Samfélagið

Nýverið lauk ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni - þetta er annars konar dæmi en loftlagsráðstefnan en ekki minna mikilvæg mál undir - vistkerfin okkar, landsvæði, plöntur og dýrategundir deyja út, hverfa, daglega. Stefnt er að því að 30 prósent land og hafsvæða heimsins verið vernduð fyrir 2030. Rætt við Snorra Sigurðsson sem er sviðsstjóri hjá náttúruverndarsviði Náttúrufræðistofnunar Íslands og Þórdísi Björt Sigþórsdóttur, teymisstjóra náttúruverndar, Umhverfisstofnun. Við segjum ykkur líka frá björnum í ameríku en nýjar rannsóknir skýra fjölbreytta litadreifingu svartbjarna, þeir eru ekki bara svartir nefnilega. Málfarsmínútan er svo á sínum stað - og loks kemur Edda Olgudóttir til okkar í vísindaspjallið. Hún ætlar að segja okkur frá nýjum rannsóknum sem gera mögulega snemmgreiningu á alzheimers - og það væri þá gert með blóðprufu.

Þóriddur Bjarnason og Gréta Bergrún Jóhannesdóttir: Nýverið kom út á vegum Byggðastofnunar rit þar sem niðurstöður úr rannsóknarverkefninu Byggðafesta og búferlaflutningar eru kynntar. Þar má kynna sér mannfjöldaþróun eftir svæðum, þróun byggðarlaga og landsvæða og skoðaðir eru helstu áhrifaþættir, sögur bæði fyrirliggjandi gagna sem og einstaklinganna sem mynda samfélögin. Afhverju búum við þar sem við búum og hvað gæti breytt því? Við fáum svo áttunda hluta örþáttaséríu Þorgeirs Ólafssonar um samfélag og samfélgasmiðla - að þessu sinni er það líðan ungs fólks í netheimun sem hann kannar sérstaklega í spjalli við Ingibjörgu Evu Þórisdóttur doktor í sálfræði. Pistill umhverfissálfræðingsins Páls Líndals er svo í þætti dagsins.

Matarmarkaður Íslands fór fram um helgina í Hörpu. Slagorð markaðarins voru uppruni, umhyggja og upplifun. Þarna voru ýmsir smáframleiðendur samankomnir sem lokkuðu til sín gesti og gangandi, fólk gat smakkað, heyrt upprunasögur og verslað beint frá býli. Samfélagið brá sér í Hörpu í gær en sú heimsókn tók reyndar óvænta stefnu við heyrum betur af því hér rétt á eftir? Við ræðum síðan við Brynhildi Pétursdóttur ritstjóra neytendablaðsins um einn helsta neytendafrömuð okkar tíma, Ralp Nader lögfræðing sem á stóran þátt í því að auka umferðaröryggi þegar hannt ókst á við bílaframleiðendur um að hanna bæila með öryggi frekar en útlit og sparnað í fyrirrúmi - við förum af þessu tilefni í gegnum sögu margra helstu öryggistækja sem nú eru staðalbúnaður í bifreiðum - en fyrir hverju einu og einasta skrefi sem var tekið í átt að því að vernda fólk og bjarga mannslífinum þurfti að berjast hatrammlega. Í sjöunda örþætti Þorgeirs Ólafssonar um samfélagsmiðla er áfram rætt við Skúla B. Geirdal verkefnisstjóra hjá Fjölmiðlanefnd. Í dag ræða þær um börn og netmiðla. Málfarsmínútan og ruslarabb er líka á sínum stað.

Í kuldakastinu sem nú gengur yfir eru eflaust margir bílstjórar sem uppfæra vef Vegagerðarinnar reglulega, þótt færðin hafi reyndar verið ágæt hingað til víðast hvar. En það þarf einhver að sjá um að uppfæra þessi gögn, eftirlitsbílar Vegagerðarinnar keyra um götur og vegi um allt land og mæla veggripið. Við förum á hálkurúntinn með Andra Sigurgeirsson hjá vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Rannsóknir á hafsbotni segja okkur afar mikilvæga hluti um lífríki sjávar, hafstrauma og umhverfisbreytingar - ein þeirra sem sinnir slíkum rannsóknum er Steinunn Hilma Ólafsdóttir hjá Hafrannsóknarstofnun og hún kemur í dýraspjall til okkar í þætti dagsins og segir meðal annars frá rannsóknarleiðangri á grænlandssundi, en hafsbotnin þar getur verið mjög djúpur, þar er fögur fjöll og djúp gil, nýjar og ógreindar og stórfurðulegar tegundir - semsagt algert himnaríki fyrir fróðleiksfúst náttúruvísindafólk. Málfarsmínúta og ruslarabb er svo á sínum stað og í lok þáttar er sjötti þáttur örþáttaseríu Þorgeirs Ólafssonar en í innslagi dgsins ræðir hann við Skúla B. Geirdal verkefnastjóra fjölmiðlanefndar um niðurstöður rannsókna um hvernig fólk aflar sér upplýsinga.

VIð ætlum að rýna í það sem hefur verið kallað mikilvægasta vísindaafrek það sem af er öldinni. Í gær staðfesti vísindafólk í Bandaríkjunum að þau hefðu náð kjarnasamruna á tilraunarstofu. Kjarnasamruni er í mjög einföldu máli næstum endalaus hrein orka - við erum að tala um lausnin við stærstu vandamálum mannkyns og jarðar. En, er þetta endastöð - eða bara ein varða á langri vegferð? Dr Ágúst Valfells kjarnorkuverkfræðingur fer yfir þessi mál með okkur Við heimsækjum líka höfuðstöðvar Eimskips við Sundahöfn en í gær var tekin í notkun landtenging fyrir tvö af stærstu skipum félagsins. Það gerir þeim kleift að nota rafmagn meðan skipin liggja við höfn í stað mikils magns af olíu. Við ræðum við Vilhelm Þorsteinsson forstjóra Eimskips. Við fáum svo umhverfispistil eins og venjan er hér á fimmtudögum - hann er að þessu sinni í höndum Elísabetar Herdísar Brynjarsdóttur sem situr í stjórn ungra umhverfissinna.

Þær fréttir bárust í vikunni að 13 ára stúlka í Bretlandi að nafni Alyssa, hefði þegið tilraunameðferð við hvítblæði, sem aðrar meðferðir höfðu ekki náð að vinna bug á. Það blasti við að frekari meðferðir kæmu að litlu eða engu gagni og því var ráðist í byltingarkennda meðferð sem byggir á erfðatækni. Og nú, hálfu ári síðar, greinist sjúkdómurinn ekki. En hvað felst í þessari meðferð og hvað þýðir þetta fyrir læknavísindin og fólk sem glímir við lífshættulega sjúkdóma á borð við hvítblæði? Arnar Pálsson erfðafræðingur fer yfir það með okkur á eftir. VIð höldum svo áfram með umfjöllun okkar um sorpflokkun, en nýtt og ítarlegra flokkunarkerfi og innheimta verður tekin upp um land allt á næsta ári - í gær heyrðum við hvernig hefur gengið hjá Ísfirðingum og í dag tökum við stöðuna á Borgarbyggð og Norðurlandi eystra - á öllum þessum stöðum hefur lífrænt sorp verið flokkað sér - en höfuðborgarbúar byrja á því um áramótin og geta því eflaust lært eitt og annað af samlöndum sínum. Viðmælendur: Hrafnhildur Tryggvadóttir deildarstjóri umhverfis- og framkvæmdamála í Borgar byggð og Smári Jónas Lúðvíksson verkefnastjóri umhverfismála við Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra. Við fáum málfarsmínútu og í lok þáttar kemur Edda Olgudóttir til okkar í vísindaspjall um nýjar rannsóknir á Huntingsdons sjúkdómnum.

Sorp er samfélagslegt mál. Hvert eitt og einasta okkar hendir einhverju daglega, og samkvæmt lögum og reglum sem taka gildi um áramótin eigum við að bæta flokkunina, sérstaklega þegar kemur að lífrænum úrgangi. Fyrir sum sveitarfélög, eins og þau á höfuðborgarsvæðinu, er þetta mikið stökk - en önnur eru komin lengra og við ætlum forvitnast um hvernig þetta hefur gengið hjá Ísafjarðarbæ. Nanný Arna Guðmundsdóttir formaður umhverfisnefndar Ísafjarðabæjar. Skíðasvæðið í Hlíðarfjalli á Akureyri verður opnað á föstudaginn. Og það þrátt fyrir að lítið hafi snjóað. Við forvitnumst um snjóframleiðslu og undirbúning opnunar Hlíðarfjalls á eftir og spjöllum við Brynjar Helga Ásgeirsson forstöðumann skíðasvæðisins í Hlíðarfjalli. Svo er málfarsspjall. Ef við nennum. Hvað þýðir það að nenna? Er það að vera latur og áhugalaus? Og hvaða leiðindi eru þetta þá í jólalaginu kunna Ef ég nenni sem Helgi Björns syngur. Eða er kannski eitthvað meira við þetta orð? Anna Sigríður Þráinsdóttir málfarsráðunautur fer yfir það með okkur.

Það er ekki hlaupið að því að skilgreina svæði í geimnum sem ríki heims, hér á jörðu niðri hafa ráð yfir. En þar svífa allskyns tól og tæki sem auðvelda okkur lífið en valda mörgum vísindamönnum vandræðum - og þar er líka fullt af geimrusli. Við ætlum að horfa út í geim hér rétt á eftir og skoða þessi mál með Bjarna Má Magnússyni prófessor við lagadeild Háskólans á Bifröst. VIð fáum svo heimsókn frá safni RÚV, safnstjóri, Helga Lára Þorsteinsdóttir, kemur hingað til okkar og kippir með sér gullmola úr safinu, að þessu sinni ætlar hún koma með efni frá okkar elsku bestu rás 2, afmælisbarnið okkar góða, og rifja upp innslag frá árinu 1994 - þegar hið glænýja og flókna internet var notað til að komast í samband við jolasveininn. Málfarsmínúta Svo verður fimmti þáttur Þorgeirs Ólafssonar um samfélagsmiðla og samfélag fluttur, þetta er örþáttasería þar sem hann skoða áhrif, rannsóknir, álitaefni og framtíð tengdum samfélagsmiðlum - og í dag ræðið Þorgeir við Elfu Ýr framkvæmdastjóra fjölmiðlanefndar um hvort og hvenrig þessir miðlar hafa áhrif á traust fólks til helstu samfélagsstofnanna.

Pétur Henry Petersen prófessor í taugavísindum við Læknadeild Háskóla Íslands: Minnkar heilinn í nýbökuðum feðrum? Ný rannsókn sem gerð var á Spáni og í Bandaríkjunum bendir að minnsta kosti til þess að heilabörkurinn skreppi saman og starfsemi hans breytist. Vitað var að sambærilegar breytingar ættu sér stað í mæðrum en nú hefur komið í ljós að heili feðra sem taka þátt í frumuppeldinu breytist líka, þó ekki eins mikið. Þetta er allt til þess að tryggja tengslamyndun og auka getu foreldra að lesa í þarfir barnsins. Í Dýraspjalli dagsins verður rætt við Ingibjörgu G Jónsdóttur sjávarvistfræðing en hún sinnir meðal annars merkingu á þorski hjá Hafró til að kanna göngur og fleira - sérdeilis gott að afla þeirra upplýsinga til að þekkja þessa mikilvægustu nytjategund okkar Íslendinga. Málfarsmínúta Lýðræðið og traustið: Þorgeir Ólafsson ræðir við Jón Gunnar Ólafsson nýdoktor við Háskóla Íslands um hvaða áhrif samfélagsmiðlarnir hafa á traust almennings á stofnanir samfélagsins, fjölmiðla og samfélagsmiðla.

Íslendingar hafa í meira en 30 ár komið að þróunarsamvinnu í Malaví í Afríku. Kristjana Sigurbjörnsdóttir verkefnastjóri sendiráðs Íslands í Lilongwe segir frá þróunarsamvinnu og vinnuheimsókn utanríkisráðherra. Ný rannsókn þriggja vísindakvenna við Háskóla Íslands bendir til að tvítyngd börn með íslensku sem annað mál læri takmarkaða íslensku í leikskólum. Rætt við Jóhönnu Einarsdóttur prófessor í talmeinafræði. Stefán Gíslason flytur umhverfispistil í aðdraganda jóla.