Speurwerk

In deze aflevering van Speurwerk hoor je Investico-redacteuren Karlijn Kuijpers en Simone Peek over de rechtszaken die brievenbusbedrijven in Nederland voor de rechter brengen. Iedereen met een in Nederland geregistreerde bv kan hier een rechtszaak beginnen of zelf voor de rechter worden gesleept, ook als het conflict niets met Nederland te maken heeft. We hebben een van de meest open rechtsstelsels ter wereld, waarin rechters dit soort zaken vrijwel nooit mogen weigeren. Maar dat begint te knellen.

In onze rechtbanken spelen jaarlijks naar schatting zeker duizend tot tweeduizend zaken die vrijwel niets met Nederland te maken hebben. In Groot-Brittannië bleek eerder dat vooral oligarchen en zakenlieden afkomstig uit de voormalig Sovjet-staten naar westerse rechtbanken komen omdat ze die in eigen land vanwege corruptie niet vertrouwen. Wat haalt Nederland zich op de hals?

Lees de longread over dit onderzoek in De Groene Amsterdammer. Deze uitzending werd oorspronkelijk gemaakt voor radioprogramma Argos. Presentatie: Sylvana van den Braak & Simone Peek.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over het onderzoek naar stalbranden van de twaalfde masterclass van Investico. Lotje van den Dungen, Adrian Estrada, Michelle Salomons, Tan Tunali en Felix Voogt zochten uit welke stallen er het vaakst afbranden en waarom dit gebeurt. In de masterclass doen vijf beginnende onderzoeksjournalisten zes maanden lang onderzoek onder begeleiding van Jeroen Trommelen en Thomas Muntz. Het verhaal verscheen in de Groene Amsterdammer.

De masterclass ontdekte dat megastallen veel vaker afbranden en ook waarom. In deze aflevering spreekt Simone Peek de vijf masterclassers over wat ze gevonden hebben. Luister hier de nieuwe aflevering van Speurwerk. 

Nederlandse rozenkwekers hebben zich massaal in Kenia gevestigd. De grond waarop rozen geteeld wordt in Nederland nam tussen 2000 en 2016 af van 932 hectare tot 200. Veel Nederlandse telers verhuisden hun bedrijven namelijk naar onder andere Kenia. Voor de bedrijven gunstig, omdat arbeidslonen, energie- en water kosten en grondprijzen veel lager liggen dan in Nederland en het klimaat een stuk gunstiger.

Deze Nederlandse kwekers lagen al eerder onder vuur omdat zij onder andere milieu- en arbeidsvoorwaarden schenden. Nu blijken zij ook massaal hun belastingplicht te ontlopen, Een onderwerp dat nog niet eerder werd blootgelegd door journalisten.

Investico-redacteuren Romy van der Burg en Linda van der Pol deden dat wél en vertellen hierover in de nieuwe aflevering van Speurwerk. Voor weekblad De Groene Amsterdammer en dagblad Trouw ontdekten zij dat deze Nederlandse tuinders hun belastingplicht ontlopen. De bloemenbedrijven gebruiken slimme trucs via onder andere export-bedrijven in Nederland en brievenbusmaatschappen in belastingparadijzen zoals bijvoorbeeld de Britse Maagdeneilanden en Liechtenstein. Of verkopen hun oogst voor een kunstmatig lage prijs aan een zusterbedrijf in Nederland of Dubai, waardoor de winst van het bedrijf in een land komt te liggen waar de winstbelasting veel lager ligt dan in Kenia.

Maar hoe kom je daar precies achter? In de nieuwste aflevering van Speurwerk praten we met de redacteuren over hun zoektocht naar informatie, hun bezoek aan Kenia en waardoor er moeilijk tegen belastingontwijking op te treden valt. Gijs Verbraak, een medewerker van ontwikkelingsorganisatie ActionAid, vertelt wat belastingontwijking betekent voor Keniaanse burgers en wat de impact is op voornamelijk vrouwen, kinderen en burgers die in armoede leven. Luister hier naar de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over het onderzoek naar klimaatbossen: tropische regenbossen die worden beschermd om het broeikasgas Co2 dat we dagelijks produceren, te compenseren. Een systeem dat begon als win-win, maar inmiddels veel kritiek krijgt van milieuwetenschappers en natuurbeschermers. In April 2019 kondigde ook oliegigant Shell aan CO2-compensatie aan te bieden, via bescherming van tropische bossen en aanplant van nieuwe. Maar wat gebeurt er wanneer zo’n klimaatbos in Indonesië getroffen wordt brand? Redacteur Daphné Dupont-Nivet zocht het uit voor De Groene Amsterdammer en dagblad Trouw, samen met Jasmijn Missler en Indonesische journalisten van het tijdschrift Tempo en het digitale platform Narasi. Ze ontdekten dat dit soort projecten minder garanties bieden dan de investeerders hun klanten doen geloven. Met behulp van satelliet-analyses, experts en onderzoek in Indonesië kwamen ze erachter dat een deel van het Indonesische reservaat waar Shell Co2-credit koopt, beschadigd is door brand en dat lokale boeren het reservaat gebruiken voor landbouw.

In deze aflevering praten we met Daphné Dupont-Nivet over hoe zij de brand in het klimaatbos ontdekte en wat het probleem is van het compensatiesysteem. Ze vertelt over satelliet-analyses en haar samenwerking met Indonesische journalisten. Hoogleraar Guido van der Werf legt uit hoe hij de data van satellieten gebruikt om branden in Indonesië te detecteren en analyseren én wat dat betekent voor klimaatverandering. Luister hier naar de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over het onderzoek naar de bedrijfstakpensioenfondsen, waar driekwart van de Nederlandse werknemers pensioen opbouwt. Redacteuren Karlijn Kuijpers en Emiel Woutersen tonen aan dat pensioenfondsen gezamenlijk naar schatting honderden miljoenen euro’s mislopen door oude IT-systemen, frauduleuze werkgevers en gebrekkige controle. Investico zocht het uit voor De Groene Amsterdammer en met Gert-Jan Dennekamp voor Nieuwsuur.

In deze aflevering spreken we Karlijn Kuijpers, Emiel Woutersen. Wie dacht dat pensioenfondsen een overzichtelijke administratie bijhouden, vergist zich. In werkelijkheid is het pensioengebouw een wankele toren van oude IT-systemen, losse Excel-tabellen en papieren archieven. Van toezichthouders tot fondsbestuurders en van IT’ers tot vakbondsmensen, allemaal bevestigen ze dat werkgevers op grote schaal te weinig premie afdragen. Luister hier de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over het onderzoek naar het Waddenfonds. Veel onderzoeksprojecten beginnen met een tip of een incident. Dit onderzoek begon alleen met nieuwsgierigheid: Wat zou er gebeurd zijn met de honderden miljoenen van het Waddenfonds? Redacteuren Belia Heilbron en Eline Huisman van Investico zochten het uit voor De Groene Amsterdammer samen met hun regionale collega’s van Het Dagblad van het Noorden en De Leeuwarder Courant én met tv-programma Eenvandaag. Ze ontdekten dat van het oorspronkelijke doel van het Waddenfonds – het beschermen en verbeteren van het Waddengebied – weinig is terechtgekomen. In plaats daarvan is het tegenovergestelde gebeurd: het fonds is een grabbelton geworden in de handen van provincies die het gebruiken voor eigen projecten. Ook ondernemers en hobbyisten weten de subsidiepot te vinden.

In deze aflevering praten we met Belia Heilbron over de gesubsidieerde projecten van het Waddenfonds zoals een glow in the dark midgetgolfbaan of de restauratie van een orgel, die allebei een ton toegewezen kregen. Journalist Gerdt van Hofslot, van Het Dagblad van het Noorden, vertelt dat hij het Waddenfonds al langer onder de loep wilde nemen maar een samenwerking met Investico noodzakelijk was, omdat het onderzoek te tijdrovend is voor alleen de dagbladjournalistiek. En redacteur Eline Huisman legt uit hoe er belangenverstrengeling ontstond rond het fonds. Provincies die zelf subsidies aanvragen, zitten nu namelijk ook in het bestuur en kunnen hun eigen aanvraag goedkeuren. Luister hier naar de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over Uitgebuit, het allereerste boek van Investico, uitgegeven bij Atlas Contact over de onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt . Hoofdauteur Emiel Woutersen werkte daarvoor samen met vier andere redacteuren van Investico. Hun verhaal gaat van moderne slavernij naar arbeidsuitbuiting tot doorgeschoten flexibilisering. Het boek is een bundeling van verhalen van Investico, aangevuld met veel meer informatie dan in eerdere publicaties te lezen was. De zoektocht naar de slachtoffers van uitbuiting wordt uitgebreid beschreven en er komen verschillende journalistieke dilemma’s aan bod. Dit alles onder leiding van hoofdredacteur Jeroen Trommelen.

In deze aflevering praten we met hoofdauteur Emiel Woutersen over het maken van een boek. Redacteur Daphné Dupont-Nivet vertelt over haar journalistieke dilemma’s tijdens haar onderzoek naar de misstanden in de vleesindustrie. En Marjolijn de Boer neemt de luisteraars mee naar een letterlijke arbeidsmarkt in Den Haag, waar elke vroege ochtend honderden busjes langsrijden om arbeidsmigranten op te pikken voor werk. Waarom staan ze daar? Krijgen ze wel netjes betaald? Luister hier naar de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering van Speurwerk gaat over het onderzoek naar de aanpak van ondermijning in Brabant. Redacteuren Thomas Muntz en Anouk Kootstra deden het onderzoek voor De Groene Amsterdammer samen met vijf journalisten van het Brabants Dagblad, het Eindhovens Dagblad en BN DeStem. Ze ontdekten dat tien jaar strijd tegen ondermijning maar weinig heeft opgeleverd. Sterker nog, zelfs over de precieze betekenis van ‘ondermijning’ is nog onenigheid. Bovendien worden er nauwelijks cijfers bijgehouden en geen doelen gesteld, dus is het resultaat van de aanpak niet meetbaar. Ondertussen is er in Brabant wel een probleem met gewelddadige en extreem vermogende, georganiseerde misdaad – veelal drugsproducenten.

Investico concludeert dat het woord ‘ondermijning’ een PR-term is van de regionale overheden, om geld te krijgen van de landelijke overheid. De PR is maar deels succesvol: in 2018 maakte de minister van Justitie en Veiligheid weliswaar 100 miljoen vrij voor het probleem, waarvan 24,5 miljoen naar Brabant gaat, maar de grensprovincie had 150 miljoen gevraagd. Maar komt Brabant wel echt geld tekort, of schort er toch iets aan de methode?

In deze aflevering van Speurwerk hoor je Investico-redacteur Thomas Muntz over wat ondermijning inhoudt, wat de gevolgen ervan zijn voor Brabant, en waarom de aanpak ervan faalt. Luister naar de nieuwe aflevering van Speurwerk.

Een speciale aflevering waarin we luisteren naar een reportage over de Wet maatschappelijke ondersteuning (de Wmo) van radioprogramma Argos, door Investico-redacteuren Sylvana van den Braak en Marjolijn de Boer. Ze deden onderzoek voor weekblad De Groene Amsterdammer, dagblad Trouw en radioprogramma Argos en ontdekten dat de decentralisatie heeft geleid tot grote lokale verschillen. Vier jaar geleden werden gemeenten verantwoordelijk voor het bieden van ondersteuning aan ruim één miljoen ouderen en mensen met een beperking of chronische ziekte. Voor veel burgers is het krijgen van passende hulp daardoor afhankelijk geworden van waar men woont. Sinds de decentralisatie zijn er 6.861 rechtszaken gevoerd over de Wmo, waarvan ruim 40 procent in het voordeel van de burger uitpakte. ‘Dat is relatief veel in vergelijking met andere rechtszaken tegen de overheid’, zegt de woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak.

Deze reportage maakte Investico samen met Argos. Luister naar het verhaal van Wilma uit Amsterdam die zelf een rolstoelbus bouwde voor haar meervoudig gehandicapte dochter Francina, nadat de gemeente haar WMO-aanvraag afkeurde.

Luister hier naar de vijfde aflevering van Speurwerk.

Deze aflevering gaat over het onderzoek naar datagedreven landbouw en de gevolgen voor boeren. Redacteur Parcival Weijnen en Anouk Ruhaak deden onderzoek voor weekblad De Groene Amsterdammer en dagblad Trouw. Ze ontdekten hoe datagedreven landbouw een machtsverschuiving in de sector teweeg brengt. Volgens Den Haag en Brussel heeft gerobotiseerde, datagedreven landbouw de toekomst. Gerobotiseerde landbouw kan goed zijn voor het milieu, dierenwelzijn en de portemonnee van de boer. De Europese Commissie heeft er voor de periode 2018 en 2020 ruim 1,6 miljard voor gereserveerd. Maar wie is de baas over de data? En wat zijn de gevolgen als een apparaat niet goed functioneert? Uit onderzoek van Investico blijkt dat boeren te afhankelijk zijn en data vooral gebruikt wordt voor economisch gewin door grote bedrijven in het veld.

In deze podcast vertelt Investico-redacteur Parcival Weijnen over zijn onderzoek en bezoeken we boer Emiel Stam, die door problemen met zijn melkrobot maar liefst 49 koeien verloor. Luister hier naar de vierde aflevering van Speurwerk.