Over taal gesproken

Wat is de status van het dialect in Nederland? Is die status aan het veranderen? Hoe komen we eigenlijk aan dialecten? En verder: bestaan er in gebarentaal ook dialecten, hoe strikt is de patat-friet-grens eigenlijk en waar komen onze vooroordelen over dialecten vandaan? We spreken erover met Sterre Leufkens, een van de auteurs van de eind september verschenen Atlas van het dialect in Nederland.

Je hoort fragmenten van: Per Seconde Wijzer (NPO Start), Lotte oet Limburg, TikTok Tammo, corona-persconferentie (hamsteren).

Meer lezen/luisteren:

• Website van Sterre Leufkens
• Atlas van het dialect in Nederland
• Atlas van het dialect in Vlaanderen
• Superbrabants jonguh! Nepdialect of nieuwe stijl? podcastaflevering over het nieuwe Brabantse dialect van jongeren
• Uuzeke, de Grufflalo en het 'vijf voor twaalf'-effect, podcastaflevering over de staat van het dialect (2021)

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Tot de Indonesische onafhankelijkheid van 1945 en de soevereiniteitsoverdracht van 1949, maakte Nederland zo’n driehonderdvijftig jaar de dienst uit in Indonesië – toen Nederlands-Indië genoemd. De voertaal was niet Nederlands maar Maleis, de taal die al door een groot deel van de bevolking gesproken werd. 

Toch werden er veel Nederlandse woorden in het Maleis overgenomen, zoals arloji ('horloge'), telat ('te laat') en sekrup ('schroef'). En die woorden zijn er nog steeds: je vindt ze in het straatbeeld, in spreektaal en op sociale media. 

We praten over dit onderwerp met Rizky Kalebos, die op TikTok en Instagram actief is en daar veel deelt over de geschiedenis van Indonesië, en die samen met Scienthya Elona het drietalige fotoboek Buku Odading Boek samenstelde, over Nederlandse leenwoorden in Indonesië.

Wil je Buku Odading Boek bestellen? Neem dan contact op met Rizky Kalebos via Instagram: https://www.instagram.com/ky.kale/ of https://www.instagram.com/buku.odading.boek/.

Meer info:

• Nederlandse woorden wereldwijd (pdf) van Nicoline van der Sijs
• Vertaalwoordenboek Nederlands - Indonesisch

Gebruikte fragmenten:

• Fragment odading op YouTube
• Fragment apotheek / apotek op YouTube
• Anekdote Victor Immanuel (privé-opname)
• Liedfragment indehoy uit Aku Rapopo van Julia Perez

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Is het echt zo dat spreekwoorden uit onze taal verdwijnen? Komen er ook nog weleens nieuwe bij? En waar komen die dan vandaan? Waarom werkt het vaak niet als je zelf nieuwe spreekwoorden verzint? En wat is eigenlijk het verschil tussen een spreekwoord en een uitdrukking? 

Het antwoord op al die vragen krijg je van Van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon. En we spreken ook nog met hem over spreekwoordsplinters, het belang van de morele strekking en het Romeinse Rijk. 

• Taalbank.nl website van Ton den Boon
• Van Dale Spreekwoordenboek
• Kun je een ouwe aap nog kunstjes leren? 101 nuttige spreekwoorden voor de moderne mens
• Waar komen spreekwoorden vandaan? Podcastaflevering Oplossing gezocht van NEMO Kennislink

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Te gek, mieters, onwijs gaaf, blits, vet, echt tof, nice, cool, chill, dolletjes ... Welke woorden horen bij jouw generatie? In deze aflevering spreken we met jongerentaalonderzoeker Kristel Doreleijers over generatietaal. Kristel schreef in het kader van het Boekenweekthema 'Mijn generatie' een artikel over dit onderwerp voor het tijdschrift Onze Taal. Een gesprek over de opkomst van jongerentaal, jeugdrages, modewoorden, terugkerende taaltrends en taalverandering.

• Lees het artikel in Onze Taal
• Meer over generatietaal op de website van Onze Taal
• Generatiewoordenboekje met (bij)namen voor verschillende generaties
• Generatietaal en verrassende trends op NEMO Kennislink
• Website van Kristel Doreleijers
• Website Boekenweek

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Wat gebeurt er als het woord geel zomaar ineens verdwijnt, maar de kleur bestaat nog wel? Wat als we het zonder het woord ik zouden moeten doen, of dat? En wat als het woord voor woord zelf verdwijnt? In de nieuwe roman Een woord voor onderzoekt schrijver en filosoof Eva Meijer hoe het ons en onze samenleving raakt als we het Nederlands zouden verliezen. In deze aflevering spreken we Eva over het boek, en over hoe taal ons definieert en verbindt.

• website van Eva Meijer
• Een woord voor (uitgeverij Cossee)
• artikel over Een woord voor in NRC

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Echt moppen aan elkaar vertellen doen we eigenlijk bijna nooit. Maar in alledaags taalgebruik komt wel heel veel humor voor. Wat voor soort humor is dat dan, en hoe werkt het precies? Welke theorieën zijn er? Klopt het dat mannen grappiger zijn dan vrouwen, en wat is het verschil tussen alledaagse humor en humor op een podium? Op het Taalfeest afgelopen oktober in TivoliVredenburg spraken we daarover met professor Taalkunde Bert Oben, en comedian Kelia Kaniki Masengo, een van de ambassadeurs van de Week van het Nederlands 2025.

Fragment (intro): Monty Python — The funniest joke in the world

Luister ook eens naar de podcast De Humaniakken (gemaakt door o.a. Bert Oben): een vreedzame stam literatuurnerds, geschiedenisgeeks en andere humane wetenschapfreaks die maandelijks hun eigenzinnige oog laten schijnen op de menswetenschappelijke actualiteit.

Meer weten over Kelia Kaniki Masengo of haar live zien optreden? Kijk op https://www.keliakanikimasengo.com/ voor meer informatie en haar speellijst!

In 2024 maakte de Universiteit van Vlaanderen Podcast de aflevering 'Hebben vrouwen humor?', te beluisteren op o.a. Spotify.

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Hoe breng je een depressie onder woorden? Is een term als suïcide beter dan zelfmoord? Hoe kan AI een depressie herkennen en waarom zie je zoveel therapietaal op social media? We praten erover met schrijver, muzikant en ervaringsdeskundige Aafke Romeijn.

Lees ook het uitgebreide interview met Aafke Romeijn in het januari/februarinummer van het tijdschrift Onze Taal.

• Website Aafke Romeijn
• Boek: Ga gewoon wat leuks doen. Leven met depressie
• Dichtbundel: Leegstand
• Muziek: Ultraviolet (album 2025)

Fragmenten: trailer Godzilla 1954, Best of Marvin (The Hitchhiker's Guide To The Galaxy)

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

De laatste aflevering van 2025 gaat over 'woorden van het jaar'. Welke woorden zijn er in de Lage Landen en in de rest van de wereld uitverkoren, en waarom? We praten erover met woordenboekmaker en nieuwewoordenkenner Vivien Waszink van het Instituut voor de Nederlandse Taal. Hallucineren, manosfeer, sneukelspijt, ragebait, parasocial, vibe coding  en natuurlijk … 6—7! Wat zeggen die woorden over het afgelopen jaar? 

• Woordenboek van Nieuwe Woorden
• Woordtrends van 2000 tot nu in Woordpeiler
• Manosfeer en graaiflatie: verschijnwoord en verdwijnwoord van 2025

Illustratieve fragmenten van o.a. VRT Max, NOS Jeugdjournaal, YouTube, TikTok, Van Dale, NOS Journaal, Nieuwe Feiten Radio 1 België, Huts van The Blockparty en Esko.

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal komt er weer aan! Een goed moment om eens stil te staan bij onze spelling. Hoe is de spelling eigenlijk ontstaan en waarom precies? Welke spelfouten worden er het meest gemaakt? En, zijn Vlamingen echt beter in spelling dan Nederlanders? Verder komt de beruchte pannenkoek-spelling aan bod en proberen we een antwoord te vinden op de vraag waarom spelling altijd zoveel emotie oproept. We praten erover met doorgewinterde Onze Taal-taaladviseur Roos de Bruyn.

• Woordenlijst.org: de officiële spelling van het Nederlands 
• Het Groot Dictee op NPO Radio 1
• De complete spellinggeschiedenis
• Het Taalloket op de website van Onze Taal
• Spelling & Groene Boekje op de website van het Instituut voor de Nederlandse Taal
• Het Woordenboek der Nederlandsche Taal

Afsluitend fragment: Ronald Plasterk en Helen de Hoop in het tv-programma De Wereld Draait Door

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]

De winnaar van de Taalboekenprijs 2025 schreef een compact maar veelomvattend boek over de symbiose tussen mens en taal: Wat taal verraadt. Een kleine geschiedenis van brein tot beschaving. We spreken de auteur, hoogleraar Nederlandse taalkunde en historische taalkunde Freek Van de Velde, over hoe taal samenhangt met regio en klimaat, waarom talen in de bergen complexer zijn en hoe geschreven en gesproken taal elkaar beïnvloeden. En ook over dat talen eigenlijk niet bedoeld zijn om te leren en dat taalkundigen liever hun tandenborstel uitlenen dan hun terminologie.

Deze aflevering is opgenomen op het Taalfeest op 11 oktober in TivoliVredenburg, Utrecht. De afsluiter van de Week van het Nederlands 2025.

• Freek Van de Velde op de website van KU Leuven
• Boek Wat taal verraadt bij Onze Taal

Over taal gesproken is een samenwerking van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en het Genootschap Onze Taal. Presentatie: Laura van Eerten en Raymond Noë. Concept & productie: Laura van Eerten. Muziek: Michel van der Zanden. Logo: Matthijs Sluiter (Studio Het Mes). Contact: [email protected]