Samfélagið

Stærstu losunarfyrirtækin á Íslandi, þau sem menga lang lang mest, eru ekki að standa sig og sýna litla ábyrgð í loftlagsmálum. VIð ætlum að ræða við Sigurpál Ingibergsson gæðastjóra sem hefur skoðað sjálfbærniskýrslur og farið yfir alla losun, allan hagnað og kolefnisbindingu yfir 90 fyrirtækja og stofnana á Íslandi. Niðurstaðan er svört (ekki græn). Margir hafa hamstrað undanfarið vegna verkfalls Eflingar, sem nú hefur verið frestað. Fólk hefur hamstrað elsdneyti eins og við ræddum aðeins í gær hér í Samfélaginu en líka mat og jafnvel lyf. En hvaðan kemur þetta orð ?hamstra?? og er það kannski eitthvað tengt vinalega nagdýrinu sem við þekkjum svo vel? Við hittum Önnu Sigríði Þráinsdóttur málfarsráðunaut áðan við kaffivélina og spurðum hana út í hamstur og fleira. Svo er Dýraspjallið: Það er Sigríður Rut Frandóttir líffræðingur, sérfræðingur í flugum, sérstaklega ávaxtaflugum, sem segir okkur allt um þessi mögnuðu viðfangsefni sín.

Svo virðist sem nokkur fjöldi fólks hafi ákveðið að hamstra eldsneyti. En þetta er hættulegt efni. Rætt við umhverfisstofnun og slökkviðliðið. Jódís Bjarnadóttir félagráðgjafi og sérfræðingur í málefnum flóttaólks hjá FJölmenningarsetri og Arnbjörg Jónsdóttir félagsfræðingur og stundakennari við HÍ; Fjallað um félagsleg tengsl og flóttafólk, þessi mál hafa verið rannsökuð og gefa leiðbeinandi niðurstöður. Umhverfispistill fimmtudagsins er að þessu sinni í höndum Evlalíu Kolbrúnar Ágústsdóttur, sem er meðstjórnandi í loflagsnefnd ungra umhverfissinna

Hvað vilja börn gera þegar þau fara út að leika á leikskólanum? Hvað vilja leikskólakennararnir að sé til staðar á leiksskólalóðinni? Verður að vera róla? Er sandkassinn nauðsynlegur? Til hvers er hólarnir, má vera drullusvæði og þarf þessi rosalegu leiktæki út um allt? Við ræðum hér á eftir við Karen Lind Árnadóttur sem er með BS í landlagsarkitektur og rannsakaði hönnun leikskólalóða og hvaða hlutar þeirra eru vinsælastir og mikilvægastir og hvers vegna. Við heimsækjum Þjóðskjalasafn Íslands í þætti dagsins og kynnum okkur starfið þar. Komumst meðal annars að því hvað er elst í því góða safni. Hrefna Róbertsdóttir þjóðskjalavörður tekur á móti okkur. Málfarsmínútan Edda Olgudottir er með vísindaspjallið og ætlar að ræða um föstur og rannsóknir á þeim.

Grænmetisolíur hafa verið töluvert áberandi í umræðunni á samfélagsmiðlum að undanförnu þar sem allskonar aðilar, áhrifavaldar oftar en ekki eru að halda fram skaðsemi þeirra. Næringarfræðingar hafa séð sig knúna til að svara þessari umræðu og til okkar kemur Jóhanna Eyrún Torfadóttir næringarfræðingur hjá embætti landlæknis og fer yfir þetta mál, bæði hvers vegna grænmetisolíur eru vísindalega taldar vera betri og hollari og hvernig svona hugmyndir og rangfærslur ná flugi. Við fjöllum um norræna umhverfismerkið Svaninn í þætti dagsins. Veltum fyrir okkur framtíðinni og heyrum af stórri viðhorfskönnun þar sem meðal annars var spurt sérstaklega um grænþvott. Elva Rakel Jónsdóttir framkvæmdastjóri Svansins á Íslandi sest hjá okkur á eftir. Páll Líndal umhverfissálfræðingur les okkur svo pistilinn í lok þáttar.

Er ferðaþjónustan láglaunagrein í hálaunalandi hér á Íslandi og fer það illa saman? Hvers vegna? Við ætlum að ræða við hagfræðinginn Sigríði Mogensen sem er sviðstjóri iðnaðar og hugverkasviðs hjá Samtökum iðnaðarins Svo ætlum við á bólakaf í vísindin, því hingað kemur Arnar Pálsson erfðafræðingur. Hann ætlar ræða við okkur hina vísindalegu aðferð og hvað felst í henni. Málfarsmínútan er svo á sínum stað. Við ætlum, eins og við gerum stundum hér í Samfélaginu, að tala við Ingu Dóru Guðmundsdóttur í Nuuk á Grænlandi. Hún ætlar að fara yfir ýmis mál sem hafa verið ofarlega á baugi í grænlensku samfélagi undanfarið.

Starlink, háhraða netþjónusta Space X og Elons Musk um gervihnetti er nú aðgengileg hér á landi. Þetta tilkynnti Space X á Twitter í gær. En hvað þýðir það fyrir íslenska netnotendur og hvað er Starlink? Guðmundur Arnar Sigmundsson forstöðumaður Certís, netöryggissveitar fjarskiptastofu segir okkur allt um málið. Insels svokallaðir er hópur manna sem finnst ósanngjarnt að þeir fái ekki kynlíf og kenna konum um alla sína óhamingju er viðfangsefni stjórnmálasálfræðingsins Bjarka Grönfeldt. Hvað verður til þess að þessir ungu menn finna sig í svona hugmyndafræði, hvað felst í henni, hvernig tengist hún annarri kvenhatursmenningu sem grasserar helst á internetinu og er þetta hættulegt? Málfarsmínúta Okkar eina sanna Vera Illugadóttir sest svo hjá okkur á eftir. Hún ætlar að segja okkur frá elstu mús í heimi og öðrum háöldruðum dýrum.

Nýjar tölur frá Byggðastofnun sýna að hlutfallslega flestir íbúar með erlent ríkisfang eiga heima í Mýrdalshreppi, eða 51,5%. Íbúar með erlent ríkisfang eru semsagt í meirihluta þar. Við hringjum austur og tölum við sveitarstjórann Einar Frey Elínarson. Samfélagið kynnir sér skyndihjálp í dag. Það styttist nefnilega í 112 daginn, sem fer fram á laugardaginn, 11.2. Á þeim degi er vakin athygli á skyndihjálp og því starfi sem fer fram hjá neyðarlínunni og fleiri viðbragðsaðilum og því sem almenningur getur gert. Þar gegnir skyndihjálp lykilhlutverki. Og þema dagsins er ?Hvað get ég gert?? Við ætlum að tala við Hildi Vattnes Kristjánsdóttur sérfræðing í skyndihjálp hjá Rauða krossinum á eftir. Við spjöllum við Auði Hrefnu Guðmundsdóttur nýráðinn svæðisstjóra Samtaka sameinuðu þjóðanna um ábyrga viðskiptahætti. Þetta er sáttmáli sem fyrirtæki og aðilar í atvinnulífinu geta gert við sameinuðu þjóðirnar og snýst um að tileinka sér sjálfbærni, berjast gegn spillingu, stunda og stuðla að umhverfisvernd, vanda mannauðsmál og fleira. Stefán Gíslason er svo með umhverfispistilinn í dag og hann ætlar í honum meðal annars að ræða um rafbíla

Í gær var gefin út tilkynning um innköllun á ákveðinni tegund af hampolíu sem reyndist innihalda efnið thc, en það efni finnst í kannabisplöntunni og er álitið fíkniefni hér á landi. Hampolía þessi var til sölu í matvöruverslunum og thc mældist við eftirlit vera yfir leyfilegum mörkum. Annað efni sem unnið er úr kannabis er cbd sem ýmsir telja að geti verið afar heilsusamlegt. T.d. sem fæðubótarefni. Við ætlum aðeins að ræða þessi mál við Þórhall Inga Halldórsson, prófessor í matvæla- og næringarfræði við Háskóla Íslands. Við ræðum við Rannveigu Traustadóttur prófessor emiritus í fötlunarfræðum við Háskóla Íslands. Um þessar mundir er loks verið að fagna því að hálf öld er liðin síðan námsbraut í þjóðfélagsfræðum var stofnuð innan háskólans, innan hennar var félagsfræðin, mannfræðin og stjórnmálafræðin - þetta var semsagt fyrirveri félagsvísindadeildar sem hefur auðvitað þróast og stækkað, sálfræðin kom til dæmis inn og svo hefur þarna verið fjöldi þverfaglegra baráttugreina eins og kynjafræði, fötlunarfræði og hinsegin fræði. Hvað var háskólinn áður en þessi deild var stofnuð - og hverju breytti hún, fyrir skólann sem og samfélagið - Rannveig rifjar þetta og ýmislegt fleira upp með okkur. Við heyrum málfarsmínútu og Edda Olgudóttir kemur svo til okkar í vísindaspjall. Hún ætlar að segja okkur frá mælingum á mengun af völdum örþráða í fötum.

Að minnsta kosti 5000 eru látin í Tyrklandi og Sýrlandi eftir öfluga jarðskjálftahrinu sem hófst aðfararnótt 6. febrúar. Óttast er að miklu fleiri hafi látist og mjög margir slasast. Þúsundir húsa hrundu í skjálftunum og björgunarfólk leggur allt kapp á að ná til fólks sem er fast í rústum mannvirkja. Tveir stórir skjálftar urðu, sá fyrri snemma á mánudagsmorgun 7.8 að stærð og sá seinni um kl. 13.30. Sá var af stærðinni 7.5. Að mati Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er líklegt að skjálftarnir hafi áhrif á um 23 milljónir manna í Tyrklandi og Sýrlandi. Við ætlum að tala um þessar hamfarir við Kristínu Jónsdóttur, hópstjóra náttúruvár hjá Veðurstofunnijarðskjálftafræðing og fá að vita betur hvað gerðist þarna. Og núna á eftir mun hópur Íslendinga fljúga með flugvél Landhelgisgæslunnar til Tyrklands og taka þátt í björgunarstörfum. Slysavarnarfélagið Landsbjörg og utanríkisráðuneytið hófu þegar að undirbúa slíka aðstoð í gærmorgun. Um 80 alþjóðlegar sveitir taka þátt í björgunaraðgerðum vegna jarðskjálftanna. Við heyrum meira af þessu og ræðum við Jón Þór Víglundsson upplýsingafulltrúa Landsbjargar Það blasir við að þessum öflugu jarðskjálftum í Tyrklandi og Sýrlandi fylgir mikil neyð og mikilvægt að bregðast hratt við. Það hefur Rauði krossinn gert, eins og jafnan þegar slík áföll dynja yfir. Samtökin hér á landi hafa þegar hafið neyðarsöfnun. Atli Viðar Thorstensen er sviðsstjóri alþjóðasviðs Rauða krossins á Íslandi. Atli kemur til okkar. VIð ræðum líka um býflugur, því Evrópusambandið hefur gefið tilskipun til sinna aðildaríkja sinna um að nú sé nauðsynlegt að grípa til aðgerða til að bjarga þeim, en þeim hefur fækkað mjög vegna landbúnaðarhátta og eiturefnanotkunar. Þau í Brussel hafa líka reiknað út að býflugurnar koma með hundruði miljarða inn í evrópskan landbúnað með sínu vinnuframlagi - sem er auðvitað sjálfboðastarf. Hvaða aðgerðir getur Evrópa gripið til og ætti Ísland að gera eitthvað líka? Við ræðum við Tómas Óskar Guðjónsson líffræðing og býflugnabónda.

Flugvél Landhelgisgæslunnar TF-SIF hefur mikið verið í fréttum undanfarið vegna fyrirætlana um að selja hana. Þær hugmyndir mættu mikilli andstöðu úr ýmsum áttum og nú virðast þær hafa verið settar á ís - eða hætt við þær. Við heimsækjum flugskýli Gæslunnar á eftir og skoðum þessa umtöluðu flugvél. Rætt við VIggó Sigurðsson stýrimaður hjá Gæslunni. Við ræðum líka útrýmingu mannkyns. Er hún yfirvofandi? Hvernig þá og getum við komið í veg fyrir slíkt? Stórt er spurt. Við ræðum við Hlyn Orra Stefánsson heimspeking við Stokkhólmsháskóla sem vinnur innan nýrrar rannsóknarstofnanar í Svíþjóð sem skoðar hamfaraáhættur og kynnir stjórnvöldum heimsins hvernig þau geti brugðist við. Minnir þau á þörf þess að hætta að hugsa í kjörtímabilum og fara að spá í árhundruðum. Það eru tæknimilljarðarmæringar sem fjármagna þessar rannsóknir, hvers vegna? Málfarsmínuta um skrípi. Safnaspjall með safnstjóra RÚV, Helgu Láru Þorsteinsdóttur: Viðtal sem Margrét Indriðadóttir tók við dr. Sigurð Þórarinsson jarðfræðing í apríl árið 1949 um Náttúrugripasafnið í Reykjavík.