Samfélagið

New York ríki í Bandaríkjunum hefur bæst í hóp nokkurra ríkja þar sem hafa leyft jarðgerð eða moltugerð líkamsleifa fólks. Þá er líkamanum komið fyrir á ákveðinn hátt þannig að náttúrulegt niðurbrot á sér stað tiltölulega hratt og eftir verður næringarrík molta sem aðstandendur fá afhenta í lok ferlisins. Við spyrjum: hvernig er þetta ferli og væri þetta hægt hér? Sigríður Bylgja Sigurjónsdóttir mannvistfræðingur er stofnandi Trés lífsins, sem hefur það markmið að setja á fót bálstofu og minningargarð þar sem gróðursett yrðu tré með ösku látinna. Hún ætlar að spjalla við okkur um þetta á eftir. Við ætlum svo að fræðast um þrettándahátíðir - sérstaklega þessa sem er í Vestmannaeyjum, því að öðrum uppákomum ólöstuðum annars staðar á landinu þá er sú sem er haldin í Eyjum, og er í kvöld, algerlega einstök, Í Eyjunni hafa skapast hefðir sem fyrirfinnast hvergi annars staðar og sjálfboðaliðar leggja mikið á sig til að skapa töfrandi stemmningu sem situr eftir í hugum og minningum allra sem það upplifa. Þjóðfræðingurinn Hrefna Díana Viðarsdóttir eyjakona og sérfræðingur og aðdáandi þrettándans kemur til okkar. Málfarsmínútan verður í þrettánda gír og við ræðum svo við Lísu Anne Libungen síldarsérfræðing frá Hafró um þessa skemmtilegu fisktegund í dýraspjallinu svokallaða.

Við heimsækjum Hörpu, sem hlaut Svansvottun á dögunum. Ræðum þar við Ástu Ólafsdóttur og Rakel Lárusdóttur um vottunarferlið og hverju það breytir fyrir tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Við ætlum að ræða virðismat starfa, en þá er í mjög einfaldri mynd metið hvort er mikilvægara, eða öllu heldur verðmætara: að passa peninga eða börn? Að fljúga flugvélum eða hjúkra fólki? Að vinna í vaktavinnu eða dagvinnu? Þetta er aðferð sem á að beita, og er að einhverju leyti gert, þegar kemur að launasamningum, en samt er launamunur til staðar, sérstaklega þegar kemur að kynjuðum starfsvettvöngum. En þetta er nefnilega líka flókið mál, og það er mikilvægt að reyna að skilja þetta. Helga Björg Ragnarsdóttir framkvæmdastýra Jafnlaunastofu útskýrir þetta fyrir okkur hér á eftir Umhverfispistilinn er svo á sínum stað, Finnur Ricart Andrason hjá ungum umhverfissinnum er með hann þessa vikuna

Við ætlum að tala um bíla í Samfélaginu í dag. Bílgreinasambandið hefur tekið saman tölur um bílasölu á árinu 2022 og þar kemur fram töluverð aukning. Við skoðum þessar tölur með Maríu Jónu Magnúsdóttur, framkvæmdastjóra Bílgreinasambandsins. Við ætlum svo að rýna í rannsókn um jafnlaunavottun og árangur hennar - hluti þeirra niðurstaðna sem út eru komnar sýna að jafnlaunavottun hafi ekki bein áhrif á launamun kynjanna. Er þá jafnlaunstaðall og lögfesting hans húmbukk og óþarfi? Er til einhvers að vinna með þessu verkfæri? Við ræðum við tvær þeirra sem koma að rannsókninni, .þær eru Ragna Kemp Haraldsdóttir, lektor í upplýsingafræði og Guðbjörg Andrea Jónsdóttir, forstöðumaður Félagsvísindastofnunar. Málfarsmínúta Edda Olgudóttir kemur í sitt fyrsta vísindaspjall á árinu 2023. Að þessu sinni ætlar hún að ræða við okkur um rannsóknir á lyktarskyni og covid.

Svo förum við á vettvang bruna í Mosfellsdal, þar sem húsið yfir heitavatnsborholuna MG 29 brann til kaldra kola á föstudaginn var. Við hittum sérfræðing frá Veitum þar sem segir okkur betur frá því sem þar gerðist og hvað það þýðir. Egill Maron Þorbergsson. Við ætlum að taka stöðuna á ferðaþjónustunni sem er að koma út úr hátíðardagskránni sinni eins og við öll, en það reyndi mikið á þau vegna ófærðar og veðurs - Bjarnheiður Hallsdóttir formaður stjórnar samtaka ferðaþjónustunnar sest hjá okkur, við ræðum um tapið sem varð vegna vegalokana, hvert ferðafólk var að stefna og hvort vetrarríkið Ísland henti ferðamennsku Hvað á að gera við rusl frá flugvélum? Flugfarþegar þekkja það eflaust flestir að í háloftunum eru engar flokkunartunnur sem bætist við flugviskubit einhverra. En rusl sem skapast í alþjóðlegum ferðalögum, og ekki aðeins frá farþegum, hefur hingað til ekki verið flokkað, það er brennt eða urðað. Umhverfisstofnun og Matvælastofnun hafa gefið út nýjar leiðbeiningar um það hvernig mætti breyta þessu þannig hægt sé að flokka úrgang frá flugvélum og skipum - við ræðum um flugvélarusl seinna í þættinum. Páll Líndal umhverfissálfræðingur er svo með sinn pistil og ætlar að velta fyrir sér ástæðum þess að við frestum því gjarnan að taka ákvörðun, gæti það verið vegna þess að við óttumst breytingar?

Þáttastjórnendur Samfélagsins, Þórhildur Ólafsdóttir og Guðmundur Pálsson rifja upp nokkur eftirminnileg efni úr þáttum ársins 2022. Fjallað verður um veður, sníkjudýr, hrosshausa, skringileg hljóð og mikilvægi góðra útvarpsstefja.

Í þættinum verður rætt við Ólaf S. Andrésson prófessor emiritus um rannsóknarstörf hans í gegnum áratugina, sem spanna allt frá veirufræði til náttúruverndar.

Rætt við Heiðrúnu Hauksdóttur og Birgit Raschofer - sem hafa báðar sinnt sjálfaboðastörfum af krafti á árinu, sérstaklega í þágu flóttafólks frá Úkraínu. Þær segja frá því sem þær hafa upplifiað, og sýn sinni á sjálfboðastörf. Málfar Umhverfispistill Stefáns Gíslasonar

Áramótin nálgast, þetta eru tímamót sem kalla gjarnan á endurlit, uppgjör. Helstu sérfræðingar slíkra upprifjanna hér á RÚV setjast niður með okkur í Samfélaginu, fólkið sem setur saman ánnála sem birtast annars vegar í sjónvarpi og hinsvegar í útvarpi, fréttahaukarnir Alma Ómarsdóttir og Höskuldur Kári Schram. Krafan um færri flugelda verður háværari um hver áramót, flugeldar menga og eru skaðlegir. En nákvæmlega hvers vegna menga þeir og hvernig er það skaðlegt? Við ætlum að skoða þau mál með gestum frá Umhverfisstofnun, það eru Jóhannes Bjarki Urbancic Tómasson, sérfræðing í teymi hringrásarhagkerfis og Þorsteinn Jóhannsson, sérfræðingur í teymi loftgæða. Málfarsmínútan Í vísindaspjalli kemur Edda Olgudóttir með samantekt af öllum helstu vísindaafrekum ársins - sem er ótal mörg, sérstaklega vegna þess að veirufræðirannsóknir fóru á flug í kjölfar Covid.

Leifur Hauksson, sem lést síðastliðið vor, stjórnaði þáttunum Í tíma og ótíma 2001-2, þar sem hann ræddi við ýmsa viðmælendur um tímann. Leikin eru valin brot úr nokkrum þáttum. Umsjón: Þórhildur Ólafsdóttir og Guðmundur Pálsson.

Jólin nálgast og mörg hafa það fyrir sið að heimsækja látna ástvini yfir hátíðarnar, jafnvel með skraut og ljós. Starfsfólk kirkjugarðanna er í óða önn að greiða aðgengi að görðunum, sem margir eru á kafi í snjó eftir veðurhvellinn um daginn. Eins yndislegur og þessi tími er þá fylgir honum hinsvegar gríðarmikið magn af rusli sem safnast fyrir í görðunum, það fýkur um og tekur langan tíma að safna saman og því miður er fæst af því flokkanlegt. Það er því ljóst að nú þurfum við endurhugsa kerti og leiðaskreytingar og við ræðum Kára Aðalsteinsson garðyrkjustjóra hjá Kirkjugörðum Reykjavíkur um hvernig best sé að vera umhverfisvænn kirkjugarðsgestur. Og talandi um umhverfismál - sem við gerum nú mikið af hér í þessum þætti - síðasti umhverfispistill fyrir jól er í höndum Bryndísar Marteinsdóttur og hún ætlar að fara yfir hvernig umhverfisvæn jólagjafainnpökkun fer fram. Svo er síðasti þáttur í örþáttaséríu Þorgeirs Ólafssonar um samfélag og samfélagsmiðla - að þessu sinni ræðir hann við varafréttastjóra RÚV Valgeir Örn Ragnarsson um hlutverk ríkismiðla og viðbrögð RÚV við upplýsingaóreiðu og hvernig stofnunin notfærir sér samfélagsmiðlanna til að koma efni sínu á framfæri.