Otheo Radio

Paus Franciscus sprak eerder met waardering over mystica Madeleine Delbrêl. Piet Raes leerde het geloof beter te verstaan door de teksten van deze dichteres, maatschappelijk werkster en mystica, die hij toevallig op het spoor kwam in een boekwinkeltje.

Madeleine Delbrêl (1904-1964) wordt beschouwd als een van de belangrijkste spirituele figuren van de twintigste eeuw. Na een onbezonnen jeugd in Parijs werd Madeleine als jonge twintiger gegrepen door het geloof. Ze verhuisde naar Ivry-sur-Seine waar destijds de rode vlag wapperde op het gemeentehuis. Ze stichtte er een nieuwe missionaire beweging: La Charité de Jésus, met het accent op een eenvoudig evangelisch leven te midden van mensen die het geloof in God niet delen. De geschriften van Delbrêl bieden houvast in een tijd van grote polarisering, vindt Piet Raes.

Voor Otheo Radio praat Leo August de Bock met hem op de zolder van het Sint-Baafshuis in Gent.

In mei van dit jaar nomineerde Welzijnszorg vijf organisaties die opkomen voor de rechten van mensen die dak- of thuisloos zijn. De uiteindelijke winnaar van de ‘Prijs Armoede Uitsluiten’ ging uiteindelijk naar Betonne Jeugd, Antwerpen. Betonne Jeugd werd in 2003 opgericht om jongeren die in een kwetsbare situatie leven een thuis te geven, een plek waar ze lotgenoten treffen, vrienden kunnen maken, erkenning krijgen, gesteund worden, hun tijd zinvol kunnen doorbrengen, op adem kunnen komen.

De organisatie werd eerder als goede praktijk naar voren geschoven op een EU-Jeugdconferentie over thuis- en dakloze jongeren.

Leo A. De Bock ging langs bij Betonne Jeugd en maakte de radiodocumentaire 'Het beste wat je elkaar kunt geven, is elkaar'. Het is een verhaal van jongeren die vallen, maar vooral opstaan, van vriendschap en liefde, van een strijd op alle fronten tegen elke vorm van armoede in een Vlaanderen waar anno 2024 meer dan 520.000 mensen in armoede leven.

In 2022 werd Frans Van Daele benoemd door de Europese Commissie tot Speciale Gezant ter promotie van de vrijheid van religie of geloof buiten de EU.

`Ik was in de gevangenis en gij hebt Mij bezocht` (Aflevering 2/2) by Otheo Radio

`Ik was in de gevangenis en gij hebt Mij bezocht` [Otheo Radio] by Otheo Radio

Leo A. De Bock praat met historicus en archivaris

van het aartsbisdom Mechelen-Brussel Gerrit Vanden Bosch.

Toen Pius XII in 1939 tot paus werd gekozen, was kardinaal Jozef Van Roey al bijna dertien jaar aartsbisschop van Mechelen en in die hoedanigheid de belangrijkste vertegenwoordiger van de katholieke kerk in België. Dat bleef hij gedurende het ganse pontificaat van Pius. Van Roey overleed in 1961, drie jaar na Papa Pacelli (Pius XII heette Eugenio Pacelli). Alleen al bij het doornemen van de serie ‘België’ in het archief van het Staatssecretariaat, blijkt de kardinaal in talrijke documenten op de voor- of achtergrond aanwezig.

Hoogleraar

Jozef Ernest Van Roey werd in 1874 in Vorselaar, in de Antwerpse Kempen, geboren in een landbouwersfamilie. Na studies filosofie aan het kleinseminarie van Mechelen en een priesteropleiding aan het grootseminarie aldaar, werd hij in 1897 tot priester gewijd. Vervolgens studeerde hij aan de faculteit Godgeleerdheid van de Leuvense universiteit. Aan de Alma Mater was hij gedurende enkele jaren hoogleraar om vervolgens vicaris-generaal te worden van het aartsbisdom Mechelen belast met de religieuze congregaties. In 1926 volgde hij kardinaal-aartsbisschop Mercier op en in 1927 werd Van Roey door Pius XI tot kardinaal benoemd. 

Bezettingsjaren

Na de Duitse inval en bezetting van België in mei 1940, waarbij de pauselijke nuntius Micara op bevel van de nazi's naar Rome moest terugkeren, was het onder andere Van Roey die kardinaal Luigi Maglione, staatssecretaris van Pius XII, op de hoogte bracht van de toestand in België tijdens de bezetting. Die rapporten kunnen we vandaag terugvinden in de archieven van het staatssecretariaat. De bezettingsjaren werden gekenmerkt door grote spanningen tussen de bezettingsmacht en de geestelijkheid. De kerk kreeg het hard te verduren. En, hoewel vaak machteloos, volgde de Heilige Stoel dit alles op de voet. In België versterkten de gebeurtenissen bij de bevolking de vrees voor een open oorlog tussen de Duitse bezettingsautoriteiten en de religieuze gezaghebbers, wat deze laatsten echter voortdurend en zorgvuldig trachtten te vermijden. Zoals hij deed met het communisme, bleef kardinaal Van Roey intussen fascistische bewegingen – voornamelijk het rexisme en de Vlaams Nationaal Verbond – veroordelen. Die houding is in lijn met het wantrouwen van de Heilige Stoel en de nuntius ten opzichte van deze ideologieën. 

Leopold III

Van Roey bleef ook zeer gehecht aan koning Leopold III en was hem trouw tot het einde. Met zijn collega’s van het Belgisch episcopaat beval hij na de oorlog, in volle koningskwestie, de gelovigen te stemmen voor de terugkeer van de koning. Bezorgd over de eenheid van de kerk, oefende de kardinaal een sterk gezag uit over zijn aartsbisdom. Hij slaagde erin een aanzienlijke macht te behouden in een instelling die toezicht hield op tal van organisaties, zoals katholieke-actieverenigingen, vakbonden en jeugdbewegingen. In de zeer verzuilde samenleving, die België toen was, waren het religieuze karakter en de kerkelijke invloed alomtegenwoordig. Ook in dat andere belangrijke conflict dat de Belgische samenleving in de jaren 1950 verdeelde, de Schoolstrijd, verdedigde hij hardnekkig het belang van de kerk en van het vrije katholieke onderwijs. 

De kardinaal stierf in 1961, drie jaar na het overlijden van Pius XII en zijn deelname aan het conclaaf dat Johannes XXIII tot paus koos. Zijn dood luidde het einde in van een tijdperk dat werd gekenmerkt door een kerk van strakke doctrine en discipline, nog steeds doordrenkt van de geest van de jaren dertig.

De nazi’s in Duitsland omarmden de FKK, de freie Körperkultur, als een manier om het door sport geoefende lichaam van het Arische ras te promoten. In Italië mondde het aanmoedigen van sportbeoefening algauw uit in paramilitaire activiteiten waar mannen en vrouwen de wapens opnamen, klaar voor het verdedigen van het fascistische ideaal.

Voor de katholieke kerk was de eenzijdige aandacht voor lichaamscultuur, gelinkt aan het naakt beleven ervan, samen door mannen en vrouwen een bedreiging. Minstens met goedvinden van Paus Pius XII schoof de Kerk, aanvankelijk via de katholieke actie een eigen, zedige sportbeoefening naar voren. Ze deed dit met overtuiging en engagement, in de mate dat de eigen benadering van sportbeoefening een apostolaat werd.

Professor aan de faculteit theologie en religiewetenschappen Dries Vanysacker bestudeerde de rol van sportbeoefening tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en met name tijdens het pontificaat van Paus Pius XII, van 1938 tot aan zijn dood in 1958. Leo August De Bock sprak Dries Vanysacker in de lobby van een hotel in Rome waar hij verbleef om de Vaticaanse archieven met betrekking tot deze paus te raadplegen.

De drie programma’s over de katholieke Kerk tijdens het pontificaat van Pius XII zijn een initiatief van KADOC. Ze zijn een uitvloeisel van de audiodocumentaire van Leo A. De Bock, ‘Pius XII: Stille Kracht of Kille Zwijger’ over de rol die paus Pius XII speelde tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De katholieke Kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog: zien, oordelen en handelen by Otheo Radio

Op 5 oktober 2016 maakte het Vaticaan bekend dat Lode Aerts benoemd werd tot bisschop van Brugge. Op 4 december werd hij gewijd. Hij volgde bisschop Jozef De Kesel op, die in december 2015 aartsbisschop van Mechelen-Brussel werd.

Het wapenschild en de bisschopsleuze van Lode Aerts zijn een verwijzing naar de profeet Jesaja: pretiosus in oculis suis, wat betekent: 'kostbaar in zijn ogen'.

Monseigneur Lode Aerts dus, maar zo kennen de mensen hem niet. Voor hen is hij bisschop Lode en zo wil hij het. Die nuance is betekenisvol en tekent hem ten voeten uit. Hij is een aanhanger van het synodale gedachtengoed, een pleitbezorger van een nederige Kerk, een Kerk die geen mensen uitsluit, maar omarmt met bisschoppen van wie de gelovige gemeenschap mag verwachten dat ze verantwoording afleggen.

Bisschop Lode komt vaak en graag in de Sint-Sixtusabdij van Westvleteren. Om rust te vinden, om zijn bekommernissen uit handen te geven. Leo August De Bock maakte samen met hem in een rond de abdij een lange wandeling.

Op 5 oktober 2016 maakte het Vaticaan bekend dat Lode Aerts benoemd werd tot bisschop van Brugge. Op 4 december werd hij gewijd. Hij volgde bisschop Jozef De Kesel op, die in december 2015 aartsbisschop van Mechelen-Brussel werd.

Het wapenschild en de bisschopsleuze van Lode Aerts zijn een verwijzing naar de profeet Jesaja: pretiosus in oculis suis, wat betekent: 'kostbaar in zijn ogen'.

Monseigneur Lode Aerts dus, maar zo kennen de mensen hem niet. Voor hen is hij bisschop Lode en zo wil hij het. Die nuance is betekenisvol en tekent hem ten voeten uit. Hij is een aanhanger van het synodale gedachtengoed, een pleitbezorger van een nederige Kerk, een Kerk die geen mensen uitsluit, maar omarmt met bisschoppen van wie de gelovige gemeenschap mag verwachten dat ze verantwoording afleggen.

Bisschop Lode komt vaak en graag in de Sint-Sixtusabdij van Westvleteren. Om rust te vinden, om zijn bekommernissen uit handen te geven. Leo August De Bock maakte samen met hem in een rond de abdij een lange wandeling.