Samfélagið

Við fjöllum um hljómflutningstæki í þættinum í dag. Dæmi eru um það að fólk hafi sótt niður í kjallara gömlu steríogræurnar sínar, magnara, plötuspilara og stóru hátalarana og komið þeim fyrir í stofunni á nýjan leik. Vínílplatan er gengin aftur og ofan á allt þá hefur sala á geisladiskum aukist. Er fólk búið að fá nóg af streymisveitum. Afhverju er fólk að leita í gamla tækni, er ekki til neitt nýtt? Við ræðum við Guðmund Jóhannsson tæknisérfræðing um gömul og ný hljómflutningstæki og gamla og nýja tækni . Svo kemur til okkar Friðrik R. Jónsson frumkvöðull, hann er stofnandi Carbon Recycling International svo dæmi sé nefnt. Hann hefur undanfarin ár komið víða við í rekstri tengdum umhverfismálum og loftslagsmálum. Málfarsmínútan verður á sínum stað og Vera Illugadóttir kemur til okkar í lok þáttar í spjall. Okkur skilst nefnilega að það sé ekki bara bóndadagur í dag ? heldur sé dagurinn líka tileinkaður mörgæsum.

Síðar í dag verða í Veröld kynntar niðurstöður könnunar þar sem borin voru saman viðhorf Íslendinga til umhverfismála og loftslagsbreytinga með 10 ára millibili. Og það kemur á daginn að viðhorfin í samfélaginu breyttust talsvert milli áranna 2010 og 2020. Sigrún Ólafsdóttir prófessor og Sóllilja Bjarnadóttir, doktorsnemi í félagsfræði við Háskóla Íslands ætla að fara yfir niðurstöðurnar. Félag fjalaleiðsögumanna hyggst setja af stað herferð um mikilvægi menntunar fjallaleiðsögumanna. Þetta kom fram á málþingi Félags fjallaleiðsögumanna og Ferðamálastofu um öryggi ferðamanna í gær. Við heyrum í Garðari Hrafni Sigurjónssyni varaformanni Félags Fjallaleiðsögumanna. Búast má við miklum vatnavöxtum og asahláku næsta sólarhringinn vegna veðrabrigðanna sem eru í vændum. Ýmsar aðgerðir eru í gangi hjá Vegagerðinni vegna þessa. G. Pétur Matthíasson, forstöðumaður samskiptadeildar hjá vegagerðinni verður á línunni. Við fáum svo í lok þáttar pistil frá Stefáni Gíslasyni umhverfisstjórnunarfræðingi.

Landnámsskálinn á Stöð í Stöðvarfirði er fyrsti skálinn af því tagi sem rannsakaður hefur verið eins og glæpavettvangur. Tekin voru dna sýni á vettvangi sem mögulega eiga eftir draga upp nákvæma mynd af lífinu sem þar var í kringum landnámið. Við ræðum við Bjarna F Einarsson fornleifafræðing um rannsóknirnar og líka um bátinn í Þingvallavatni sem hann óttast að liggi nú undir skemmdum. Það á að hlýna á landinu í lok vikunnar og það heldur hressilega. Það má gera ráð fyrir meira en 20 gráðu hitasveiflu sumstaðar og rigningu eftir langan kuldakafla með brunagaddi víða. Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur hjá Bliku ætlar að fara betur yfir það sem er í vændum. Og svo ætlum við aðeins að tala um Svansvottun nýbygginga með tilliti til rakaskemmda og myglu. Bergþóra Kvaran er sérfræðingur hjá Umhverfisstofnun. Við spjöllum við hana. Málfarsmínútan verður á sínum stað og svo kemur hingað Edda Olgudóttir eins og alltaf á miðvikudögum. Að þessu sinni ætlar hún að fjalla um D-vítamín.

Til okkar kemur Sigurður Guðmundsson læknir en hann tók þátt í umræðum um langlífi á læknadögum í Hörpu í morgun. Þar var meðal annars spurt: hvað ræður langlífi? Stór spurning. Horft er á ferðamenn hér á landi sem einangraða hagræna stærð en mennskan hefur verið tekin út úr ferðaþjónustunni. Hún er ekki bara mikilvægur hluti af íslensku hagkerfi heldur líka hluti af íslenskri menningu. Þetta segir Katrín Anna Lund, professor í ferðamálafræði við Háskóla Íslands sem telur að breyta þurfi hvernig hugsað er um Ísland sem ferðamannaland. Við fáum svo pistil í lok þáttar frá Páli Líndal umhverfissálfræðingi.

Við hittum Jón Pál Hreinsson bæjarstjóra í Bolungarvík, en þar á að rísa nýtt hverfi á næstunni. Við bönkum líka upp á í Kertahúsinu á Ísafirði, þar er Sædís Ólöf Þórsdóttir allt í öllu en hún og maðurinn hennar reka líka ferðaþjónustufyrirtækið Fantastic Fjords. Beinagrind af íslandssléttbaki sem veiddur var við Ísland árið 1891 verður aðalsýningagripur á nýrri sýningu Náttúruminjasafns Íslands sem verður opnuð í Náttúruhúsinu á Seltjarnarnesi. Geirfuglinn verður einnig hluti af sýningunni. Nú stendur yfir samkeppni um hönnun grunnsýningarinnar og hafa þrír þátttakendur verið valdir eftir forval sem haldið var á evrópska efnahagssvæðinu. Við heimsækjum Náttúruhúsið úti á Nesi.

Við verðum með annan fótinn hér á Vestfjörðum, nánar tiltekið á Flateyri við Önundarfjörð. Við höfum komið okkur fyrir í bókabúðinni þar, en hún er sögð vera elsta upprunalega verslun á Íslandi. Við ætlum að spjalla við kaupmanninn, Eyþór Jóvinsson, sem er langafabarn stofnanda verslunarinnar ?Bræðranna Eyjólfsson?. Við ætlum svo að ræða um tröll, sérstaklega skessur, birtingarmyndir þeirra, hvað þær geta táknað, hver merking þeirra er og hvernig henni er beitt. Það mættu tröll, sérstaklega ein skessa, á þrettándahátíð Eyjamanna fyrir viku - og það er búið að kýta töluvert yfir því hvað hún táknaði, hvort þarna var á ferð húmor eða rasismi, kvenfyrirlitning, persónuníð. Til að rýna í allar þessar ólíku og flóknu táknmyndir kemur til okkar skessufræðingur, þjóðfræðingurinn Dagrún Ósk Jónsdóttir, og ræðir um rasisma, kvenfyrirlitningu, vald, húmor - og tröll. Málfarsmínúta Rætt við sérfræðing hjá Hafrannsóknarstofnun sem les í kvarnir til aldursgreina fiska, frekar flókið ferli en afskaplega forvitnilegt, og það mun koma ykkur á óvart hvað sumir fiskar verða gamlir, Aðalbjörg Jónsdóttir heitir hún og er í dýraspjallinu í dag.

Persónuvernd hefur komist að niðurstöðu í máli manns sem óskaði eftir því að fá leitarniðurstöður um sig fjarlægðar úr leitarvélum google. Niðurstaða Persónuverndar var sú að gengist væri við því að maðurinn ætti rétt á að gleymast. Eða að minnsta kosti að ákveðnar niðurstöður hyrfu. En hvernig ganga þessi mál fyrir sig og hversu sterkur er þessi réttur? Helga Þórisdóttir forstjóri Persónuverndar ræðir við okkur. Ísland tók um áramótin við formennsku í norrænu ráðherranefndinni. VIð ætlum af því tilefni að ræða norrænt samstarf. Sumir vilja meina að blikur séu á lofti með það, í því sé minni slagkraftur og valdið lítið, norðurlöndin enda að halla sér í átt til annarra þjóða og alþjóðasamtaka. Er það gott eða slæmt og er tilefni hjá Íslandi til að nýta formennskuna í að snúa þessari þróun við? Ræðum við Hrannar B Arnarson formann Norræna félagsins á Íslandi Umhverfispistilll frá Bryndísi Marteinsdóttir

Við forvitnumst um heilsutækniklasann, sem er samstarfsvettvangur í heilsu- og líftækni á Íslandi. Í morgun var kynnt skýrsla á vegum þeirra þar sem staðan í heilsutækni er tekin saman. Freyr Hólm Ketilsson framkvæmdastjóri ætlar að setjast hjá okkur á eftir og ræða þessi mál. Við höldum áfram umræðu okkar um stöðu gerenda ofbeldis, í gær ræddum við við Katrínu Ólafsdóttur sem gerði doktorsrannsókn sína á um hvernig og hvers vegna ofbeldi þrífst í nánum samböndum. Í dag ætlum við að heyra betur af hvaða úrræði standa til boða gerendum ofbeldis, Anna Kristín Newton sálfræðingur er ein fárra sem sérhæfa sig í að aðstoða þau sem sýna af sér ofbeldishegðun eða vilja breyta kynferðislegri hegðun sinni. Við fáum að heyra eina málfarsmínútu og svo kemur hingað lok þáttar Edda Olgudóttir og fer yfir glóðvolgar fréttir úr heimi vísindanna.

Við tölum um fugla í Samfélagi dagsins. Nú er hart í ári, mikið frost víða löngum stundum og maður ímyndar sér að lífsbaráttan sé hörð hjá smávinum okkar fuglunum. Kristinn Haukur Skarphéðinsson dýravistfræðingur á Náttúrufræðistofnun Íslands ætlar að ræða við okkur um lífsbaráttu fugla á landi og sjó um hávetur á norðurslóðum. Katrín Ólafsdóttir sem nýverið varði doktorsritgerð sína í menntavísindum þar sem hún rannsakaði hvernig og hversvegna ofbeldi þrífst í nánum samböndum kemur til okkar. Hún byggði rannsóknina meðalan annars upp á viðtölum við bæði þolendur og gerendur ofbeldis - sem og hópviðtölum við ungt fólk um sambönd og samþykki. Við höfum stundum hér í samfélaginu rætt við meistaranema um verkefni þeirra og í dag ætlum við einmitt að gera það. Andrea Hanna Þorsteinsdóttir ætlar síðar í vikunni að verja meistaraverkefni sitt við Háskólann í Reykjavík sem fjallar um vilja fólks til að greiða fyrir kolefnisjöfnun flugferða og mögulegar leiðir til að hafa áhrif á vilja fólks til að gera það af fúsum og frjálsum vilja.

Við ætlum að velta fyrir okkur nýjustu tækni og hvað ber þar hæst á nýju ári. Hjálmar Gíslason forstjóri Grid, birtir árlega svokallaða tæknispá þar sem hann fer yfir það helsta sem vænta má að sjá í tækni. Við rýnum í nýjustu spá Hjálmars. Við ætlum að rýna í tölur um lífmassa í heiminum og hvernig hlutdeildin skiptist á milli lífvera. Hvað er mannkyn mikill hluti lífmassa á jörðinni? Og hvaða áhrif hefur maðurinn á lífmassa annarra lífvera? Það kemur kannski ekki á óvart að villtum spendýrum fækkar viðstöðulaust og það er helst út af útþenslu mannsins, sem ræktar endalaust af búfénaði til manneldis á kostnað villtra dýra og plönturíkisins. Sigurður Loftur Thorlacius umhverfisverkfræðingur hjá Eflu fer yfir þetta með okkur Málfarsmínúta Helga Lára Þorsteinsdóttir safnstjóri kíkir til okkar með gamla upptöku í farteskinu að þessu sinni heyrum við brot úr áramótaávarpi Sveins Björnssonar forseta árið 1951