Nottebohmlezing door Bram De Ridder en Joost Van Meerbeeck

Julie Van Bogaert gaat met Bram De Ridder en Joost Van Meerbeeck in gesprek over hun boek Oproer en omwenteling. Samen nemen ze je mee door het leven van Adriaan van Meerbeeck en tonen hoe hij Antwerpen, de Nederlanden en de wereld van zijn tijd, de zestiende eeuw, beleefde. Een boeiende kijk op geschiedenis door zijn ogen.

Eind 16de eeuw staat Antwerpen in het oog van de storm. Oorlog woedt veraf en nabij, ideologische twisten verstoren de politieke orde, armoede en rijkdom hangen af van de wereldhandel en desinformatie doet iedereen aan de waarheid twijfelen. De wereld binnen en buiten de stad lijkt onherkenbaar.

Middenin de storm staat Antwerpenaar Adriaan Van Meerbeeck (ca. 1560-1630). Als kind maakt hij de Beeldenstorm mee, als tiener de Spaanse Furie en als volwassene de splitsing van de Nederlanden. Hij zoekt een manier om orde te scheppen in de chaos en vindt die op een vertrouwde plaats: de geschiedenis.

Na een lange carrière als schoolmeester schrijft hij de Chronycke van de gantsche werelt, ende sonderlinghe van de seventhien Nederlanden (1620). In zijn eigen woorden ‘een waar verhaal, geschreven door een echte geschiedenisliefhebber’.

Het boek is bovenal een eigentijdse bestseller, een spectaculair verhaal voor iedereen die de omwentelingen van de 16de en 17de eeuw beter wil leren kennen.

In Oproer en omwenteling wordt de vergeten historieschrijver Adriaan Van Meerbeeck in ere hersteld.

Bio

Bram De Ridder werkte jarenlang aan de KU Leuven als academisch historicus, gespecialiseerd in de vroegmoderne geschiedenis en is nu onafhankelijk adviseur toegepaste geschiedenis.

Joost Van Meerbeeck is bachelor geneeskunde (UGent), master toegepaste economie (KULeuven) en MBA (University of Chicago). Hij is bestuurder en adviseur van ondernemingen, investeringsfondsen en akademische instituten in Nederland en België en oprichter van de denktank ThinkBeyond.

Julie Van Bogaert is radio- en podcastmaker bij Klara. Ze presenteert onder meer de ochtendshow Espresso en Klara serveert, en is de maker van de geschiedenispodcast De vorstinnen van Vlaanderen. Ze doctoreerde in de taalkunde, werkte als onderzoekscoördinator aan de vakgroep Geschiedenis van de Universiteit Gent en is momenteel aan diezelfde universiteit actief als coach wetenschapscommunicatie.

Nottebohmlezing op zondag 22 maar 2026 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.

Nottebohmlezing door Alexander Roose en Tinneke Beeckman

Tinneke Beeckman spreekt met Alexander Roose over Essays van Montaigne en de inzichten uit zijn nawoord. Een boeiend gesprek over Montaignes kijk op het leven.

Hoe moet je leven en denken? Rusteloos zocht Michel de Montaigne (1533-1592), door velen beschouwd als de eerste echt moderne mens, naar een antwoord op deze vraag. Alexander Roose beschrijft op meeslepende wijze hoe Montaigne tegenslag en ontgoochelingen overwon, en wat wij van hem kunnen leren. Michel de Montaigne schreef niet voor ons. Hij begon zijn gedachten te noteren om greep te krijgen op zichzelf.

Zijn Essays behoren tot de boeiendste filosofische teksten ooit. Montaigne leefde in een tijdperk van wetenschappelijke omwentelingen, godsdienstoorlogen en politieke instabiliteit. Zijn ‘probeersels’ zijn een therapie, een zelfportret en een publieke bekentenis. De gentleman-filosoof dialogeert met filosofen uit de oudheid – stoïcijnen, sceptici, epicuristen – voor wie filosofie altijd meer was dan een theorie. Want moedig en waarachtig leven, dat wil Montaigne.

Bio

Alexander Roose is de auteur van La curiosité de Montaigne (Parijs, 2015), publiceerde in Le Dictionnaire Montaigne en Montaigne Studies en schreef voor acteur Koen de Sutter de monoloog Montaigne. Zijn Nederlandstalige boek over Montaigne De Vrolijke Wijsheid. Zoeken, denken en leven met Michel de Montaigne (Pelckmans, Antwerpen, 2016) ging ondertussen voor de 5de maal in druk. Hij verzorgde ook het nawoord voor de Essays, vertaald door Frank De Graaff (Boom, Amsterdam, 2025).

Hij doceerde aan de universiteit van Cambridge en was fellow in Clare College. Tegenwoordig is hij docent Franse literatuur aan de Universiteit Gent.

Tinneke Beeckman is docente en columniste voor De Standaard en lid van het Filosofisch elftal van Trouw Ze studeerde filosofie aan de VUB en de ULB en werkte als aspirant en als postdoctoraal onderzoeker (FWO) aan de VUB. Ze publiceerde Door Spinoza's lens en Macht en Onmacht. Voor Machiavelli's lef (2022), kreeg ze de Hypatia-prijs. In Ken jezelf (Boom, 2023, 9de druk) wekt Beeckman klassieke denkers tot leven en laat zien hoe de filosofie juist vandaag de dag van grote waarde kan zijn.

Nottebohmlezing op zondag 22 februari 2026 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Nottebohmlezing door Bart Tritsmans

Getemde Natuur

Bart Tritsmans belicht de tentoonstelling Getemde Natuur en toont hoe de collectie van de Erfgoedbibliotheek een belangrijke bron van context vormt.

Publieke groenruimtes zijn cruciaal voor stedelijke leefomgevingen. Ze bevorderen de levenskwaliteit en gezondheid, versterken steden tegen klimaatverandering en creëren sociale verbindingen. Toch zijn ze niet neutraal: ze evolueren mee met politieke, economische en sociale agenda’s. Groen in een stad roept spanningen op - tussen gentrificatie en toegankelijkheid, privatisering en commons, biodiversiteit en recreatie, veiligheid en uitsluiting, milieurechtvaardigheid en uitbuiting. De tentoonstelling Getemde natuur vertelt onderbelichte verhalen over de geschiedenis van stedelijke ruimtes, terwijl hedendaagse kunstenaars en architecten gangbare ideeën over stedelijke natuur bevragen met een blik op een inclusieve en veerkrachtige toekomst.

In deze Nottebohmlezing reflecteert curator Bart Tritsmans over het maken van de tentoonstelling Getemde Natuur en over het achterliggende historisch onderzoek.

De tentoonstelling is nog tot 1 februari 2026 te bezoeken in De Singel in Antwerpen.

Bio

Bart Tritsmans (1985) behaalde een doctoraat in de geschiedenis (Universiteit Antwerpen) en de ingenieurswetenschappen (Vrije Universiteit Brussel) in 2014 met een studie over de historische evolutie van stedelijke groenruimtes.

Zijn onderzoek richt zich op de geschiedenis van de stedelijke ruimte (stadsgroen, braakliggende ruimtes en architectuur) in de 19de en 20ste eeuw.

Nottebohmlezing op zondag 18 januari 2026 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.

Nottebohmlezing door Thijs Porck - Een manuscriptenmoordmysterie: fragmenten van het psalmenboek van een middeleeuwse prinses?

Thijs Porck neemt je mee in een fascinerend manuscriptenmoordmysterie rond middeleeuwse handschriftfragmenten, verspreid over Europa, die mogelijk leiden naar de gevluchte prinses Gunhild. Een spannende lezing vol historische puzzels, speurwerk en literaire geheimen uit het Oudengels.

In de 16e en 17e eeuw werden stroken perkament uit middeleeuwse handschriften hergebruikt ter versteviging van boekbanden. Die handschriftfragmenten (maculatuur) vormen de aanleiding voor spannend onderzoek. Als ware detectives maken onderzoekers gebruik van kleine aanwijzingen om de lotgevallen van het oorspronkelijke middeleeuwse handschrift te reconstrueren.

In deze lezing kijken we naar fragmenten die in boekbanden in Engeland, Duitsland, Polen en Nederland zijn gevonden en allemaal onderdeel vormden van een handschrift met Oudengelse glossen. Ze vormen het begin van een fascinerende puzzeltocht: een manuscriptenmoordmysterie dat mogelijk verband houdt met de Engelse prinses Gunhild die in de 11e eeuw naar Vlaanderen vluchtte.

Bio Thijs Porck

Thijs Porck is universitair hoofddocent middeleeuws Engels aan de Universiteit Leiden. Hij is cultuurhistoricus van vroegmiddeleeuws Engeland, met interesse in Oudengelse taal en literatuur. Hij publiceerde o.a. over ouderdom in de vroege Middeleeuwen, de Beowulf en het werk van J. R. R. Tolkien. Op dit moment geef hij leiding aan een groot onderzoeksproject over de receptie van het Oudengels in 19e-eeuws Europa. Zijn onderzoek naar Oudengelse handschriftfragmenten was in 2024 even wereldnieuws.

Nottebohmlezing op zondag 23 november 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Les armes de la critique

Joanna Van der Heyden

Joanna Van der Heyden werpt een intrigerende blik op hoe muziekjournalisten tussen 1830 en 1880 via smaak, roddel en ideologie de burgerlijke identiteit mee vormgaven en het maatschappelijke debat beïnvloedden.

Tussen 1830 en 1880 speelden muziekjournalisten een invloedrijke rol in het muzikale en maatschappelijke leven. Ze begeleidden luisteraars in hun muzieksmaak en presenteerden muziek als een middel tot sociale regulering, terwijl ze ook ruimte lieten voor roddel en sensatie. Vanuit een overwegend antiklerikale, liberale en stedelijke invalshoek droegen zij bij aan het sociale en politieke discours. Hun positie stelde hen in staat om burgerlijke normen te verspreiden en de waardering voor de West-Europese muziekcultuur te bevorderen. Vrouwelijke musici en publiek werden getoetst aan conventies; emancipatorische stemmen klonken nauwelijks. De muziekpers bewaakte als het ware de burgerlijke identiteit.

Bio Joanna Van der Heyden

Joanna Van der Heyden (°1952) studeerde geschiedenis en criminologie aan de VUB. In december 2024 verdedigde ze aan de Universiteit Antwerpen haar proefschrift “Les armes de la critique” - Het sociaal- cultureel narratief van de muziekjournalist: Belgische muziek- en kunsttijdschriften en hun melomaan publiek (1830-1880). Ze bouwde een loopbaan uit bij BRT3, Radio 3 en Klara als presentator, recensent en producer.

Nottebohmlezing op zondag 2 november 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Negentien Negentien - van trauma tot fictie

Nottebohmlezing door Aline Sax

Met haar nieuwe roman schetst Aline Sax een ontroerend en historisch doorleefd portret van de Westhoek na WO I. Ontdek tijdens deze lezing hoe ze bronnenonderzoek omzet in meeslepende fictie die blijft raken.

Op 11 november 1918 zwegen de wapens. Maar de oorlog was niet voorbij. Voor zij die hem hadden meegemaakt, brak een moeilijke tijd aan van verwerking. Hoe bouw je je leven weer op? Hoe geef je alles wat je hebt meegemaakt een plaats? Hoe vind je een evenwicht tussen verdergaan en herinneren? Die vragen stellen de personages zich in de nieuwe roman van Aline Sax. Het boek schetst een ontroerend beeld van de Westhoek in het eerste jaar na de Eerste Wereldoorlog. Een plek waar Britten en Belgen, burgers en militairen, levenden en doden met elkaar in contact kwamen.

In deze lezing schildert Aline Sax aan de hand van de bronnen die ze voor haar onderzoek gebruikte een beeld van deze fascinerende periode en licht ze toe hoe historisch onderzoek op een invoelbare manier tot fictie herwerkt kan worden, zonder de historische waarachtigheid te verliezen.

Een korte bio: Aline Sax (Antwerpen, 1984) is historica en auteur van romans voor zowel kinderen, jongeren als volwassenen. Haar versroman "Wat ons nog rest, over de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in Berlijn", won in 2025 de Boon Literatuurprijs. In september verscheen haar nieuwste roman voor volwassenen Negentien Negentien, over het trauma van de Eerste Wereldoorlog.

Nottebohmlezing op zondag 26 oktober 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Tom Lanoyes boeken zijn telkens ook verschenen in een bibliofiele editie. De gevierde schrijver toont en vertelt over zijn bibliofiele oeuvre én zijn bijzondere band met uitgever Boris Rousseeuw.

Goede vriend Rudy Vanschoonbeke leidt de lezing in en licht de kennismaking tussen Tom en Boris toe.

Tom Lanoye (1958) is romancier, dichter, columnist, theaterauteur en performer. Hij schreef bestsellers als Ten oorlog, Het goddelijke monster, Het derde huwelijk, Zuivering en De draaischijf. Veel van zijn proza is verfilmd en er werd werk van hem vertaald of gespeeld in meer dan vijftien landen. Als eerste ooit werd hij bekroond met de drie grootste oeuvreprijzen van ons taalgebied: de Gouden Ganzenveer (2007), de Constantijn Huygensprijs (2013) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2024).

Foto: Arthur Los

Nottebohmlezing op zondag 25 mei 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Het verlangen naar zee

Nottebohmlezing door Jeroen Cornilly

Jeroen Cornilly doet ons verlangen naar zee en brengt voor het eerst het grote verhaal van twee eeuwen kusttoerisme en bouwen aan zee.

De Belgische kust ontwikkelde zich in de loop van de negentiende eeuw tot een belangrijke vakantiebestemming voor een elitair publiek uit vijf continenten. Na de Eerste Wereldoorlog werd het de vakantiebestemming bij uitstek van zowat elke Belg. Tweehonderd jaar vakantie aan zee heeft zijn sporen nagelaten in het verstedelijkte landschap van de kust. Architecten uit heel België leverden een belangrijke bijdrage aan hoe de kust evolueerde en er vandaag nog uitziet. De aanwezigheid van al deze architecten – soms met één gebouw, soms de spiegel van een architectencarrière – maakt dat de Belgische kust een boeiende staalkaart van de Belgische architectuurgeschiedenis biedt.

Bio Jeroen Cornilly

Jeroen Cornilly (°1974) is licentiaat in de kunstwetenschappen, master in de monumentenzorg en doctor in de ingenieurswetenschappen (architectuur). Hij was bijna twintig jaar verbonden aan de Dienst Erfgoed van de Provincie West-Vlaanderen. Sinds 2018 is hij archivaris in het Letterenhuis. Hij doet onderzoek naar diverse aspecten van de Belgische architectuurgeschiedenis van de negentiende en de twintigste eeuw. In 2024 publiceerde hij Het verlangen naar zee. Tweehonderd jaar vakantie aan zee en bouwen aan de kust. Momenteel werkt hij aan een boek over het bouwen in Brugge in de periode 1795-1975.

Nottebohmlezing op zondag 4 mei 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Miræus Lecture • Pierre Assenmaker & Valérie Leyh

Christoph Plantin, a player in a multilingual book market. A tour through the Namur collection of Plantin editions

19 maart 2025 om 18u30

Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen

In 2020, the already impressive collection of Plantinian editions held at the Bibliothèque Universitaire Moretus Plantin (BUMP) in Namur was considerably enriched by the exceptional collection of Philippe de Dorlodot. The 500th anniversary of Plantin’s birth and the arrival of these new editions provided an opportunity to explore this collection in greater depth and to present it in a book that aims to reconcile scientific rigour with a general public approach. Our conference will present the results of this project, focusing on the issue of multilingualism and translation in Plantin’s work as a printer and publisher. We will show that the angle of translation makes it possible to observe multiple characteristics of these works: their material aspect, their role within a network of humanists or a particular political context, and even, in some cases, the singular history of particular copies.

Pierre Assenmaker en Valérie Leyh zijn verbonden aan de Université de Namur.

Nottebohmlezing door Tine De Koninck

Tine De Koninck gaat tijdens haar muzikale lezing in op het bijzondere liedboek voor Dorothea de Berti.

In 2023 kon de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience het liedboek voor de Antwerpse Dorothea de Berti verwerven, een uniek manuscript dat in 1621 werd samengesteld ter gelegenheid van haar verloving. Dit prachtig gekalligrafeerde album weerspiegelt de artistieke en literaire smaak van de elite in de Zuidelijke Nederlanden, met Franse hofliederen, liefdesemblemen en poëzie van grote dichters. Tijdens deze lezing wordt de inhoud en cultureel-historische context van dit waardevolle handschrift besproken. Ze wordt muzikaal begeleid door het vocaal ensemble Lyra Antiqua o.l.v. Jan Van Elsacker en luitist Tom Van Eygen van de Podiumacademie Lier, die enkele liederen uit het handschrift laten weerklinken. 

Bio Tine De Koninck

Tine De Koninck is doctor in de Nederlandse letterkunde en gespecialiseerd in zeventiende-eeuwse literatuur uit de Zuidelijke Nederlanden. Ze publiceert voornamelijk over de vroegmoderne liedcultuur. Momenteel is ze werkzaam als onderwijsdocent aan de Universiteit Antwerpen en de KU Leuven, en is ze beleidsmedewerker bij het Vlaams Talenplatform.

Nottebohmlezing op zondag 16 maart 2025 in de Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience