Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

To reportaż o aktorce, która zaczęła swoją drogę aktorską w repertuarze romantycznym, a w tym roku obchodzi swój jubileusz, w którym gra w spektaklu poświęconym Fryderykowi Chopinowi.

6 lipca 1982 r. po raz pierwszy w eterze pojawiła się audycja Radia "Solidarność" w Krakowie. Z inicjatywy kilku małopolskich opozycjonistów radio działało w Krakowie i innych miastach Małopolski z przerwami niemal do rozpoczęcia rozmów okrągłego stołu. Nie wszyscy pamiętają, że w Nowej Hucie już w grudniu 1981 roku wyemitowano podczas strajku 6 albo 7 audycji. Były słyszalne w promieniu 5 km od Huty. Audycje nadawane były nieregularnie, a o terminach ich emisji informowały kolportowane wcześniej ulotki. SB nagrywała audycje na taśmy magnetofonowe, ale nie mogła namierzyć radiostacji, ponieważ zarówno czas emisji był krótki, jak również ta sama audycja nadawana była z różnych miejsc. W reportażu "Wolny eter" udział wzięli: Jan Ciesielski, Leszek Jaranowski, Grzegorz Surdy, Rafał Marchewczyk i Wojciech Marchewczyk.

Grupa Historyczno-Edukacyjna "Szare Szeregi" powstała 13 lat temu. Założył ją Zbigniew Rowiński. Ubierają się "dziwnie". W furażerki, podkute buty, koszule wojskowe, sukienki sanitariuszek. Ich pasją są rekonstrukcje historyczne. Od wojny 1920 roku po Powstanie Warszawskie. Uwielbiają historię, dużo mówią o patriotyzmie. Stowarzyszenie z Jazgarzewa od dawna uczestniczy w obchodach świąt państwowych i historycznych rocznic. Zdobywa też wiedzę o Szarych Szeregach, rekonstruuje wykorzystywany podczas powstania sprzęt, ale także wspiera kombatantów – robi im zakupy, pomaga w sprzątaniu, organizuje Wigilie. Grupa krzewi też pamięć o powstaniu, dba o groby powstańców i kultywuje tradycje harcerskie.

Sanktuarium Maryjne w Ludźmierzu to od setek lat drugi po Kalwarii Zebrzydowskiej ośrodek pątniczy w Małopolsce. To przede wszystkim obraz pobożności Podhala. To w tym sanktuarium jest figura Gaździny Podhala, którą szczególnie czczą górale podczas różnych uroczystości, bacowskich redyków, odpustów czy dożynek, które odbywają się w pierwszą niedzielę września. Posąg podarowany został ludźmierskiemu kościołowi około 1400 roku. Koronacja cudownej figury miała miejsce 15 sierpnia 1963 r. w uroczystość Wniebowzięcia NMP. Dokonali jej Prymas Tysiąclecia kard. Stefan Wyszyński wraz ze św. Janem Pawłem II, wówczas biskupem krakowskim Karolem Wojtyłą. Podczas błogosławieństwa wiernych ukoronowaną figurą Gaździny Podhala z Jej dłoni wypadło berło, które w locie chwycił biskup Wojtyła. Ten niezwykły epizod skomentował Prymas słowami: "No Karol, Matka Boża przekazuje Ci władzę".

George Szumowski jest z pochodzenia Polakiem, ale urodził się i wychował w Londynie. Tam ukończył Wimbledon School of Arts na kierunku "Sztuka techniczna i efekty specjalne". Przez jakiś czas pracował w odlewni artystycznej brązu, gdzie wykonywał rzeźby dla najsławniejszych brytyjskich artystów. Kiedy poznał swoją przyszłą żonę Magdę, postanowił wyjechać z nią do jej rodzinnej Piwnicznej na południu Polski i zacząć nowy etap życia. "Chciałem w Polsce odnaleźć swoją tożsamość, teraz czuję się bardziej świadomy swoich polskich korzeni" - mówi George. Swoje umiejętności rzemieślnicze przekuł w produkcję lodów. Nowego fachu nauczył się od włoskich mistrzów. "Zawsze podobało mi się rzemiosło i tradycyjne formy wykonania sztuki, w nowej roli spełniam się artystycznie" - dodaje George.

Przykra jest świadomość, że film z małymi kinami w roli głównej lada chwila zakończy plansza "The end" - mówią Ewa Cieniak i Bartosz Nowakowski z Warszawy, którzy przez ponad dwa lata jeździli po Polsce i szukali starych kin. Postanowili, zanim kina zupełnie znikną, utrwalić je na fotografiach i w ten sposób ocalić od zapomnienia. Wiele z tych obiektów ma dopracowaną do ostatniego detalu modernistyczną czy socrealistyczną architekturę i są doskonałym świadectwem dwóch powojennych epok projektowania. Efektem ich pracy było ponad 400 zdjęć. Część z nich zostało wykorzystanych w powstałym i wydanym kilka lat temu albumie pod tytułem "Tu było kino". Obok 75 fotografii znalazły się wspomnienia ludzi znanych i mniej znanych o "ich" często już nieistniejących kinach. Opowiadają m.in. Tadeusz Sobolewski, Janusz Gajos, Robert Gliński, Krzysztof Krauze, Andrzej Mleczko, Wilhelm Sansal, Daniel Olbrychski.

Była dyrektor jednej ze szkół policealnych w Białymstoku wymuszała łapówki od swoich nauczycieli, pracowników administracji. Opłat za możliwość pracy w szkole żądała też od tych którzy zarabiali najmniej - kucharek, stróża, sprzątaczek. Nie miała litości nawet dla pracowników samotnie wychowujących niepełnosprawne dziecko. Niektórym kazała oddawać całą kwotę jaką otrzymywali w kasie zapomogowo-pożyczkowej. Łasa była też na prezenty: chemię z Niemiec, alkohole, biżuterię. Od swoich pracowników brała co miesiąc od 40 do kilkuset złotych. Żądała korzyści majątkowych np. za zatrudnienie, przedłużanie umów, przyznanie premii. Udzielając nagrody żądała od podwładnych podzielenia się nią na pół. Pokrzywdzeni nazywali ją hieną cmentarną. Potrafiła przywłaszczyć sobie część składek zebranych od pracowników na uroczystości pogrzebowe. Proceder wymuszania łapówek od pracowników szkoły trwał przez dziesięć lat. Jak możliwe było tolerowanie tego procederu przez zatrudnionych w szkole?

Mateusz Niwiński jest muzykiem. Wnukiem Anny Ciepielewskiej, aktorki i aktora Stanisława Niwińskiego. Wybrał życie na wsi. Zafascynowany jest wiejskimi domami. Kulturą wsi. Co go zafascynowało w takim życiu?

W Łucznicy położonej wśród pofalowanych pól i lasów stoi biały dwór. Do "pałacu" prowadzi piękna aleja. Na trawnikach widać piękne instalacje z wikliny. Po lewej stoi 500-letni dąb, ogromne drzewo, które od niedawna nosi imię Zosia. Jedyny w Polsce dąb, który nosi żeńskie imię. Imię twórczyni tego niezwykłego miejsca, tzw. Akademii Łucznica. Miejsce to odkryła Zofia Bisiak, historyk sztuki. 40 lat temu stworzyła miejsce twórcze, niezwykłe, wokół którego od lat gromadzą się ciekawi ludzie. Przyciągnęło ich piękno przyrody i świat sztuki: ceramiki, batiku, stolarstwa i wielu innych  pięknych dziedzin artystycznych, które ich pochłonęły tak, że wracają. Mówią o sobie: my z Akademii... Wiele związków małżeńskich i przyjaźni na całe życie zostało tu zawartych. Mąż pani Zofii, Tadeusz Bystram, reżyser filmowy, dokumentalista i scenarzysta, sam pokochał to niezwykłe miejsce i ludzi, których ono przyciągnęło. Nie ukrywa entuzjazmu, kiedy o nim opowiada.

Pięknie wydane albumy z komiksami składają się na dwie trylogie pod wspólnym tytułem "Praga gada", a wszystko za sprawą Przemysława Olszewskiego, który kilkanaście lat temu powołał do życia Fundację Animacja, by realizować swoje pomysły mające na celu ocalenie od zapomnienia codziennej historii życia prawobrzeżnej Warszawy. Mieszkańcy tej części miasta to ludzie nadal używający warszawskiej gwary, żyją swoim rytmem w starych kamienicach, które dają im poczucie wspólnoty z sąsiadami. W albumach artyści – rysownicy adaptują na język na komiksów wybrane z wcześniej nagranych przez Fundację opowieści seniorów z warszawskiej Pragi. Najnowszym pomysłem jest powstały niedawno audiobook, w którym występują starzy mieszkańcy dzielnicy. Projekt nie jest projektem ściśle historycznym, autor określa go jako antropologię codzienności czy pamięci, skupia się bardziej na prywatnych mitologiach mieszkańców, chcąc je ocalić od zapomnienia.