Matthäus-Passion: een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans

De tekst van dit koraal is eigenlijk direct een antwoord op de vraag die hiervoor gesteld werd: wie zal Jezus verraden? En daarmee zijn we eigenlijk allemaal schuldig. Wat niet per se negatief hoeft te zijn. En we zijn hier - en in het recitatief hiervoor - voor het eerst diep in de mollentoonsoorten terechtgekomen. Grote Thomas legt uit wat dat betekent.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Een recitatief waarin een hoop gebeurt, qua scènes en drama. Christus staat stil bij zijn onontkoombaar lot. Samen met zijn discipelen. En zijn de discipelen nou naïef, of voorvoelen ze juist donders goed wat er te gebeuren staat? Gijs velt het oordeel. Ook komt de karakteristieke vierklank van en voor Christus voorbij. En wie goed luistert naar het turba 'Herr, bin ich's' hoort wie Jezus zal verraden - al wisten we dat natuurlijk al.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Een aria zonder inleidend recitatief, direct volgend op het aangekondigde verraad van Judas. Ditmaal voor de sopraan, begeleid door twee fluiten en strijkers. Vanuit welk perspectief wordt deze aria nou gezongen? De moeder van Judas? Elke moeder? We horen in ieder geval het vallen van de druppels bloed, het stromen van het leed. Bach kan het ook niet laten om de 'slang' in muzikale kronkels uit te beelden. En grote Thomas legt uit wat een 'kruisvorm in de baspartij' betekent.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Dan maakt Judas zijn entree. Hij verraadt Jezus, wat muzikaal bijna achteloos op muziek wordt gezet. Misschien omdat aan dat verraad niets te doen is, het zelfs noodzakelijk is? En we staan uitgebreid stil bij het onstabiele 'verminderd akkoord', een superhandig akkoord om van hier naar daar te komen. En nog maar eens een compliment aan Bach hoe goed hij was in het op muziek zetten van - ook wat minder muzikale - teksten.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

'Boete en berouw, verbrijzelen 't zondig hart in stukken. Mogen de tranen van mijn ogen voor u, getrouwe Jezus, als geurige olie zijn'. De eerste aria uit de Matthäus: 'Buss und Reu'. De twee solofluiten lijken de boete en het berouw te verbeelden, die elkaar zowel ontwijken als samengaan. Ze kunnen in ieder geval nooit los van elkaar komen. En we horen de druppels van de tranen vallen.

In Matthaüs-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Na grote koralen en meeslepende recitatieven is het tijd voor de introspectie van de aria en het inleidende recitatief. Bach kiest hierbij vaak voor kleinere bezetting om zo dicht bij de emotie en de luisteraar te komen. Zodoende speelt hij met contrasten, contrasten die in de tijd van Bach, met de toenmalige instrumenten en akoestieken, veel groter - en daardoor hoorbaarder - moeten zijn geweest.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

De hogepriesters verzamelen zich om een reden te vinden om Jezus ter dood te veroordelen. We horen het eerste 'turba', een koorpassage waarin collectief gedoe wordt verklankt. Daarna zijn we met Jezus in Bethanië. En bij Gijs, grote Thomas en kleine Thomas ontstaat opgewekte onduidelijkheid over wat daar nou - in vertaling - precies over Jezus' hoofd wordt gegoten: is het water? Kostelijk reukwater? Kostbare olie?

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Dan is het tijd voor het eerste op zichzelf staande koraal. De melodieën van de koralen waren bekend bij de toenmalige luisteraars, en die melodieën waren ook niet door Bach gecomponeerd. De zetting en harmonisering van de koralen zeker wel, en het is daarin dat Bach voortdurend zijn geraffineerde meesterschap laat horen.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Wat de Matthäus (en ook andere barokke passies) zo direct herkenbaar maakt: het recitatief! We maken kennis met de verteller, de evangelist, en met Christus, omgeven door zijn stralenkrans van strijkers. En met de aankondiging van Christus dat hij verraden zal worden, wordt het hele verhaal verder in gang gebracht.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.

Na de uitgebreide inleiding gaan we er nu echt aan beginnen! Het grootse openingskoor van de Matthäus zet direct de toon voor de rest van het werk. De schaal van de passie, de dubbelkorigheid, het spel met toonsoorten, de hoorbare en onhoorbare symboliek: we komen het allemaal tegen in het openingskoor en het werpt zijn schaduw vooruit op alles wat nog gaat komen.

In Matthäus-Passion, een lijdensweg met Gijs Groenteman en Thomas Oliemans bespreken de journalist en zanger samen met musicoloog Thomas de Jonker Bachs Matthäus-Passion. En dat doen ze uitgebreider dan ooit: 13 uur lang, in 69 in elkaar overlopende afleveringen wordt Bachs grootse meesterwerk volledig uitgeplozen.