zijn lievelingsstukje uit de Matthäus is. En de passage herinnert Gijs aan een ontmoeting met hondentrainer Martin Gaus.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.