Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Krakowska kamienica blisko Plant. Od blisko 80 lat powstaje tu historia polskiego krawiectwa. Działa tu Artystyczna Pracownia Krawiecka J. Turbasa. W 1946 roku założył ją Józef Trubasa. Był nie tylko mistrzem z tytułu, ale prawdziwym mistrzem rzemiosła, który stworzył markę otoczoną legendą. To właśnie tutaj szyto ubrania dla wybitnych postaci życia społecznego, kulturalnego i politycznego drugiej połowy XX oraz początku XXI wieku. Dziś pracownię prowadzi syn założyciela, Jerzy i kontynuuje rodzinne dziedzictwo i pielęgnując sztukę krawiectwa najwyższej próby.

"W napięciu" to reportaż o narastających emocjach i coraz trudniejszych relacjach polsko-ukraińskich w cieniu wojny i sporów o historię. Coraz częstsze ataki na Ukraińców motywowanych narodowościowo skłaniają do refleksji nad źródłami wzajemnych uprzedzeń, lęków i nieporozumień. Reportaż to między innymi archiwalne nagrania z pierwszych lat pełnoskalowej wojny i obraz zmieniających się nastrojów społecznych i wzajemnego postrzegania Polaków oraz Ukraińców. Antoni Rokicki wraca też do bohaterów swoich wcześniejszych reportaży i konfrontuje ich z rzeczywistością, w której tematy jeszcze niedawno przemilczane dziś wywołują gorące spory. Rozmowy stają się próbą znalezienia odpowiedzi na pytanie, jak powstrzymać spiralę napięć, zanim przerodzi się ona w otwarty konflikt i przemoc.

Na Warmii trwa walka o drzewa. Mieszkańcy bronią przydrożnych drzew przekonując, że są one częścią krajobrazu i tożsamości regionu. Drogowcy chcą ich wycinki tłumacząc to zagrożeniem dla kierowców. Do wycięcia wytypowano 6675 drzew, w gminie Dobre Miasto niemal wszystkie drzewa przy drogach wojewódzkich. Przeciwko tym planom jest także Natalia Tejs. Zainicjowała protest i społeczną akcję "Skraj drzew - Stop wycince drzew na Warmii". Internetowa petycja doprowadziła do debaty w sejmiku województwa. Zarząd Dróg Wojewódzkich tłumaczy planowaną wycinkę względami bezpieczeństwa. Drzewa rosną blisko jezdni, są osłabione, a ich stan pogarsza obniżający się poziom wód gruntowych. Obrońcy drzew odpowiadają, że bezpieczeństwo można poprawiać inaczej, na przykład wprowadzając ograniczenia prędkości, pielęgnując drzewa i usuwając jedynie te, które rzeczywiście zagrażają kierowcom. Obawiają się, że masowa wycinka bezpowrotnie zmieni krajobraz Warmii. Trwa ocena stanu drzew.

W 81. rocznicę oswobodzenia niemieckiego obozu koncentracyjnego dla kobiet Ravensbrück wracamy do historii tysięcy Polek, których los naznaczyła wojna. Jeszcze podczas Powstania Warszawskiego i po jego upadku do obozu trafiło kilkanaście tysięcy kobiet i dzieci z Warszawy. Wśród nich były żołnierki Armii Krajowej, sanitariuszki, łączniczki, a także osoby niosące pomoc powstańcom. Dla wielu Ravensbrück stał się jedynie etapem dalszej deportacji do podobozów i innych obozów koncentracyjnych, gdzie były zmuszane do niewolniczej pracy w nieludzkich warunkach. Przez Ravensbrück przeszło około 130 tysięcy kobiet różnych narodowości, w tym blisko 40 tysięcy Polek. Setki zostały rozstrzelane, tysiące zmarły z głodu, chorób lub w komorach gazowych. Na 74 więźniarkach przeprowadzono pseudomedyczne eksperymenty. O dramacie więźniarek opowiadają dziś ich córki, wnuki i prawnuki, a także Ci, którzy do Ravensbrück trafili jako kilkuletnie dzieci.

O Natalii Sendys pseudonim "Zyta" mówiono, że jest "królową kanałów". Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie miała 19 lat. Studiowała medycynę i była łączniczką Armii Krajowej oraz przewodniczką kanałową. To historia jednaj z wielu kobiet, które każdego dnia podejmowały śmiertelne ryzyko, przenosząc meldunki, broń i prowadząc żołnierzy przez kanały walczącej Warszawy. Obok Natalii Sendys swoimi wspomnieniami dzielą się również Elżbieta Ostrowska pseudonim "Ela" i Maria Eljaszewicz pseudonim "Maja". Ich opowieści odsłaniają mało znany wymiar powstańczej codzienności, pełnej odwagi, determinacji i odpowiedzialności. Jak wyglądał świat widziany oczami nastolatków rzuconych w sam środek wojny? Co czuli, gdy otrzymywali rozkazy, od których zależało życie innych? Skąd czerpali siłę, by mimo strachu, ran i utraty najbliższych nie tracić nadziei? Reportaż powstał w 1972 roku.

Bohaterką reportażu z 2024 roku jest Wanda Traczyk-Stawska. W powstaniu warszawskim była łączniczką. Miała pseudonim "Pączek". Urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie. Przed wojną była harcerką, później działała w Szarych Szeregach. Walczyła w oddziale Osłonowym Wojskowych Zakładów Wydawniczych generała "Montera". Główne walki toczyła wraz ze swoim oddziałem na Powiślu, Śródmieściu i bliskiej Woli. Kiedy poszła do powstania, w domu zostawiła dwie siostry i dziadka. Dziadek zginął w pierwszym dniu walk. Co widziała? I czego nie może zapomnieć? Nagrania do reportażu powstały w 2017 roku.

Reportaż to historia Danuty Dworakowskiej, pseudonim "Lena", uczestniczki Powstania Warszawskiego i artystki, której życie było nieustanie związane z muzyką. Pasję do muzyki przekazał jej ojciec, skrzypek w Filharmonii Narodowej. Ona przekazał ją dalej, swoim dzieciom i wnukom. W reportażu opowiada o swoim życiu i wojennej traumie. Wychowana w duchu patriotyzmu, 1 sierpnia 1944 roku poszła do Powstania. Po wojnie wyjechała na studia do Łodzi. Talent i ciężka praca zaprowadziły ją do finału V Konkursu Chopinowskiego. Zwyciężyła w konkursie pianistycznym w Genewie. Koncertowała po całym świecie, od Austrii po Mongolię. Później poświęciła się karierze pedagogicznej, a w latach 80-tych zamieszkała z mężem w Niemczech, gdzie spędziła ponad 30 lat. Bohaterka swoje losy opisała w wydanej niedawno książce "Pianistka. Między dzieciństwem a zdziecinnieniem". A w reportażu opowiadają o niej także córka Ewa, wnuczka Dorota, prawnuczka Zofia i Agnieszka Łesiuk-Krajewska z kampanii BohaterON.

Bohaterem reportażu jest Filip, mieszkaniec Wrocławia, który zajmuje się renowacją zabytkowych kamienic. Przywraca dawny blask przedwojennym klatkom schodowym, które wyglądają czasami jak pałacowe hole. Swoją pracą dzieli się w mediach społecznościowych, gdzie publikuje zdjęcia zarówno odnowionych zabytków, jak i wnętrz wymagających ratunku. Profil Filipa w mediach społecznościowych śledzą tysiące miłośników architektury, dla których fotografie stały się początkiem fascynacji dawnym Wrocławiem. Wielu z nich chce jednak zobaczyć te niezwykłe miejsca na własne oczy, dlatego Filip organizuje spacery po zabytkowych kamienicach. Skąd zainteresowanie takimi miejscami?

Reportaż opowiada o relacji ojca i syna, których połączyła fotografia i wspólne spojrzenie na świat. Bohaterami są Chris Niedenthal, jeden z najwybitniejszych fotografów dokumentujących Polskę lat 80., okres Solidarności i stanu wojennego, oraz jego syn Filip. Wspominają kulisy powstawania zdjęć, które zmieniły sposób postrzegania Polski za żelazną kurtyną, a także realia pracy fotoreportera w czasach PRL. Urodzony w 1950 roku w Londynie Chris Niedenthal po powrocie do Polski współpracował między innymi z magazynami "Time", "Newsweek" i "Der Spiegel". Jego fotografie stały się ważnym świadectwem historii. Reportaż pokazuje nie tylko genezę słynnych kadrów, lecz także złożoną relację ojca i syna, pełną podziwu, dystansu i bliskości. Filip wspomina nieobecności ojca związane z pracą reporterską, a Chris opowiada o trudach godzenia zawodowej pasji z życiem rodzinnym. Rozmawiają również o wartościach, które ich ukształtowały, oraz o tym, jak fotografia pomaga zachować pamięć o historii.

Pokojowa Nagroda Nobla od lat budzi ogromne emocje. Dla jednych jest najwyższym wyróżnieniem dla tych, którzy zmieniają świat na lepsze, dla innych symbolem politycznych decyzji i kontrowersyjnych wyborów. W październiku ponownie poznamy werdykt Norweskiego Komitetu Noblowskiego zastanawiając się, czy będzie to nagroda za realne osiągnięcia, czy raczej za nadzieję na zmiany. Reportaż Beaty Szady przybliża historię jednego z najbardziej prestiżowych, a zarazem najczęściej dyskutowanych wyróżnień na świecie. Przypomina zarówno laureatów, których wybór uznano za bezdyskusyjny, jak i tych, którzy wywołali gorące spory. Stawia też pytania o współczesne znaczenie pokoju w świecie pełnym konfliktów i politycznych interesów. Analizuje głośne noblowskie spekulacje, w tym dotyczące Donalda Trumpa. Czy kiedykolwiek był blisko otrzymania nagrody? Dlaczego jego nazwisko tak często pojawia się wśród kandydatów i skąd bierze się fascynacja jego potencjalnym Noblem?