Zimmerman en Space

Populatie III sterren zijn op dit moment nog een hypothese. Maar astronomen zijn er wel naar op zoek, omdat ze een missende schakel representeren in onze kennis over de geschiedenis van het heelal. In deze aflevering kijken we samen wat populatie I, II en III sterren eigenlijk zijn en behandelen we een intrigerend nieuwsbericht dat hier betrekking op heeft.

Ecology, Fitness, Evolution: New Perspectives on Categorization:

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055127/

Population III:

https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/P/Population+III

Nebular dominated galaxies: insights into the stellar initial mass function at high redshift:

https://academic.oup.com/mnras/article/534/1/523/7697173

Webb discovers 'weird' galaxy with gas outshining its stars:

https://ras.ac.uk/news-and-press/research-highlights/webb-discovers-weird-galaxy-gas-outshining-its-stars

Openstax:

https://openstax.org/subjects/science

De Engelse teksten werden voorgelezen door Rachel Erin Harbison.

De afbeelding bij deze aflevering is credit NASA, ESA, CSA, STSCI, A. Cameron (University of Oxford) licence cc-by-4.0-int.

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

De oudste kunstmaan die om onze aarde cirkelt is Vanguard 1. Niet dat het apparaat nog werkt, maar 67 jaar na de lancering beginnen mensen zich af te vragen of we deze satelliet niet terug moeten halen. Leuk, voor in een museum.

Orbiting now:

https://orbit.ing-now.com/

What happens to satellites at the end of the life?

https://www.satnavi.jaxa.jp/en/satellite-knowledge/trivia/lifetime/index.html

Vanguard 1 is the oldest satellite orbiting Earth. Scientists want to bring it home after 67 years:

https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vanguard-1-is-the-oldest-satellite-orbiting-earth-scientists-want-to-bring-it-home-after-67-years

Vanguard 1:

https://en.wikipedia.org/wiki/Vanguard_1

Online satellite tracking :: Vanguard 1:

https://www.satflare.com/track.asp?q=00005

N2YO :: Vanguard 1:

https://www.n2yo.com/satellite/?s=5

Vanguard 1 gespot door een amateur astronoom:

https://www.youtube.com/watch?v=YOUk3TytcwQ

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Misschien moet ik eens ophouden met die "click bait" titels, nietwaar? Maar hoe dat ook zij, een recente waarneming schudt ons begrip van de evolutie van het heelal weer eens flink door de war. Voor wie denkt dat astronomen daar ongelukkig van worden: integendeel! "Inching forward, ever so slowly" is wat wetenschap is.

Cosmic Reionization:

https://webbtelescope.org/contents/media/images/2020/37/4697-Image

Witnessing the onset of reionization through Lyman-α emission at redshift 13:

https://www.nature.com/articles/s41586-025-08779-5

Identification and properties of intense star-forming galaxies at redshifts z>10:

https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/2212/2212.04480.pdf

# Plot z versus leeftijd van het heelal.

import numpy as np
import matplotlib.pyplot as plt
from astropy.cosmology import Planck18
from matplotlib.ticker import ScalarFormatter

# Array of redshift values
z_values = np.logspace(-2, 4, 1000)  # From z=0.01 to z=10,000

# Calculate the age of the universe at each redshift
age_values = [Planck18.age(z).value for z in z_values]

plt.figure(figsize=(10, 6))
plt.plot(z_values, age_values, 'b-', linewidth=2)
plt.xscale('log')
plt.xlabel('Redshift (z)', fontsize=12)
plt.ylabel('Leeftijd van het heelal (Gyr)', fontsize=12)
plt.title('Leeftijd van het heelal als een functie van redshift (z)', fontsize=14)
plt.grid(True, which="both", ls="-", alpha=0.2)
plt.gca().xaxis.set_major_formatter(ScalarFormatter())

# Mark some important redshifts
important_z = [0, 1, 5, 10, 100, 1000]
important_ages = [Planck18.age(z).value if z > 0 else Planck18.age(0.001).value for z in important_z]

# Annotate the current age of the universe (z=0)
plt.scatter([0.01], [Planck18.age(0.01).value], color='red', s=50, zorder=5)
plt.annotate(f'Vandaag: {Planck18.age(0).value:.1f} Gyr', 
             xy=(0.01, Planck18.age(0.01).value),
             xytext=(0.02, Planck18.age(0.01).value - 1),
             arrowprops=dict(arrowstyle='->'))

# Some other interesting cosmic epochs
plt.scatter([7.5], [Planck18.age(7.5).value], color='green', s=50, zorder=5)
plt.annotate('Eerste sterrenstelsels (~z=7-10)', 
             xy=(7.5, Planck18.age(7.5).value),
             xytext=(10, Planck18.age(7.5).value + 0.5),
             arrowprops=dict(arrowstyle='->'))

plt.scatter([1100], [Planck18.age(1100).value], color='orange', s=50, zorder=5)
plt.annotate('CMB (~z=1100)', 
             xy=(1100, Planck18.age(1100).value),
             xytext=(500, Planck18.age(1100).value + 0.1),
             arrowprops=dict(arrowstyle='->'))

# Show the plot with tight layout
plt.tight_layout()
plt.show()

# Print a table!
print("Redshift (z) | Leeftijd van het heelal (Gyr)")
print("-------------------------------")
for z in [0, 0.1, 0.5, 1, 2, 5, 10, 50, 100, 1000, 1100]:
    age = Planck18.age(z).value
    print(f"{z:11.1f} | {age:6.3f}")

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Nou, dat klinkt toch alsof er leven bestaat op een ander hemellichaam. Maar helaas, die conclusie kunnen we nog niet trekken. Toch is dit weer een aardig wetenswaardigheidje over de rode planeet.

Curiosity:

https://science.nasa.gov/mission/msl-curiosity/

Long-chain alkanes preserved in a Martian mudstone:

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2420580122

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Onlangs werden 128 nieuwe manen bij Saturnus bevestigd. Wat moeten we daar nou weer van denken?

Saturn now has a ridiculous number of moons;

https://www.nationalgeographic.com/science/article/saturn-new-moons-record

Recent MPECs:

https://www.minorplanetcenter.net/mpec/RecentMPECs.html

2025 Discovery of more Saturnian Moons:

https://phas.ubc.ca/2025-discovery-more-saturnian-moons

With a total now of 274 known moons, Saturn leads all of the planets by far:

https://skyandtelescope.org/astronomy-news/its-official-saturn-has-128-new-moons/

Measurement and implications of Saturn’s gravity field and ring mass:

https://www.science.org/doi/10.1126/science.aat2965

Saturn Hasn’t Always Had Rings:

https://skyandtelescope.org/astronomy-news/saturn-hasnt-always-had-rings/

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Althans, dat is de theorie. In deze aflevering kunt u horen hoe de vork in de steel zit.

Runaway Stars Reveal Hidden Black Hole In Milky Way’s Nearest Neighbor:

https://www.cfa.harvard.edu/news/runaway-stars-reveal-hidden-black-hole-milky-ways-nearest-neighbor

Hypervelocity Stars Trace a Supermassive Black Hole in the Large Magellanic Cloud:

https://arxiv.org/pdf/2502.00102

Implications of recent measurements of the Milky Way rotation for the orbit of the Large Magellanic Cloud:

https://academic.oup.com/mnrasl/article/392/1/L21/974614

GAIA satelliet:

https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Gaia_overview

Interactief GAIA satelliet 3D-model:

https://scifleet.esa.int/model/gaia/

Grote Magelhaense Wolk:

https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2018/04/Large_Magellanic_Cloud

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Met behulp van enkele telescopen op aarde is het onlangs gelukt de atmosfeer van een exoplaneet driedimensionaal in kaart te brengen. Dat wil zeggen dat we kunnen zien wat er met windstromen in drie lagen van die atmosfeer gebeurt. Dat vraagt om wat uitleg.

Vertical structure of an exoplanet’s atmospheric jet stream:

https://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso2504/eso2504a.pdf

Net sciencefiction: eerste 3D-waarnemingen van atmosfeer exoplaneet brengen uniek klimaat aan het licht:

https://www.eso.org/public/netherlands/news/eso2504/?lang=nl

The Extremely Large Telescope, The World's Biggest Eye on the Sky:

https://elt.eso.org/

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Er wordt wel eens gezegd "In de ruimte hoort niemand je schreeuwen". Dat klopt natuurlijk wel, maar zijn er geen uitzonderingen? In deze aflevering onderzoeken we wat plaatsen in het heelal waar tijdelijk sprake van een atmosfeer kan zijn en buigen we ons over de vraag of er werkelijk geen propagatie van geluid in de ruimte mogelijk is. Dat alles en twee tips!

Destination Cosmos tot en met 2 maart 2025 te zien:

https://www.fabrique-lumieres.com/nl/destination-cosmos

Podcast Verrekijkers van het Rathenau Instituut:

https://www.rathenau.nl/nl/nieuwe-podcast-verrekijkers

Ceres' Temporary Atmosphere Linked to Solar Activity:

https://www.jpl.nasa.gov/news/ceres-temporary-atmosphere-linked-to-solar-activity/

Temporary atmospheres produced by human activities on the Moon:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0273117724008615

A deep Chandra observation of the Perseus cluster: shocks and ripples

https://academic.oup.com/mnras/article/344/3/L43/1015198

Human Activities Might Create Temporary Atmospheres on the Moon:

https://eos.org/articles/human-activities-might-create-temporary-atmospheres-on-the-moon

Physicists demonstrate how sound can be transmitted through vacuum:

https://phys.org/news/2023-08-physicists-transmitted-vacuum.html

At what altitude would the air be too thin to carry a sound wave?

https://physics.stackexchange.com/questions/192996/at-what-altitude-would-the-air-be-too-thin-to-carry-a-sound-wave/

The Dependence of the Cerean Exosphere on Solar Energetic Particle Events:

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/aa66cd/meta

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Dat plaatje bij deze aflevering is "Einstein's Cross" of QSO B2237+0305. Geloof het of niet, maar die vier buitenste stippen zijn steeds hetzelfde object, een quasar op 8 miljard lichtjaar van ons vandaan. De kopieën ontstaan door zwaartekrachtlenswerking. Deze aflevering gaat niet over "Einstein's Cross", maar heeft er wel mee te maken. Want de hyper velocity ster, die astronomen hebben ontdekt, is gedetecteerd door middel van zwaartekrachtlenswerking.

Fastest exoplanet ever is dragged through space at 1.2 million mph by hypervelocity star:

https://www.space.com/hypervelocity-star-drags-fastest-exoplanet-1-million-mph

NASA Scientists Spot Candidate for Speediest Exoplanet System:

https://www.nasa.gov/universe/nasa-scientists-spot-candidate-for-speediest-exoplanet-system/

MOA-2011-BLG-262lb: A sub-earth-mass moon orbiting a gas giant primary or a high velocity planetary system in the galactic bulge:

https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/785/2/155

A Candidate High-velocity Exoplanet System in the Galactic Bulge:

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-3881/ad9b0f/meta

Discovery of a nearby 1700 km s−1 star ejected from the Milky Way by Sgr A*:

https://academic.oup.com/mnras/article/491/2/2465/5612212

Einsteinkruis:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Einsteinkruis

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0

Die titel klinkt een stuk spannender dan dat deze aflevering waar kan maken. Dan bent u vast gewaarschuwd. Maar toch een interessant stukje wetenschap, enigszins vooruit lopend op de toekomstige Artemis III maan-missie.

Far side of the Moon:

https://en.wikipedia.org/wiki/Far_side_of_the_Moon

Grand Canyons of the Moon:

https://www.lpi.usra.edu/features/2025/020425/grand-canyons-of-the-moon/

Grand canyons on the Moon (Nature Communications artikel):

https://www.nature.com/articles/s41467-024-55675-z

The Scientific Context for Exploration of the Moon:

https://doi.org/10.17226/11954

Grand Canyon:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Grand_Canyon

LRO Observes the LCROSS Impact:

https://svs.gsfc.nasa.gov/10686/

De Zimmerman en Space podcast is gelicenseerd onder een Creative Commons CC0 1.0 licentie.

http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0