Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

W centrum Mazowsza narasta spór wokół budowy PORTU POLSKA. Aż 35 procent właścicieli gruntów nie zgadza się sprzedać ziemi pod inwestycję CPK. Wśród nich są Joanna i Wiesław Bonieccy z Nowego Oryszewa. Ich 20‑hektarowe gospodarstwo, kupione w latach 60., stało się symbolem sprzeciwu. Rodzina czuje się oszukana. Państwowa spółka wycenia ich ziemię jak zwykłe grunty rolne, choć przejmuje je pod gigantyczną inwestycję. Na płocie zawiesili baner "NIE DLA CPK", podkreślając, że nie opuszczą gospodarstwa. Twierdzą, że w promieniu 30 km nie ma równie dobrych ziem, a odtworzenie żyzności gleby zajęłoby lata. Czekają na decyzję o wywłaszczeniu, wiedząc, że będą mogli odwołać się tylko do sądu. Dla wielu mieszkańców Baranowa, Teresina i Wiskitek lotnisko oznacza nie rozwój, lecz utratę dorobku życia.

"Trzy poziomy świadomości: odkrywanie, budowanie, walka" - to poruszający tryptyk Macieja Jastrzębskiego, który z reporterską wrażliwością zagląda w głąb procesu odkrywania własnej tożsamości seksualnej. Bohaterami tych opowieści są Jacek i Szymon, homoseksualiści, którzy, nie mogąc odnaleźć się w Polsce pełnej nienawistnych spojrzeń, nietolerancji i bolesnych komentarzy, zdecydowali się wyjechać do Czech. Tam rozpoczęli nowe życie i zawarli związek małżeński, którego w kraju nie mogli zalegalizować. To także opowieść o rodzicach, którzy muszą zmierzyć się z wyznaniami synów i zderzyć własne przekonania z miłością. Cały tryptyk tworzy emocjonalny portret ludzi, którzy, by móc żyć w zgodzie ze sobą, musieli opuścić miejsce, które nazywali domem. To reportaż o odwadze, o poszukiwaniu przestrzeni do bycia sobą i o tym, jak bardzo potrzebujemy akceptacji, by naprawdę oddychać.

Reportaż opowiada o jednym z najbardziej dramatycznych momentów II wojny światowej, o powstaniu w getcie warszawskim. Był to pierwszy miejski zryw zbrojny w okupowanej Europie i największy akt żydowskiego oporu. Przed kolejną rocznicą powstania historia o dwóch światach oddzielonych murem. Po jednej stronie muru była walka skazana na klęskę, desperacja, codzienność naznaczona głodem, strachem i nieustannym zagrożeniem. Po drugiej pozorna normalność okupowanego miasta, w którym wciąż działała karuzela, kręcąca się tuż obok płonącego getta. To właśnie ten kontrast, po latach opisał Czesław Miłosz w przejmującym wierszu "Campo di Fiori". Reportaż wraca do tego obrazu, by pokazać, jak blisko siebie potrafią istnieć tragedia i obojętność, heroizm i codzienność, pamięć i zapomnienie.

"Janina Familier-Hepner plays Chopin" to podróż w czasie, która zaczyna się od pięciu i pół minuty muzyki, krótkiego nagrania odnalezionego w internecie. Staje się ono kluczem do historii jednej z najbardziej cenionych pianistek dwudziestolecia międzywojennego. Janina Familier-Hepner koncertowała w najważniejszych salach, jej interpretacje Chopina transmitowało radio, a przedwojenna publiczność znała jej nazwisko na pamięć. Dziś pozostało ono jedynie w biogramach. Ostatni z nich powstał w 2025 roku w Żydowskim Instytucie Historycznym, który przypomina, że artystka zginęła w getcie warszawskim. Reportaż odsłania jej losy poprzez trzy materialne ślady: akt urodzenia, płytę gramofonową i fotografię z Archiwum Ringelbluma. Każdy dopowiada fragment życia, którego nie wolno zapomnieć. Reportaż towarzyszy 83. rocznicy rozpoczęcia wielkiej akcji deportacyjnej. Powstała we współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma.

Darek Paczkowski od lat działa tam, gdzie sztuka spotyka się z obywatelskim oporem. Jest artystą, performerem, aktywistą i jak sam o sobie mówi miłośnikiem różnorodności. Pochodzi z Grudziądza. Z Żywca, gdzie później mieszkał, musiał wyjechać po groźbach za antyfaszystowskie działania. Na warszawskim Muranowie znalazł przestrzeń, w której jego głos wybrzmiał pełniej. Maluje murale upamiętniające żydowskich mieszkańców Warszawy. Współpracuje z ŻIH. Tworzy portrety kobiet z getta na skrzynkach elektrycznych. Jego murale i akcje artystyczne wspierają także tych, których głos bywa niesłyszalny: Tybetańczyków, Romów, osoby z niepełnosprawnościami i ludzi wypychanych na margines. Paczkowski to także założyciel i współpracownik wielu organizacji pozarządowych, od Frontu Wyzwolenia Zwierząt po Fundację KLAMRA. Koordynował ogólnopolskie akcje na rzecz demokracji i praw człowieka, animował życie kulturalne, łączył sztukę z aktywizmem,

Bohaterką reportażu jest Danuta Dworakowska "Lena", sanitariuszka Powstania Warszawskiego i wybitna pianistka, której życie od początku brzmiało muzyką. Dorastała w domu, gdzie dźwięk był codziennością. Jej ojciec, skrzypek Filharmonii Warszawskiej, potrafił wzruszyć się na scenie, grając Pucciniego. Tę wrażliwość przekazał córce, która już jako dziecko rozpoczęła naukę gry na fortepianie i nie porzuciła jej nawet w czasie okupacji. Wychowana w duchu patriotyzmu, 1 sierpnia 1944 roku poszła do Powstania. Po wojnie studiowała w Łodzi, zdobyła laury na V Konkursie Chopinowskim i zwyciężyła w konkursie w Genewie. Później koncertowała na całym świecie. Z czasem poświęciła się pedagogice, a w latach 80. zamieszkała w Niemczech. Jej historia przypomina, że Powstańcy to nie tylko bohaterowie wojennych kart, ale także ludzie o wielkich talentach i pasjach. Artyści, pedagodzy, urzędnicy i inżynierowie. Dziś powstaje biografia "Leny" tworzona przez BohaterON.

Kamila traci ojca nagle, w wypadku samochodowym. O śmierci dowiaduje się przez telefon, ale wierzy tak naprawdę dopiero wtedy, gdy po przyjeździe do rodzinnego miasta ojciec nie wita jej ulubionym tiramisu. Zaczyna się długa droga żałoby. Najpierw depresja, potem diagnoza PTSD. Uporczywe wracanie do dokumentów sądowych nie pozwala jej odsunąć myśli od tragedii. W końcu prosi o pomoc. Najpierw szefa o przerwę, by wyjechać z dziećmi do sanatorium, później o towarzysza żałoby, formę wsparcia coraz częstszą w Niemczech, gdzie mieszka. Ta droga sprawia, że sama staje się wsparciem dla innych. Organizuje spotkania i spacery dla osób w żałobie. Tworzy przestrzeń, w której nikt nie usłyszy "przestań już o tym mówić". Powtarza, że żałoba nie ma jednego scenariusza, ale można w niej towarzyszyć i pomagać włączać stratę w życie.

Jeśli nie zmienimy naszego podejścia do natury, możemy stracić niemal połowę europejskich gatunków ptaków w ciągu zaledwie 20/50 lat ostrzega Berclife International z Brukseli. To perspektywa, która może wydarzyć się jeszcze za naszego życia. Pędzimy, hałasujemy, niszczymy, a one po prostu są. Śpiewają, szybują i zachwycają barwami. Święty Franciszek nazywał je braćmi mniejszymi, jakby przeczuwał, że kiedyś będziemy musieli stanąć w ich obronie. Nadchodząca wiosna to idealny moment, by je obserwować. Miłośnicy potrafią godzinami czekać na przelot rzadkiego gatunku, na jeden kadr, na chwilę, gdy ptaki igrają z wiatrem i wodą. To uczta dla oka i duszy. Tym bardziej bolesne są prognozy. Bez zmiany naszych nawyków możemy stracić nawet 50 procent tych niezwykłych stworzeń. Czy naprawdę chcemy, by ich śpiew ucichł na zawsze?

Reportaż archiwalny przedstawia dramat więźniów Kozielska zamordowanych w Katyniu. To rekonstrukcja zdarzeń na podstawie relacji świadków i uczestników tego dramatu: ks. Zdzisława Peszkowskiego, więźnia Kozielska, kapelana Rodzin Pomordowanych na Wschodzie oraz Hieronima Bartoszewskiego, w czasie okupacji pracownika ZG PCK, który w 1943 roku uczestniczył w zorganizowanej przez Niemców wizji lokalnej na terenie Katynia po odkryciu grobów pomordowanych oficerów polskich. W reportażu wykorzystano także materiały dokumentalne dotyczące zbrodni katyńskiej.

Reportaż Beaty Szady odsłania świat współczesnych służących w Ameryce Łacińskiej, kobiet, których codzienność wciąż naznaczają dawne hierarchie i kolonialne podziały. Choć czasy się zmieniły, struktury podporządkowania trwają, co widać nawet w nowoczesnej architekturze. W apartamentowcach nadal projektuje się mikroskopijne pokoiki dla służby, ukryte przy kuchni, bez okien i światła. Meksykańska architektka Adela Rangel podkreśla, że na pięciu metrach kwadratowych mieści się piętrowe łóżko, a całe pomieszczenie staje się dowodem na relację bliższą niewolniczej zależności niż partnerskiej umowie. Beata Szady pokazuje, że choć wiele pracownic próbuje odzyskać własną przestrzeń, system, który je kształtuje, wciąż ma się dobrze.