Samfélagið

Við fjöllum gjarnan um sorp og endurvinnslu hér í Samfélaginu og í dag ætlar að kíkja til okkar mikill áhugamaður um þessi mál, heimilisfaðir í Vesturbænum sem er að velta þessu fyrir sér - eins og svo margir - og hefur verið virkur á spjall síðu á fb í umræðum um þessi mál, Teitur Atlason heitir hann og talar hér á eftir um ruslið sitt og annarra. Upplýsingatæknimessan eða UT-messan fer fram í Hörpu í dag og á morgun. Í dag fer fram ráðstefna fyrir fagfólk í upplýsingatækni og á morgun er tæknidagur þar sem almenningur getur kynnt sér það nýjasta í tækninni. Samfélagið leit við í Hörpu í morgun og hitti Stefán Gunnlaug Jónsson sérfræðing í gervigreind, rétt áður en hann steig á svið í Eldborg og hélt fyrirlestur um siðferðisleg álitaefni og gervigreind. Málfarsmínúta er á sveimi og í lok þáttar verður rætt við Áka Jarl Lárusson þróunarlíffræðing um rannsóknir hans á dýrum til sjós og lands, allt frá krossfiskum, sæstjörnum það er að segja til hafarna

Það var sagt frá því í Morgunblaðinu fyrr í vikunni að miklar vonir væru bundnar við nýja aðferð við að greina krabbamein af mikilli nákvæmni með blóðprufu. Þar kom fram að aðferðin gæti verið bylting í greiningu krabbameins. Við ætlum að ræða á eftir við Sigurdís Haraldsdóttur, yfirlækni krabbameinslækninga á Landspítala og dósent við Háskóla Íslands um öra þróun í aðerðum til að greina og skima eftir krabbameinum. Agnarsmátt hylki sem innihélt geislavirkt efni, cesium-137, er fundið eftir sex daga dauðaleit að því í óbyggðum vestur Ástralíu. Efnið var notað við námuvinnslu og féll af flutningabíl fyrirtækisins Rio Tinto. Cesium 137 er stórhættulegt efni, eins og geislavirk efni eru gjarnan. Við ætlum að tala við Sigurð M. Magnússon, forstjóra Geislavarna ríkisins um þetta mál og hvaða geislavirku efni eru notuð hér á landi. Þau eru nefnilega fleiri en marga grunar. Bryndís Marteinsdóttir flytur okkur svo umhverfispistil í lok þáttar, dagur votlendis er í dag og pistilinn tileinkaður honum og Ramsarsvæðum Íslands, sem eru vernduð votlendissvæði.

Elínóra Inga Sigurðardóttir, formaður KVENN, félags kvenna í nýsköpun kemur til okkar og ræðir meðal annars um alþjóðlega ráðstefnu sem ber yfirskriftina Women for solutions and sustainability sem haldin verður hér á landi í haust og nýsköpunarumhverfið á Íslandi. Gufuborinn Dofri hefur verið sagður verðmætasta vinnuvél Íslandssögunnar. Hann var notaður til að bora eftir heitu vatni um allar trissur hér á landi frá árinu 1957 til 1991, frá Nóatúni í Reykjavík að Kröflu. Nú er verið að gera borinn upp svo hægt verði að sýna hann almenningi við Elliðaárstöð. Samfélagið fékk að skoða borinn þar sem verið er að gera hann upp í VHE vélsmiðjunni í Hafnarfirði og ræddi við Bjarna Bjarnason forstjóra OR um sögu borsins. Anna Sigríður Þráinsdóttir bauð upp á málfarsmínútu. Edda Olgudóttir sagði frá rannsókn á áhrifum skjátíma og hreyfingar á börn.

Rúm sex ár eru síðan #metoo byltingin skók heimsbyggðina en hvergi er útséð um þau áhrif sem hún mun hafa. Eða hefur kannski allt of lítið breyst miðað við ólguna sem ríkti í þessum málaflokki haustið 2017? Nanna Hlín Halldórsdóttir, nýdoktor á hugvísindasviði Háskóla Íslands segir frá verkefninu ?Flæðandi siðfræði. Feminísk siðfræði og #metoo? sem nýverið hlaut styrk frá Rannís. Reykjavíkurleikarnir standa nú yfir en það er vettvangur fyrir íslenskt íþróttafólk til að hitta annað íþróttafólk víða að úr heiminum og keppa í fjölbreyttum íþróttagreinum, allt frá handbolta til klifurs og pílukasti til tölvuleikja. Silja Úlfarsdóttir upplýsingafulltrúi leikanna ætlar að segja okkur meira. Við forvitnumst líka um verkefni hjá Matís, sem miðar að því að kanna möguleikana á verðmætaaukningu hliðarafurða frá garðyrkju. Eva Margrét Jónudóttir er sérfræðingur hjá Matís. Pistill frá Páli Líndal umhverfissálfræðingi í lok þáttar.

Mannkynið skilgreinir sig oft frá öðrum dýrategundum sem svo að við séum hugsandi verur. En hvað er hugsun? Þessi spurning var yfirskrift fræðslufundar á vegum Íslenskrar erðagreiningar sem haldinn var á laugardaginn. Jörgen Pind, prófessor emeritus í sálfræði við Háskóla Íslands ræðir við okkur um hugsun og rannsóknir sálfræðinnar á henni. Fyrir nokkrum dögum var stofnað félag lækna gegn umhverfisvá. Markmiðin eru meðal annars að standa vörð um lýðheilsu, hvetja til sjálfbærrar þróunar, hvetja til upplýstrar umræðu um náttúru og umhverfismál byggða á vísindalegum grunni og fræða fólk um áhrif umhverfis á heilsu. Hjalti Már Björnsson læknir er einn stofnenda þessa félagsskapar. Veganúar rennur sitt skeið á morgun en í tilefni af þessum vitundarvakningarmánuði um dýra- og umhverfisvernd var haldið málþing síðasta fimmtudag á vegum Samtaka grænkera á Íslandi undir yfirskriftinni Hvalveiðar og áhrif þeirra á dýralíf, vistkerfi og ímynd Íslands. Við fáum Valgerði Árnadóttur, formann samtaka grænkera til okkar. Málfarsmínútan verður líka á sínum stað í umsjón Önnu Sigríðar Þráinsdóttur.

Reglum um valdbeitingu lögreglu hefur verið breytt þannig að nú má lögreglan nota rafbyssur. Það mun þó ekki gerast fyrr en að lokinni þjálfun lögreglumanna og kaupum á slíkum tækjum. Þessi mögulega rafvopnavæðing mælist misvel fyrir og ýmsar gagnrýnisraddir hafa heyrst í umræðunni. Landsamband lögreglumanna fagnar hinsvegar þessari breytingu. Við ætlum að tala við formanninn, Fjölni Sæmundsson. Hús íslenskunnar verður afhent Árnastofnun í næsta mánuði og starfsfólk stofnunarinnar er byrjað að pakka niður. Nafnasamkeppni um húsið fer af stað næstu daga. Árnastofnun fær fjölmargar fyrirspurnir um íslensku handritin ekki síst frá ferðamönnum sem stundum banka upp á og vilja fá að sjá þau ekki síst Konungsbók Eddukvæða. Við heimsækjum Guðrúnu Nordal, forstöðumann Árnastofnunar í þættinum í dag. Við heyrum málfarsmínútu og svo kemur Sævar Helgi Bragason til okkar, hann ætlar að segja okkur frá halastjörnunni ZTF E3 sem nú má sjá milli stjörnumerkjanna Litla- og Stórabjarnar.

Í gær var sagt frá því að efna ætti til alþjóðlegrar samkeppni um þróun Keldnalands, sem er víðfemt landsvæði hér í höfuðborginni. Landið er í eigu Betri samgangna ohf og þetta tengist allt saman samkomulagi um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu. Þorsteinn R. Hermannsson forstöðumaður þróunar hjá Betri samgöngum ætlar að spjalla við okkur um þetta. Hvenær eru myndlistarmenn aðgerðarsinnar og hvenær ekki? Við veltum því fyrir okkur í þættinum í dag og ræðum við Sigtrygg Bjarna Baldvinsson, myndlistarmann. Hér á landi er vaxandi hópur myndlistarmanna sem lætur sig náttúruna varða og Sigtryggur hefur ásamt fleirum staðið fyrir vinnustofu um náttúruna og myndlistina á hjara veraldar. Við tökum hús á Sigtryggi. Svo fáum við pistil frá ungum umhverfissinna; Finni Ricart Andrasyni.

Tómas Guðbjartsson læknir er staddur við rætur hæsta fjalls Suður-Ameríku, Aconcagua í Argentínu, sem hann hyggst klífa næstu tvær vikurnar. Tómas var að gefa út, ásamt nokkrum læknum, út bækling um þá kvilla sem geta hrjáð fólk í mikilli hæð. Fjölmagir binda vonir við það að þingsályktunartillaga um aðgerðaráætlun um þjónustu við eldra fólk verið samþykkt á Alþingi og farið verði í framkvæmdir samkvæmt henni. Alzheimerssamtökin sendu inn umsögn um tillöguna en umsagnarfrestinum lauk núna í byrjun vikunnar. Vilborg Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri samtakanna kemur til okkar í dag og segir okkur frá stöðu mála og umsögn samtakanna. Við heyrum málfarsmínútu og Edda Olgudóttir kemur líka til okkar í sitt reglubundna vísindaspjall. Hún ætlar að tala um heilann.

Í gær fór fram í Háskólanum í Reykjavík ráðstefna um rakaskemmdir og myglu; byggingargalla og fúsk í nýjum byggingum. Þessi ráðstefna var til heiðurs Dr. Ríkharði Kristjánssyni, sem er sjálfstætt starfandi ráðgjafaverkfræðingur og á að baki langan feril. Hann talaði sjálfur á þessari ráðstefnu um fúsk. Ríkharður verður gestur okkar. Landsvirkjun seldi upprunavottorð fyrir tvo milljarða á síðasta ári og á næsta ári gætu tekjur af þessari sölu orðið á milli 8 - 15 milljarðar króna. Upprunavottorðin hafa verið til umræðu undanfarið því nýlega fréttist að öll raforka sem Landsvirkjun selur teljist nú vera framleidd með kolum, olíu og kjarnorku vegna þessara vottorða. Við reynum að komast til botns í þessu í þættinum í dag og ræðum við Hönnu Björgu Konráðsdóttur, lögfræðing og deildarstjóra hjá Orkustofnun og Stefán Gíslason, umhverfisstjórnunarfræðing. Íslenska landsliðið lendir í 12. sæti á HM í handbolta, sem lýkur um næstu helgi. Liðinu tókst ekki að greiða sér leið á ólympíuleika eins og margir höfðu vonað en ekki er öll nótt úti - það er von. En það getur verið flókið mál. Þorkell Gunnar Sigurbjörnsson íþróttafréttamaður ætlar að gera tilraun til að útskýra það fyrir okkur.

Forn vinnslustaður þar sem hvalbein voru unnin fannst nýlega á Höfnum á Skaga og á Ströndum í fornleifauppgreftri. Þetta er í fyrsta sinn sem slíkur vinnslustaður hefur fundist á norðuratlantshafssvæðinu. Fundurinn hefur vakið það mikla athygli að bandarísk stofnun hefur ákveðið að styrkja dna rannsókn á staðnum. Lísabet Guðmundsdóttir, fornleifafræðingur kemur til okkar á eftir en hún er að rannska hvalbeinavinnslustaðinn og sat nýlega alþjóðlegt málþing um fornDNA sem sumir segja að eigi eftir að breyta sögunni. Í dag eru 50 ár síðan gos hófst í Heimaey og þess er minnst með margvíslegum hætti. Í kjölfar goss voru flutt inn og reist svokölluð viðlagasjóðshús. Alls vel á fimmta hundrað hús sem stóðu, og standa víða um land: 155 hús á höfuðborgarsvæðinu, 132 á Reykjanesi, 10 á Vesturlandi, 10 á Norðurlandi, 8 á Austurlandi og 164 á Suðurlandi - alls 479 hús. Við ætlum að tala við Kristjönu Aðalgeirsdóttur arkitekt í Helsinki um þessi hús. Hún hefur rannsakað þau sérstaklega og segir þau um margt mjög merkileg. Við heyrum málfarsmínútu og svo kemur Helga Lára Þorsteinsdóttir safnstjóri RÚV í heimsókn með áhugaverða upptöku úr safninu.