Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Wanda Chutkiewicz, bohaterka reportażu, straciła dziadka, Czesława Lenczowskiego, gdy miała zaledwie dziesięć lat. Pamięta go jako spokojnego, dobrego i ciepłego człowieka. Nie zdążyła jednak poznać jego pełnej historii. Dla niej był przede wszystkim ukochanym dziadkiem, choć wcześniej przeżył coś czego nie sposób wymazać z pamięci. Był malarzem związanym ze Starym Sączem i więźniem Auschwitz. Po wojnie wrócił do domu, dalej malował, ale rzadko opowiadał o obozowych doświadczeniach. Bohaterka reportażu dziś jako dorosła kobieta odkrywa losy dziadka. Wraca do domu w Starym Sączu, przegląda fotografie, obrazy i pozostawione przez niego ślady. To właśnie one pomagają jej zrozumieć człowieka, którego straciła zbyt wcześnie. Dom pełen pamiątek staje się miejscem spotkania z przeszłością, a milczenie, które przez lata otaczało wojenne doświadczenia dziadka, zaczyna nabierać znaczenia.

W samym sercu Polski powstają miejsca, które mają przetrwać nie dekady, lecz całe pokolenia. To właśnie misja Fundacji Las Na Zawsze. Fundacja kupuje ziemię i oddaje ją naturze, tworząc dzikie lasy, których nikt nie wytnie i które będą mogły rozwijać się własnym rytmem. Reportaż Hanny Dołęgowskiej opowiada o ludziach, którzy postanowili myśleć o przyszłości w skali znacznie dłuższej niż ludzkie życie. Jednym z nich jest Paweł Krzemiński, jeden z twórców Fundacji "Las na zawsze". Pracował jako inżynier. Był też dziennikarzem radiowym, reżyserem, stolarzem i copywriterem. Po latach pracy w korporacji zdecydował się jednak porzucić dotychczasowe życie i zaangażować w ochronę przyrody. Dziś szuka terenów pod nowe lasy, sadzi drzewa, stawia ogrodzenia i dba o to, by kolejne fragmenty kraju mogły zamienić się w naturalne ekosystemy. Jak wygląda las, który ma trwać wiecznie? Co sprawia, że ludzie rezygnują z wygodnej kariery, by sadzić drzewa i chronić przyrodę?

Jakub od dziecka wiedział, że chce projektować stroje dla gwiazd. Dziś tworzy i szyje sceniczne kreacje dla tych największych nazwisk, w tym dla Maryli Rodowicz. Ważną częścią jego świata są także drag queens, które nie tylko zamawiają u niego suknie dając mu zawodową niezależności, ale również inspirują go do odważnych i projektów. Jakub pochodzi z niewielkiego Kolska. O najmłodszych lat wyróżniał się i wyglądem, zachowaniem i artystyczną wrażliwością. Śpiewał, malował, bawił się lalkami i ubierał koleżanki w wymyślne stroje. Nie zawsze spotykał się ze zrozumieniem otoczenia, ale mógł liczyć na bezwarunkowe wsparcie swojej rodziny. Choć dziś Jakub współpracuje z wielkimi nazwiskami, wiele jego kreacji powstaje w rodzinnym domu i garażu w Kolsku, a przy ich tworzeniu pomagają mama, ciocia i kuzynka. Wspiera go także niewidoma babcia. Reportaż powstał w ramach kunkursu im. Jacka Stwory, pod kierunkiem Małgorzaty Nabel Dybaś z Polskiego Radia Zachód

Na dźwięk w filmie widzowie zwracają uwagę dopiero wtedy, gdy coś nie działa. Gdy dialogi są niewyraźne, muzyka zagłusza bohaterów albo dźwięk nie nadąża za obrazem. Tymczasem za każdym filmem kryje się ogromna praca specjalistów, którzy tworzą świat słyszany, choć często niedostrzegany. Na planie nowej ekranizacji "Lalki" Bolesława Prusa dźwięk jest równie ważny jak kostiumy, scenografia czy gra aktorów. To on sprawia, że ówczesna Warszawa na ekranie ożywa. Jak brzmiało miasto w drugiej połowie XIX wieku? W jaki sposób współcześni filmowcy odtwarzają odgłosy miejsc, których już nie ma? Jak budują dźwiękową wiarygodność filmowych opowieści? O kulisach tej pracy opowiadają Katarzyna Szczerba, kierowniczka Katedry Reżyserii Dźwięku w łódzkiej Filmówce, oraz twórcy efektów synchronicznych - Krzysztof Jastrząb, Miłosz Bogić i Denis Dubiella

Tytułowy Kraseń Pan nawiązuje do kijowskiego określenia oznaczającego człowieka dostojnego, pełnego majestatu i szlachetności. Tym "Kraseń Panem" jest w reportażu król Stanisław August Poniatowski, a właściwie jego wyjątkowy portret namalowany u schyłku życia monarchy przez francuską rojalistkę. Obraz jest jednym z najcenniejszych dzieł w zbiorach kijowskiego muzeum im. Warwary i Bohdana Chanenków. Gdy w październiku 2022 roku budynek muzeum o włos uniknął zniszczenia podczas rosyjskiego ataku rakietowego, zagrożone okazały się nie tylko mury instytucji, ale również bezcenne dzieła sztuki przechowujące wspólną europejską historię. Wtedy z pomocą zagrożonym zbiorom, muzealnikom i portretowi króla Stanisława przyszła zaprzyjaźniona instytucja Zamek Królewski w Warszawie.

Reportaż stawia pytania, które w ostatnich tygodniach niepokoją i uczniów i nauczycieli i rodziców w całej Polsce. Seria brutalnych ataków w szkołach sprawiła, że miejsca kojarzone z bezpieczeństwem i nauką stały się przestrzenią lęku. W Sierpcu udało się zapobiec tragedii, gdy zatrzymano 17-latka planującego wejść do szkoły z nożem. W Ostrołęce 19-letni napastnik zaatakował uczniów i nauczycieli, raniąc dziewięć osób. W szkole pod Wyszkowem doszło do kolejnego dramatu, który zakończył się śmiercią pracownicy placówki i ranieniem dwóch kolejnych osób. Co łączy te wydarzenia? Skąd bierze się narastająca przemoc wśród młodych ludzi? Czy inspiracją są media społecznościowe, internetowe wyzwania, a może znacznie głębsze problemy związane z samotnością, kryzysem psychicznym i poczuciem wykluczenia? W swoim reportażu autorzy oddają głos samym uczniom.

"Zaczynamy eksperyment, którego sama się trochę obawiam" - powiedziała w dniu rozpoczęcia roku szkolnego Katarzyna Trawińska, dyrektorka jednego z warszawskich liceów międzykulturowych. To nowa szkoła, w której uczą się między innymi nastolatkowie z Ukrainy z doświadczeniem wojennym. Uczniowie mają nauczyć się tu życia w wielokulturowym społeczeństwie. Z pomysłem utworzenia placówki wyszli Andżelika i Aleksander Tereszczenko, założyciele Fundacji Instytut Wsparcia Człowieka, która od lat wpiera integrację polsko-ukraińską. W jakiej atmosferze rozpoczął się rok szkolny w międzykulturowej szkole? Z jakimi nadziejami wchodzą nauczyciele, uczniowie i rodzice? Z jakimi wyzwaniami będą musieli się zmierzyć?

Szkoły w całej Polsce mierzą się z falą gróźb i aktów przemocy, które budzą strach wśród uczniów, rodziców oraz nauczycieli. W Ostrołęce 19-latek zaatakował uczniów i pracowników szkoły, raniąc kilka osób. Dzień później w Leszczydole-Nowinach były uczeń wtargnął do szkoły i zaatakował jej pracowników. Zginęła jedna osoba, a dwie zostały ranne. Kolejne groźby kierowane wobec szkół oraz publikowane w internecie nagrania i pogłoski o możliwych atakach tylko spotęgowały poczucie zagrożenia. Co sprawia, że młodzi ludzie sięgają po przemoc? Jaką rolę odgrywają internetowe społeczności, samotność, potrzeba akceptacji czy brak wsparcia ze strony dorosłych? Czy znaczenie mają także warunki, w jakich funkcjonują młodzi ludzie na co dzień? Bohaterem reportażu jest Dariusz Łukaszewski, dyrektor szkoły i były wójt gminy Kadzidło, gdzie trzy lata temu uczeń wtargnął do szkoły z nożem. Reportaż powstał przy współpracy Michała Fabisiaka z Informacyjnej Agencji Radiowej Polskiego Radia.

W Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku historia opowiadana jest przez tych, którzy sami ją tworzyli. Od 2014 roku w ramach cyklu "Tak to pamiętam" dawni uczestnicy wydarzeń z czasów PRL-u prowadzą gości przez wystawę "Narodziny Solidarności". Dzielą się osobistymi wspomnieniami, emocjami i anegdotami, co powodują, że wystawa jest inna niż wszystkie. W reportażu Janusza Deblessema przewodnikiem jest Jacek Kleyff, autor piosenek i współtwórca legendarnego kabaretu Salon Niezależnych. 10 października w Europejskim Centrum Solidarności rozpoczęła się także 20 edycja All About Freedom Festival. Poprzez filmy fabularne i dokumentalne z całego świata oraz spotkania z twórcami, warsztaty, koncerty i działania artystyczne autorzy zachęcają do refleksji nad współczesnym rozumieniem wolności.

Józef Maksymilian Ossoliński. Wizjoner, bibliofil, książkołap. Również literat i badacz literatury. Przede wszystkim jednak założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich - jednej z najbardziej zasłużonych i najstarszych instytucji kultury w Polsce. Robił wszystko, żeby polskość pod zaborami przetrwała. Nie jest powszechnie znany (jego dzieło Ossolineum jest bardziej rozpoznawalne niż sam twórca), dlatego warto się nad nim pochylić. Szczególnie że rok 2026 został ogłoszony przez Sejm RP Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego.