Spitsbrekers | BNR

De helft van de forenzen staat wel eens in de file. Zij staan dan gemiddeld op een dag ruim 25 minuten vast op de weg. De files worden als een groot probleem ervaren bij werkend Nederland, zo zegt bijna twee derde van de mensen. Zij wijzen vooral de overheid aan als degene die de problematiek moet oplossen.

Zodra mensen gevraagd wordt in welk geval zij zélf de auto zouden laten staan voor de reis naar het werk, blijkt het verbeteren en goedkoper maken van het OV ineens een minder populaire maatregel. In beide gevallen zou maar een derde van de forenzen de auto dan laten staan. Dat komt doordat mensen hopen dat vooral voor henzelf de weg vrijgemaakt gaat worden, als anderen bijvoorbeeld met het OV gaan, zo zegt Bert van Wee, hoogleraar Transportbeleid van de TU Delft. Mensen denken: als het openbaar vervoer maar beter wordt, dan gaan andere mensen wel met de trein, metro of bus, zodat zij zelf beter kunnen doorrijden.

Slechts een kwart van de werknemers verwacht dat hun werkgever een oplossing biedt om files te vermijden. Er is dan ook nog veel potentie bij werkgevers om hun werknemers op een andere manier dan met de auto naar het werk te laten gaan. Bij ruim vier op de tien forenzen heeft hun werkgever géén maatregelen getroffen zodat werknemers hun auto thuis kunnen laten, zoals een vergoeding voor het OV, een (lease)fiets of thuiswerken. Veel reizigers voelen zich dan ook gedwongen om met de auto naar het werk te gaan, omdat een derde hun werk niet op een andere manier kan bereiken.

Een systeem van rekeningrijden waarbij je betaalt naar gebruik is zeer zeker bespreekbaar, zegt Frits van Bruggen, directeur van de ANWB en voorzitter van de Mobiliteitsalliantie. Maar bij een spitsheffing haakt een groot deel van de Nederlanders af, zegt hij. 'Als je aan mensen vraagt of ze in de spits meer willen betalen dan buiten de spits, dan vindt een grote meerderheid dat heel oneerlijk. Mara betalen per kilometer willen we best.'

Hoogleraar vervoerseconomie Erik Verhoef van de Vrije Universiteit onderschrijft dat er mogelijkheden liggen bij werkgevers: Er is nog heel veel verbetering mogelijk. Dat zou niet alleen van de overheid moeten komen, maar ook van de werkgevers. Het is heel opvallend in het onderzoek dat de mensen aan de ene kant zeggen dat ze meer van de overheid verwachten dan van de werkgevers, maar tegelijkertijd aangeven dat ze veel geloof hebben in flexibele werktijden of mogelijkheden om vaker thuis te werken. Dat zijn zaken die in eerste instantie bij de werkgever liggen. Volgens Verhoef is het dan ook zaak dat de overheid samen met werkgevers de handen uit de mouwen steekt. Ik denk dat werkgevers en overheden dit samen zouden moeten doen.

Ook Van Wee ziet dat er mogelijkheden liggen bij werkgevers. Werkgevers zouden bij het aannemen van personeel rekening kunnen houden met waar mensen wonen. Daar letten ze in de praktijk nu weinig op. Ze zouden ook kunnen zeggen: bij gelijke geschiktheid hebben we liever iemand die in de buurt van het bedrijf woont, want dan hebben we minder woon-werkverkeer.

Dit file-jaaronderzoek is onderdeel van Spitsbrekers, een initiatief van BNR Nieuwsradio in de strijd tegen de files. Spitsbrekers heeft als doel bedrijven te inspireren en te activeren om medewerkers uit de file te halen en zakelijk Nederland weer in beweging te krijgen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

'De cijfers liegen niet', zegt projectleider Noud Broekhof. Leiden staat bovenaan de ANWB file top tien, zowel bij de snelwegen als bij de N-wegen:

Uit gesprekken met de gemeente, provincie, het ministerie van IenW en Rijkswaterstaat blijkt dat er vier oorzaken zijn voor het fileleed in en rond Leiden:

Drukte

Volgens Rijkswaterstaat is de route Amsterdam-Den Haag de drukste weg van Nederland geworden. Dat komt vooral door woon-werkverkeer.

De flessenhals

Een grote ergernis van veel automobilisten is 'de flessenhals'. De A4 bij Leiden gaat naar twee rijbanen en dat zorgt voor het nodige fileleed.

N206

De N206, de provinciale weg die door Leiden gaat, is een tweebaansweg (zonder vluchtstrook). Als er iets misgaat, zijn de gevolgen groot.

Lammerschansbrug

Deze brug staat meerdere keren per dag open, zelfs in de spits. Dit zorgt voor files.

Volgens de partijen die Spitsbrekers heeft gesproken, gaat er de komende jaren het nodige veranderen. De flessenhals zal verdwijnen. Er komt een extra rijstrook bij tussen knooppunt Burgerveen en Den Haag, maar per wanneer is nog onduidelijk.

Verder moet de aanleg van de RijnlandRoute Leiden en omgeving op termijn ontlasten. Er komt onder meer een nieuwe verbindingsroute tussen de A4 en A44, de N434. Dat wordt een vierbaansweg (inclusief tunnel). Maar de RijnlandRoute is pas in 2022 klaar. Voorlopig zal Leiden nog file hotspot blijven.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | #SPITSBREKERS: Files voorspellen dankzij het delen van data

Het was weer een jaar met economische groei, er zijn weer meer auto's verkocht en dus is er gewoon meer gebeurd op de weg. 'Daarnaast hebben we ook gewoon wat interessante activiteiten gehad op de weg met de tractoren, er zijn een aantal plekken, bijvoorbeeld rondom Utrecht geweest waar een aantal weken achter elkaar groot onderhoud is geweest aan de weg', zegt Jorn de Vries van Flitsmeister.

Zeker in de laatste maanden van het jaar zijn filerecords gebroken. 'In september, oktober en november is dat altijd iets dat voorkomt', zegt De Vries. De samenloop met protesten zoals het boerenprotest maakt dat er meer verkeersmeldingen binnenkwamen.

Ook al worden alle spitsrecords gebroken, stijgt het aantal ongevallen op de weg minder hard. 'Misschien komt het wel omdat mensen zich meer bewust zijn over bijvoorbeeld het gebruik van de smartphone', zegt De Vries.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voorzitter Rob de Jong van Vereniging Bergings- en Mobiliteitsspecialisten heeft het percentage ongelukken vanaf oktober/november zien toenemen. Hij wijt de toename onder andere aan het slechte weer, ook speelt de impact van het hitteprotocol van afgelopen zomer een rol. Toen de temperaturen boven de 30 graden kwamen, werd alles door Rijkswaterstaat weggesleept. 'Dat waren dagen van 900 gevallen per dag', zegt De Jong. Gewoonlijk worden niet-gevaarlijke pechgevallen, die bijvoorbeeld in de groenstrook of een hele brede vluchtstrook staan, even met rust gelaten, maar van de zomer is alles weggesleept.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onder meer Rijkswaterstaat, TomTom en Flitsmeister zijn betrokken bij een proef met de naam Socrates2. De partijen delen data met elkaar om files te voorspellen. 'Als wij zien dat er een ongeval plaatsvindt, dan geven we het advies aan gebruikers dat ze beter een alternatieve route kunnen nemen. Dat doen we nog voordat er een file staat. Hiermee willen we de druk op de file verminderen', zegt Jorn de Vries van Flitsmeister.

Volgens De Vries is vooral de samenwerking tussen de verschillende partijen belangrijk. 'Het moment van omleiden halen we naar voren, waardoor de druk op de file vermindert. Dat is echt alleen maar mogelijk wanneer je met elkaar samenwerkt, zodat je kijkt hoe je mensen wilt omleiden want anders leidt dat ergens anders tot file.'

De proef in de regio Amsterdam loopt tot de zomer. Deelnemers kunnen zich nog aanmelden. Wat is het doel? 'We willen de doorstroming significant verbeteren', zegt De Vries. Als het voorspellen van files lukt, volgt mogelijk verdere uitbreiding in Nederland.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Siemens Nederland ontwikkelde het algoritme om technici zo efficiënt mogelijk, met zo min mogelijk tijdverlies, door het hele land te laten reizen. 'Wij plannen voor 2020 al onze techneuten voor al het werk dat ze moeten uitvoeren', zegt Chief Digitalization Officer Robin Kroonenberg. 'Het algoritme draait twee uur en dan zijn alle variabelen doorgenomen.'

Momenteel maken zeventig technici van Siemens Nederland gebruik van het systeem. Dat aantal wordt op termijn uitgebreid naar 350. Dit jaar bespaart het bedrijf naar verwachting meer dan een half miljoen gereden kilometers. In 2020 loopt dat verder op. 'We gaan ongeveer een miljoen kilometer minder rijden omdat we deze variabelen meenemen', zegt Kroonenberg.

Volgens CFO Godert van der Poel van Siemens Nederland biedt het algoritme veel mogelijkheden. 'Stel je voor dat iedereen dit in Nederland gaat doen, dan hebben we straks misschien geen fileprobleem meer', zegt hij. Ook voor andere bedrijven zou het interessant kunnen zijn. 'Het heeft een hoge commerciële waarde.'

Siemens Nederland heeft zich ingeschreven voor Spitsbrekers-competitie. BNR zoekt bedrijven die medewerkers uit de file halen. Aanmelden kan via: spitsbrekers.nl/aanmelden

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook in het tweede seizoen gaat Spitsbrekers weer op zoek naar initiatieven van bedrijven die de files omzeilen. 'Het kunnen kleine, middelgrote of grote bedrijven zijn. Het maakt niet uit, als je maar op een bepaalde manier je medewerkers uit de spits haalt. Dat kan op heel veel verschillende manieren', zegt projectleider Noud Broekhof van Spitsbrekers.

Durf jij de uitdaging aan? Inschrijven kan tot 31 januari via spitsbrekers.nl/aanmelden. In de loop van februari worden tien bedrijven genomineerd. Begin mei kiest de jury van Spitsbrekers vijf finalisten tijdens de halve finale. Eind september weten we welk bedrijf de Spitsbreker van het jaar-award wint.

De eerste editie van de Spitsbrekers-competitie werd eind september gewonnen door Medisch Spectrum Twente. Het ziekenhuis won met het fietsbeloningssysteem, waar ruim 2000 medewerkers aan meedoen. 'Het zorgde voor veel publiciteit. We hebben ook veel organisaties op bezoek gehad. En ik heb mijn verhaal op landelijke congressen mogen vertellen', zegt Gerrit van der Kolk van Medisch Spectrum Twente.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze zomer is de jaarfilezwaarte (lengte maal de duur van de file op jaarbasis) met bijna 3 procent toegenomen naar 12,3 miljoen kilometerminuten. Ongeveer driekwart van de files wordt veroorzaakt door een te hoge intensiteit. 'Dan zijn er gewoonweg te veel auto's op een wegdeel en dan loopt het dus vast', zegt Broekhof.

Ook de vertraging door files nam in de periode mei tot augustus verder toe. Het aantal uren dat alle weggebruikers samen extra hebben gereisd, is met bijna een procent gestegen. Volgens Rijkswaterstaat komt het verlies aan reistijd dit jaar uit op 67,5 miljoen uur.

In de Rapportage Rijkswegennet wordt verder speciale aandacht besteed aan de bandenspanning van vrachtwagens. Uit cijfers van Stichting Incident Management Vrachtauto's (STIMVA) blijkt dat 38 procent van de gestrande vrachtwagens bandenpech had. Speciale systemen die de bandenspanning meten, moeten daar verandering in brengen.

Meer weten? Lees hier de Rapportage Rijkswegennet. Wil je inspiratie opdoen om de files te omzeilen, luister dan de Breek de Spits-podcast in de BNR-app, iTunes of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het bedrijf heeft bewust gekozen om de eigen haal- en brengservice op te zetten. 'Wij merken dat mensen heel graag met het openbaar vervoer naar Bol.com komen en we willen ze helpen om dat op een makkelijke manier te doen', zegt HR-directeur Ellen Coopmans. Bijna 150 werknemers maken inmiddels gebruik van de express. 'Het gaat hartstikke snel, dus goed geregeld', zegt één van de medewerkers die dagelijks gebruikmaakt van de shuttlebus.

De shuttlebus rijdt in de ochtend tussen 7.30 uur en 10.30 uur en in de middag vanaf 16.00 uur tot 19.00 uur. 'Het is een pilot, maar we willen er zeker mee doorgaan', zegt Coopmans. Volgens Bol.com komen sinds de invoering van de express minder medewerkers met de auto naar het werk. 'Dat klopt en dat is toch prima?' Op termijn wil het bedrijf een elektrische shuttlebus aanschaffen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de nieuwe regels wil het kabinet meer mensen op de fiets naar het werk krijgen. De Fietsersbond was betrokken bij de totstandkoming van de regeling. 'Mensen die een fiets leasen mogen er privé en zakelijk op rijden. Als werknemer betaal je een bijtelling van 7 procent', zegt Max Mooij van de bond.

Volgens Klaas Hartmans van LEASE A BIKE biedt het leasen van een fiets voordelen. 'De werkgever mag iedere fiets ter beschikking stellen. Dus dat mag een stadsfiets van duizend euro zijn, maar ook de droomfiets van drieduizend euro', zegt hij.

'Er kleeft wel een nadeel aan deze nieuwe regeling', zegt Noud Broekhof, projectleider van Spitsbrekers op BNR. Want als je een fiets gaat leasen, dan kun je in principe geen aanspraak meer maken op een reiskostenvergoeding van 19 cent per kilometer. 'Dan ga je er dus netto op achteruit.'

Toch denkt de fietsbranche dat de nieuwe regeling er voor gaat zorgen dat meer mensen vaker op de fiets naar het werk zullen komen. Wil je weten waarom? Luister de Breek de Spits-podcast van Spitsbrekers. Abonneer je op deze podcast in de BNR-app of luister via iTunes en Spotify.

Luister ook | Leasefiets minder aantrekkelijk dan ie lijkt

See omnystudio.com/listener for privacy information.